Ачамланде сар орден

Ачамланде сар орден
I степенян
II степенян
Эл	СССР
Тип	орден
Кӧлан пуалтеш	Йошкар Армийын, Сарзе-Теҥыз флотын, НКВД-ын сарзывийжын да партизан отряд-влакын салтак-влак ден начальник составлан
Кумылаҥдыш амал	Совет Шочмо Эл верч кредалмаште лӱддымылыкым, кыртмымашым да патырлыкым ончыктышо, тыгак шке тыршымышт дене мемнан сарзывийын сӧйлык операцийжылан сеҥаш полшышо йӧным ыштыше сарзыслужышо-влак
Статус	огеш кучыкталт
Статистике
Параметр	материал: шӧртньӧ, ший
Ыштыме кече	1942 ий 20 ага
Икымше суапландарымаш	1942 ий 2 пеледыш
Пытартыш суапландарымаш	1985 ий 6 кылме
Суапландарыме чот	9,1 млн утла сар жапыште  I степенян — 324 903 еҥ II степенян — 951 652 еҥ
Черет
Кугурак награде	Александр Невский орден
Изирак награде	Паша Йошкар Тисте орден
РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Ачамланде сар орден, СССР Почтын маркыже, 1943 ий (орденлык тасман сӱретшым эскералтен ончалза)

Ачамланде сар орден, «СССР-ын орденже ден медальже-влак» лукмаш гыч СССР Почтын маркыже (сӱретче — А. Мандрусова, ЦФА 894 №), 1944 ий

Ачамланде сар орден — СССР-ын орденже, СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1942 ий 20 майысе «I да II степенян Ачамланде сар орденым ыштыме нерген» указше дене тӧнежлыме.

Варарак орденын каласкален возымашкыже икмыняр вашталтышым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1943 ий 19 июньысо указше дене пуртеныт, а орденын статутышкыжо — СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1947 ий 16 декабрьысе указше дене.

Сар жапыште I степенян орден дене 324 903 еҥым суапландареныт, II степенян орден дене — 951 652 еҥым. Чылаже 1985 ий марте I степенян орден дене 344 тӱжем утла еҥым суапландареныт, II степенян орден дене — 1 миллион 28 тӱжем наре еҥым.

Сеҥымашын 40-ше идалыкшылан, СССР Кӱшыл Президиумын 1985 ий 11 мартысе указше дене келшышын, орденын лӱмгечан вариантше дене суапландареныт: I степенян орден дене — 2 миллион 54 тӱжем наре еҥым, II степенян орден дене — 5 миллион 408 тӱжем наре еҥым.

Орденын историйже

Ачамланде сар орден — Кугу Отечественный сар жапысе икымше совет награде. Тыгак тиде икымше совет орден, кудо степень-влаклан шеледалтын. Икмыняр совет орден гыч иктыже, могайжым 1977 ий марте суапландарыме еҥын колымыж деч вара ешыжлан шарнымаш семын пуэныт (Октябрь Революций орден, «Героине-ава» орден да I, II да III степенян «Авалык чап» орден-влак дене иктӧр; моло орден-влакым кугыжанышлан пӧртылташ кӱлын), кунам эше ешыште кодаш лиймым моло орден да медаль-влак шотышто шарен огытыл.

10 апрель 1942 ийыште И. В. Сталин РККА-н Тыл начальникше интендант службын генерал-лейтенантше А. В. Хрулёвлан фашист-влак дене кредалмаште ойыртемалтше сарзыслужышо-влакым суапландараш орденын проектшым ышташ да ончаш пуаш кӱштен. Эн тӱҥалтыште орденлан «Сарзе патырлык верч» манын лӱмдаш шоненыт. Орденын проектше дене пашам ышташ сӱретче-влак Сергей Иванович Дмитриев («Лӱддымылык верч», «Сарзе суаплык верч» медаль-влакын, «Пашазе-Кресаньык Йошкар Армийлан XX идалык» лӱмгечылык медальын сӱретыштын авторжо) да Александр Иванович Кузнецовым ушеныт. Кок сутка гычак икымше эскиз-влак лектыныт, нунын кокла гыч икмыняр пашам металл гыч ыштен ончаш ойыреныт. 1942 ий 18 апрельыште образец-влакым пеҥгыдемдаш пуэныт. Ончыкылык наградын негызшылан А. И. Кузнецовын проектшым налаш лийме, а знакыште «Ачамланде сар» возаш шонымашым С. И. Дмитриевын проектше гыч налыныт.

