Хуснуллин, Марат Шакирзянович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Марат Шакирзянович Хуснуллин
Марат Хуснуллин правительство.JPG
Флаг
Россий Федераций Правительстве Председательын алмаштышыже
Флаг
2020 ий 21 январь
(с. ш. 2024 ий 7—13 май)
Виктер вуйлатыше Михаил Мишустин
Андрей Белоусов (с. ш.)
Михаил Мишустин
Президент Владимир Путин
Флаг
Моско мэрын олам чоҥымо политике да чоҥымаш шотышто алмаштышыже
Флаг
2010 ий 2 декабрь — 2020 ий 21 январь
Губернатор Сергей Собянин
Ончычсо пашаеҥ Владимир Ресин
Алмаштыше Андрей Бочкарёв
Шочын 9 сорла 1966(1966-08-09) (60 ий)
Озаҥ, Татар АССР, РСФСР, СССР
Партий
Шинчымаш Озаҥ кугыжаныш финанс-экономике институт
,Виш университет (Великобританий)
Шанче степень экономике шанче кандидат
Профессий экономист
Награде
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Марат Шакирзянович Хуснуллин (суасла Марат Шакирҗан улы Хөснуллин; шоч. 9 сорла 1966, Озаҥ) — Российысе кугыжаныш пашаеҥ. 2020 ий 21 январь гыч Россий Федераций Правительстве Председательын алмаштышыже (2024 ий 7—13 майыште — (с. ш.[1]). Кечывалвел федерал округышто куратор[2]. Экономике шанче кандидат.

Тунеммаш

1983 ийыште Озаҥ кугыжаныш финанс-экономике институтыш (КГФЭ) пурен, но идалык гыч армийыш налыныт. 1990 ийыште КГФЭИ-м «экономике» специальность дене тунем пытарен[3]. 2000 ийыште Великобританийыште «Профессионал менеджмент» специальность дене Виш университетыште ямдылалтмашым эртен[4]. 2006 ий гыч — экономике шанче кандидат. Татар да англичан йылмым пала[5][6].

Паша

Татарстаныште

Марат Хуснуллин Владимир Путин да Минтимер Шаймиев дене Озаҥыште. 2007 ий 20 январь

1983—1984 ийла — КГФЭИ-ште опытный установко-влакым обслуживатлыше лаборант (тунемме дене пырля).

1984—1986 ийла — Совет Армийыште служитлымаш[7].

1986—1987 ийла — КГФЭИ-н лаборантше.

1987—1995 ийла — Озаҥысе «Темп» чоҥышо кооперативын тӱҥ бухгалтерже, председательже[7].

1995—1997 ийла — «Интерпластсервис» ООО-н генеральный директоржо[7].

1997—2000 ийла — Озаҥ оласе «Акк Барс» Чоҥышо торгайымаш-йӧнозанлык фирме ООО-н генеральный директоржо[7].

1999—2001 ийла — Чолман кундем территорий округ деч Татарстан Республикын Кугыжаныш Каҥашыжын депутатше. Татарстан Республикын Чоҥымаш, архитектур да илымаш-коммунал озанлык министерствышкыже службыш куснымо деч вара калык депутатын постшо деч шӧрлен.

2000—2001 ийла — «Татэнерго» ПЭО ГУП-ын генеральный директоржын алмашытшыже — материал-технике ресурс, инвестиций да чоҥымо шотышто директоржо[7].

2001 ий 11.01 — 2010 ий 18.11. — Татарстан Республикын чоҥымаш, архитектур да илымаш-коммунал озанлык министрже[7].

Министерствым тудын вуйлатымыж годым республикыш пеш кугу федерал инвестиций, эн ончычак Татарстаныште илыме верым чоҥымо пашам комплекснын вияҥдыме программылан, толын. Программе республикысе кугу ола-влакын — Набережный Челнан, Нижнекамскын, Алабоган, Альметьевскын — агломерацийыштын территорийыштым олам ик семын чоҥымым шыҥдарымашлан виктаралтын, тидыже нунылан коммунал, корно-транспорт да илышкыл инфраструктурым эн изи роскот дене йӧнештараш полшен[8].