Орденым кондыштарыме, тасман тӱсшӧ да тудым наградылык изи колодкышто вераҥдымаш правилым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын «СССР-ын орденже да медальже-влакын образецыштым да нунын тасмашт нерген каласкален возымашым да орден, медаль, орденлык тасма-влак ден ойыртемыш знак-влакым кондыштарыме Правил-влакым пеҥгыдемдыме нерген» 1943 ий 19 июньысо указше дене пеҥгыдемдыме.

Кредалмаште ойыртемалтше боец ден командир-влакым жапыштыже суапландараш Ачамланде сар орденым кучыкташ правам сарзе командованийлан — фронт да флот командующий-влак гыч корпус командир-влак йотке — пуэныт. Орден дене суапландарымаш чӱчкыдын сӧй обстановкышто подвигым ыштыме деч вара вигак шукталтын.

I да II степенян Ачамланде сар орден дене суапландарыме нерген СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын икымше указше-влак 1942 ий 2 июньышто лектыныт. Орденын икымше кавалерже-влак совет артиллерист-влак лийыныт. Орденын статутыштыжо ойлалтын: I степенян орден дене тудо суапландаралтеш, кӧ артиллерий тул дене шкеак тушманын 1 неле (але кокла) але 2 куштылго танкшым (бронемашинажым), але орудийын расчётшо дене пырля 2 неле (але кокла) танкшым але 3 куштылго танкшым (бронемашинажым) пытара. Но 32-шо гвардейский полкын артиллеристше-влак капитан Криклийын вуйлатымыж дене Харьков могырышто кредалмаште Кечывалвел-Касвел фронтын 28-ше армийжын 13-шо гвардейский стрелковый дивизийысе 42-шо гвардейский стрелковый полкын флангшым авыреныт. 1942 ий майыште совет позицийлаш 200 фашист танк тарваныме годым артиллерист ден бронебойщик-влак нуным чаплын вашлийыныт да тушман-влак ӱмбак тура кыреныт, нунылан кугу йомдарымашым конденыт. Кок кече жапыште кӱрылтде кредалмаште почеш 32-шо гвардейский артиллерийский полкысо капитан Криклийын вуйлатыме 1-ше артиллерийский дивизион 32 тушман танкым пытарен. И. И. Криклий шкеак 5 фашист пудештарен, но шкежат нелын сусырген да тудым тылыш эвакуироватлыме. Сусырлан кӧра 1942 ий майыште колен. Сӧйлык расчётын икмыняр номерже колымек, старший сержант А. В. Смирнов эсогыл тудын кидкопажым осколкын кӱрлмыж деч варат тулым умбакыже вӱден.

Орденын статутшо

Ачамланде сар орден дене Йошкар Армийын, Сарзе-Теҥыз флотын, НКВД-ын сарзывийжын да партизан отряд-влакын Шочмо Эл верч кредалмаште лӱддымылыкым, кыртмымашым да патырлыкым ончыктышо салтак-влак ден начальник составым, тыгак шке тыршымышт дене мемнан сарзывийын сӧйлык операцийжылан сеҥаш полшышо йӧным ыштыше сарзыслужышо-влакым суапландареныт. Орден дене суапландарымаш СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын указше дене шукталтын. Орден кок степень гыч шоген: I да II. Орденын кӱшыл степеньже I степень лийын. Суапландарыме еҥын орденын могай степеньжым сулен налмыжым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын указше рашемден.

Орденын статутыштыжо совет награде системын историйыштыже икымше гана раш подвиг-влак ойлалтыныт, могайлан ойыртемалтше еҥым наградылан темлаш лийын.

I степенян орден

I степенян орден дене тыгай еҥ-влак суапландаралтыныт, кӧ:

• тушманын тылыштыже поснак кӱлешан объектыш тура логалтен да шалатен;
• сӧйлык заданийым шуктымо годым самолёт экипаж дене пырля шке пашажым лӱддымын шуктен, кунам тидлан штурман але лётчик Ленин орден дене суапландаралтын;
• экипажыште улмо годым юж кредалмаште сӱмырен волтен:

• неле-бомбардироватлыше авиацийын — 4 самолётшым;
• мӱндыр-бомбардироватлыше авиацийын — 5 самолётшым;
• лишыл-бомбардироватлыше авиацийын — 7 самолётшым;
• штурмоватлышке авиацийын — 3 самолётшым.

• экипажыште улмо годым ыштен:

• неле-бомбардироватлыше авиацийын — 20-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• мӱндыр-бомбардироватлыше авиацийын — 25-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• лишыл-бомбардироватлыше авиацийын — 30-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• штурмовой авиацийын — 25-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• истребитель авиацийын — 60-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• мӱндыр-разведке авиацийын — 25-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• лишыл-разведке авиацийын — 30-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• корректироватлыше авиацийын — 15-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• связь авиацийын — шке территорийыште шичме дене 60-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым да тушманын айлыме территорийыште шкенан сарзывийнан верланыме районышто шичме дене 30-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• транспорт авиацийын — шке территорийыште шичме дене 60-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым да тушманын айлыме территорийыште шкенан сарзывийнан верланыме районышто шичме дене 15-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым.

• авиационный часть-влак дене чаткан да кӱрылтде вуйлатымашым вораҥдарен;
• штабын пашажым чаткан да план почеш вораҥдарен;
• тушманын территорийыштыже ӧкым шичшеэмганыше самолётым тӧрлатен да тудым кавашке луктын кертын;
• тушманын тулжо йымалне ончыл аэродромышто 10 самолёт деч шагал огыл тӧрлатен кертын;
• тушманын тулжо йымалне аэродром гыч чыла шапашым луктын да, аэродромым минироватлен, тушманлан тушко самолётшым шындаш йӧным пуэн огыл;
• шкежак тушманын 2 неле але кокла, але 3 куштылго танкшым (бронемашиныжым), але орудий расчёт дене пырля 3 неле але кокла, але 5 куштылго танкшым (бронемашиныжым) пытарен;
• артиллерий тул дене тушманын 5 батарей деч шагал огыл темдалын;
• артиллерий тул дене тушманын 3 самолёт деч шагал огыл пытарен;
• танк экипажыште улмо годым тушманын тул йӧнжым да илыше вийжым пытарыме шотышто 3 кредалме заданийым сайын шуктен але кредалмаште тушманын 4 танк деч але 4 орудий деч шагал огыл пытарен;
• тушманын тулжо йымалне кредалме пасу гыч тушман пудештарыме 3 танк деч шагал огыл эвакуироватлен;
• лӱдыкшым шотыш налде, тушманын ДЗОТышкыжо (ДОТыш, окопыш але блиндажыш) чоткыдын тыршыме дене тудын гарнизонжым пытарен да мемнан сарзывийлан тиде рубежым писын руалтен налаш йӧным пуэн;
• тушман тул йымалне кӱварым ыштен, тушман сӱмырымӧ вончакым тӧрлатен; кӧ тушман тул йымалне, командованийын кӱштымыж почеш, тушманын кайышашыжым кучаш манын, шкеак кӱварым але вончакым пудештарен;
• тушман тул йымалне технике шотан але шкелык кылым ыштен, тушманын шалатыме технике шотан кыл йӧным тӧрлатен да тыге мемнан сарзывийын кредалме пашажым кӱрылтде вуйлатен шогаш йӧным пуэным ыштен;
• кредалме жапыште шке тӱҥалтышыж дене орудийым (батарейым) почылтшо позицийыш шӱкал луктын да ӱмбак толшо тушманым да тудын техникыжым тура лӱйкален пытарен;
• часть але подразделений дене командоватлен, ончылтышо виян тушманым пытарен;
• кавалерий дене керылтмаште лийме годым тушман тӱшкашке пурен да тудым пытарен;
• кредалме дене тушманын артиллерий батарейжым руалтен налын;
• шкенжын разведкыж дене тушман оборонын начар вержым пален налын да мемнан сарзывийнам тушманын тылышкыже луктын;
• корабль, самолёт экипажыште але серысе батарейын сӧйлык расчётыштыжо улмо годым тушманын сӧйлык корабльжым але кок транспорт йӧнжым вӱд йымак колтен;
• тушман территорийышке теҥыз десантым вораҥдарен да сайын конден волтен;
• тушманын тул йымалне кредалме гыч шкенжын эмганыше корабльжым луктын;
• тушманын сӧйлык корабльжым руалтен да шке базышкыже конден;
• тушманын базе-влак дек толмаште минан печым сайын шогалтен;
• ик гана веле огыл тралитлыме дене флотын сӧйлык пашажлан сай йӧным ыштен;
• локтылалтмашым кредалме годымак кораҥдыме дене корабльын кредал кертмыжым уэмдаш але тудым базыш пӧртылташ йӧным ыштен;
• мемнан сарзывийлан тушманым кырен шалаташ полшышо материал-технике шотышто йӧнлӧ операцийым чаплын вораҥдарен.

II степенян орден

II степенян орден дене тыгай еҥ-влак суапландаралтыныт, кӧ:

• самолёт экипаж пелен сӧйлык заданийым шуктымо годым шке пашажым патырлын шуктен, могайжылан штурман але лётчик Йошкар Тисте орден дене суапландаралтыныт;
• экипажыште улмо годым юж кредалмаште сӱмырен волтен:

• неле-бомбардироватлыше авиацийын — 3 самолётшым;
• мӱндыр-бомбардироватлыше авиацийын — 4 самолётшым;
• лишыл-бомбардироватлыше авиацийын — 6 самолётшым;
• штурмоватлыше авиацийын — 2 самолётшым;
• истребитель авиацийын — 2 самолётшым.

• экипажыште улмо годым ыштен:

• неле-бомбардироватлыше авиацийыште — 15-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• мӱндыр-бомбардироватлыше авиацийыште — 20-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• лишыл-бомбардироватлыше авиацийыште — 25-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• штурмоватлыше авиацийыште — 20-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• истребитель авиацийыште — 50-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• мӱндыр-разведке авиацийыште — 20-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• лишыл-разведке авиацийыште — 25-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• корректироватлыше авиацийыште — 10-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• связь авиацийыште — шке территорийыштына шичме дене 50-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым да тушманын айлыме территорийыште шкенан сарзывийын верланыме районышто шичме дене 20-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым;
• транспорт авиацийыште — шке территорийыштына шичме дене 50-ше сеҥымашан кредалме чоҥештымашым да тушманын айлыме территорийыште шкенан сарзывийын верланыме районышто шичме дене 10-шо сеҥымашан кредалме чоҥештымашым.

• руалтен налме трофей самолётым сӧй условийыште уэмден, тунем налын да кучылтын кертын;
• тушманын тулжо йымалне ончыл аэродромышто 5 самолёт деч шагал огыл уэмден кертын;
• шкеак артиллерий тул дене тушманын 1 неле але кокла, але 2 куштылго танкшым (бронемашиныжым), але орудий расчёт дене пырля 2 неле але кокла, але 3 куштылго танкшым (бронемашиныжым) пытарен;
• тушманын тул йӧнжым артиллерий але миномёт тул дене пытарен, тыге мемнан сарзывийлан сайын тыршашыже йӧным ыштен;
• артиллерий але миномёт тул дене тушманын 3 батарей деч шагал огыл темдалын;
• артиллерий тул дене тушманын 2 самолёт деч шагал огыл пытарен;
• шке танкше дене тушманын 3 тул точко деч шагал огыл пытарен да тыге мемнан наступатлыше пехотылан каяшыже полшен;
• танк экипажыште улмо годым тушманын тул йӧнжым да илыше вийжым пытарыме шотышто сӧйлык 3 задачым шуктен але кредалмаште тушманын 3 танкше але 3 орудийже деч шагал огыл пытарен;
• тушман тул йымалне кредалме пасу гыч тушманын пудештарыме 2 танкым эвакуироватлен;
• гранате, йӱлышӧ вартышан кленча дене але пудештарыме пакет дене кредалме пасушто але тушманын тылыштыже тудын танкшым пытарен;
• тушманын йыр авырыме часть але подразделений дене командоватлен, тушманым кырен шалатен, шке частьшым (подразделенийым) йыр авырымаш гыч саргуралым да сарзе малпогым йомдарыде луктын;
• тушманын тул позицийже деке толын шуын да тудын 1 орудийже, 3 миномётшо але 3 пулемётшо деч шагал огыл пытарен;
• йӱдым тушманын орол постшым (дозоржым, секретжым) кораҥден але тудым руалтен;
• шкенжын саргуралже гыч тушманын 1 самолётшым сӱмырен волтен;
• тушманын ончылтышо вийже дене кредалын, шке позицийжым ик шечымат пуэн огыл да тушманлан кугу йомдарымашым конден;
• неле сӧйлык условийыште кредалше сарзывий дене командованийын кӱрылтдымӧ кылжым вораҥдарен да кучен шоген да тыге мемнан сарзывийын операцийжылан сеҥашыже полшен;
• корабль, самолёт экипаж але серысе батарейын сӧйлык расчётшо дене пырля тушманын сӧйлык корабльжым але 1 транспорт йӧнжым строй гыч луктын але локтылын;
• тушманын транспортшым руалтен да шке базышкыже конден;
• тушманым жапыште ужын шуктымо дене корабльыш, базыш керылтмыштым кораҥден;
• корабльлан маневрым сайын шукташыже йӧным ыштен, кунам тидлан кӧра тушманын корабльжым вӱд йымак колтымо але локтылмо;
• моштен да чаткан пашам шуктымо дене корабльын (сӧйлык частьын) сай пашажлан йӧным ыштен;
• частьлан, соединенийлан, армийлан материал-технике шотышто кӱрылтде йӧным вораҥдарен да тыге частьын, соединенийын сеҥымашыжлан полшен.

У подвиг ден ойыртемышлан Ачамланде сар орден дене уэш суапландараш лийын.

I степенян Ачамланде сар орден оҥын шола велныже кондышталтеш да Александр Невский орден деч вара верлана.

II степенян Ачамланде сар орден оҥын шола велныже кондышталтеш да I степенян Ачамланде сар орден деч вара верлана.

Орден нерген каласкален возымаш

I степенян Ачамланде сар орден (икымше тип)

I степенян Ачамланде сар орден (кокымшо тип)

II степенян Ачамланде сар орден (кокымшо тип)

Ачамланде сар орден лектын шогышо вич мучашан шӱдырын сӱретше гай лийын, тудым вич мучашан ягылтарыме шӱдыр семын тӱрлӧ велыш шарлыше кечыйол фонышто рубинан-йошкар эмаль дене леведме, ягылтарыме шӱдырын мучашыже-влак йошкар шӱдырын мучашыже-влак коклаште вераҥдалтыныт. Йошкар шӱдырын покшелныже — рубинан-йошкар йыргешке пластинкыште сорла ден чӧгытын сӱретышт, пластинкым ош эмалян изи ӱштӧ дене тӱраҥдыме, тушто «АЧАМЛАНДЕ САР» манын возымо да изи ӱштын ӱлныжӧ изи шӱдыр уло. Шӱдырын кечыйолжо-влак фонышто ыреслалтше винтовко ден керде мучашын сӱретышт улыт. Винтовкын прикладше пурлашкыла ӱлык виктаралтын, кердын эфесше — шолышкыла ӱлык.

Орденлан тасма порсынан, кутынек шуйнышо изи корнан-корнан кӱрен тӱсан муар гыч лийын:

• I степеньлан — тасма покшелне 5 мм лопкытан ик изи корно дене;
• II степеньлан — тӱрлаште кажныже 3 мм лопкытан кок изи корно дене.

Тасман лопкытшо — 24 мм.

I степенян Ачамланде сар орден (икымше тип — «сакалтыман», 1942—1943)

Шӧртньӧ да ший гыч йошкар да ош эмальым кучылтын ыштыме. Йошкар эмалян шӱдырын ваштарешла улшо мучашышт коклаште кужыт, винтовко ден кердын сӱретыштын кужытышт семынак, — 45 мм. Нелыт изи колодко деч посна — 32,34 ± 1,65 г.

Ныл ужаш гыч шоген, нуным пырля клепатлыме але паитлыме. Тӱҥ ужашыже йошкар да ош эмал дене леведме шӱдыр лийын, тудым 925 пробан ший гыч ыштыме. Кокымшо ужаш — тиде вич мучашан шӱдыр, тудым 583 пробан шӧртньӧ гыч ыштыме, винтовко ден кердын сӱретан тӱрлӧ могырыш шарлыше кечыйол семын койыт, покшелныже 16,5 мм диаметран рож уло. Кумшо ужаш — сорла да чӧгыт, нуным 583 пробан шӧртньӧ гыч ыштыме да тӱҥ ужаш деке кок заклёпко полшымо дене пижыктыме. Нылымше ужаш — лаптыртыме ший име, тудым реверс деке паитлыме.

Суапландарымын радаман номержым штихель дене пӱчкеден ыштыме. Изи колодкын шуко ужашыжым шӧртняҥдыме але шияҥдыме вӱргене гыч ыштыме.

I степенян Ачамланде сар орден (кокымшо тип — «винтан», июнь 1943—1991)

Орден сыныш вашталтышым СССР Кӱшыл Каҥашын 1943 ий 19 июньысо указше дене пуртымо. Кӱшыл кечыйолышто изи колодко да изи пылыш йомыныт. Винтым (пӱчкедыман штифтым) реверсын покшелныжо паитлаш тӱҥалыныт.

Кечыйолан шӱдырым, сорла ден чӧгытым 583 пробан шӧртньӧ гыч ыштеныт. Покшелнысе рош кугурак лийын да реверс покшелне иктеш ушнышо кылдыш-влак лектыныт. Кылдыш-влакын иктеш ушнымо верыште изирак рожым ыштыме, тудын вошт винт каен. Шӧртньӧ шӱдырым изи гына гайке дене шиян дек пижыктыме. «МОНЕТНЫЙ ДВОР» клеймам реверсын кӱшыл ужашыштыже кырен ыштыме. Радаман номерым штихель дене пӱчкеден ыштыме. Пижыктыме гайкын диаметрже 33 мм лийын.

I степенян Ачамланде сар орден (кумшо тип — «лӱмгечылан лукмо», 1985)

925 пробан ший гыч ыштыме, ятыр кумдыкшым шӧртняҥдыме. Пӱтынек штамповатлыме, реверсше лаптыртыме, вудака. Реверс покшелне винтым паитлыме. Рельефан буква дене ыштыме «МОНЕТНЫЙ ДВОР» клейма реверсын кӱшыл ужашыштыже верланен. Радаман номерым бормашина дене корымо да реверсыште винт деч ӱлнырак верланен.

II степенян Ачамланде сар орден (икымше тип — «сакалтыман», 1942—1943)

Йошкар да ош эмальым, шӧртнььӧ тӱсым да оксидлымым кучылтын, ший да шӧртньӧ гыч ыштыме. Йошкар эмалян шӱдырын ваштарешла улшо мучашышт коклаште кужыт, винтовко ден шашкын сӱретыштын кужытышт семынак, — 45 мм. Ныл деталь гыч шоген, нуным пырля клепатлыме да паитлыме. Изи колодко деч посна нелытше — 28,05 ± 1,5 г. Тӱҥ детальже йошкар да ош эмаль дене леведме шӱдыр лийын, тудым 925 пробан ший гыч ыштыме. Кокымшо деталь — тиде вич мучашан шӱдыр, винтовко да керде сӱретан тӱрлӧ велыш шарлыше кечыйол семын 925 пробан ший гыч ыштыме. Кечыйолан шӱдыр покшелне 16,5 мм диаметран рож верланен. Кумшо деталь — сорла ден чӧгыт, тудым 583 пробан шӧртньӧ гыч ыштыме да тӱҥ ужаш деке кок заклёпко полшымо дене пижыктыме. Нылымше деталь — лаптыртыме ший име, тудым орденын реверсше дек паитлыме.

II степенян Ачамланде сар орден (кокымшо тип — «винтан», июнь 1943—1991)

Йошкар да ош эмальым кучылтын, ший да шӧртньӧ гыч ыштыме. Пӱтынек штамповатлыме тӱҥ ужашыжым 925 пробан ший гыч ыштыме. Реверс покшелне ший винтым паитлыме. 583 пробан шӧртньӧ гыч ыштыме сорла ден чӧгытым кок заклёпко полшымо дене пижыктыме. Ший винтым реверс покшеке паитлыме.

II степенян Ачамланде сар орден (кумшо тип — «лӱмгечылан лукмо», 1985)

925 пробан ший гыч ыштыме. Пӱтынек штамповатлыме, реверс покшелне винтым паитлыме. Рельефан буква дене штамповатлыме «МОНЕТНЫЙ ДВОР» клейма реверсын ӱлыл ужашыштыже верланен. Орденын аверсыштыже кечыйол-влакын тӱрышт, буква-влак, сорла ден чӧгыт шӧртняҥдыме улыт. Реверс лаптыртыме, вудака. Радаман номерым бормашина дене корымо да орденын реверсыштыже винт деч ӱлнырак вераҥдыме.

Палемдымаш

Литератур

• Указ Президиума Верховного Совета «Об учреждении Ордена Отечественной войны первой и второй степени» от 20 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета СССР. — 1942. — 28 ага (№ 19 (178)). — С. 1.
• Бурков В. Г. К истории ордена Отечественной войны // Вопросы истории и историографии Великой Отечественной войны (межвузовский сборник) / Ред. И. А. Росенко, Г. Л. Соболев. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1989. — С. 142—150. — ISBN 5-288-00192-8
• Дуров В. А. Русские и советские боевые награды. — М.: Внешторгиздат, 1990.
• Дуров В. А. Награды Великой Отечественной. — М.: Русская книга, 1993. — ISBN 5-268-00409-3
• Дуров В. А. Отечественные награды. 1918—1991. — М.: Просвещение, 2005. — ISBN 5-09-014190-8
• Горбачёв А. Н. Многократные кавалеры орденов СССР. — М., 2006.
• Горбачёв А. Н. 10000 генералов страны. — М., 2007.
• Гребенникова Г. И., Каткова Р. С. Ордена и медали СССР. — М., 1982.
• Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — М.: Воениздат, 1983.
• Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. — М., 1984.
• Шишков С. С., Музалевский М. В. Ордена и медали СССР. — Владивосток: Ворон, 2000.
• CD: Войны. Люди. Сражения. Серия: Великое наследие. Издатель: ИД «Равновесие».

Кылвер-влак

• Информация об ордене
• Орден «Отечественная война»