Хуснуллинын инициативыж почеш бюджет ресурсым аныклаш илыме верым, корным, илышкыл сферысе объектым чоҥаш типовой проект-влакым рашемдыме. Тылеч посна, «Электрон Россий» программе кышкареш Татарстаныште электрон закупко, чоҥаш разрешенийым пуымо да кугыжанышын вневедомственный манме экспертизын иктешлымашыжым налме системе келыштаралтын, тидыже чоҥымаш роскотым палынак иземден[8].

Хуснуллинын ушнымыжо дене Озаҥыште варажым 2013-Универсиадыште кучылталтшаш спорт объект-влакым чоҥаш тӱҥалме. 2010 ий майлан Татарстанын столицыштыже 26 спорт оралтым пашаш колтымо: вашла кучедалме «Ак Барс» Полат, «Олимпиец» Олимпийский резервын Озаҥысе училищыже, «Тезуче» спорт комплекс-влак, КГУКиИ пелен «Форвард», «Мирас», «Итиль», ТГГПУ пелен «Москва», «Ак Буре», «Ватан», «Татнефть Арене» Ий Полат, «Тулпар», «Бустан», «Зилант», «Триумф» — ий аренан да «Триумф» Универсал СК — бассейн да да баскетбол площадке-влак дене, а тыгак пырдыжыш лӱйкалымаш Комплекс, «Акчарлак» леведышан бассейн, Теннис академий, «Олимп КАИ» Культур-спорт комплекс, «Санкт-Петербург» волейбол рӱдер, Бокс да ӱстембал теннислык рӱдер, «Буревестник» леведышан ийме бассейн, Шудо ӱмбалысе хоккей рӱдер, Баскет-холл баскетбол спорт оралте, Универсиаде Ял[9].

Эше 4 объект — Вӱд спорт полат, Гимнастике рӱдер, 45 тӱжем верлан стадион да Куымо спорт рӱдер — 2010 ий деч вара Хуснуллиным алмаштыше-влакын вуйлатымышт почеш тудын РТ чоҥымаш, архитектур да илымаш-коммунал озанлык министрын постшо гыч кайымекше чоҥен шукталтын[9].

Хуснуллин тиде жапыштак Озаҥ кугыжаныш архитектур-чоҥымаш университетысе «Чоҥымаште экономике да амалкалымаш» кафедрын доцентше лийын[6].

Москошто

Михаил Мень, Сергей Собянин да Марат Хуснуллин олам чоҥымаш политике Комплексын коллегийжын Заседанийыштыже улыт. 2014 ий 8 август
Марат Хуснуллин Минчоҥымашыште икымше паша каҥашымашым эртарен. 2020 ий 22 январь
Марат Хуснуллин ден Владимир Путин, 2020 ий 3 март

2010 ий 18 ноябрьыште Хуснуллиным Моско оласе олам чоҥымаш Департаментын вуйлатышыжлан шогалтыме[7].

2010 ий 2 декабрьыште олам чоҥышо политике да чоҥымаш йодыш шотышто мэрын алмаштышыже лийын[7].

2011 ий мартыште Моско олан олам чоҥымо политике да чоҥымаш йодыш шотышто Коллегийын председательжылан шогалтыме[10]. Тудо ийынак шке шот дене чоҥымашым чарыме шотышто ола комиссийым вуйлаташ тӱҥалын[11].

2012 ий январь — июльышто ола заказын объектше-влак шотышто проект документацийлан экспертизым эртарымым курироватлен, тидлан кӧра бюджетын икмыняр роскот статьяжым шагалемден кертме: чоҥымашын акше 20%-лан, але 18,8 млрд теҥгелан шагалемын. Ола объект-влакын подрядчикыштым рашемдыше торгайымашым этарыме почеш тыгак тӱҥалтыш акым 9%-лан, але 8,4 млрд теҥгелан волтен кертме[12].

Хуснуллинын ушнымыж дене тыгак чоҥымашын кӱкшытшым шагалемдыме схемым да Бульвар оҥго кӧргыштӧ мландым кучылтмо режимым пеҥгыдемдыме.

2012 ий гыч Хуснуллин мэрий аппаратын Управленийже дене пырля, чыла услуго, тидын шотыштак оласе чоҥышашлык мланде участкын планжым, архитектур да оласе чоҥышашлык пунчалым, экспертизын иктешлымашыжым, объектым чоҥаш да пашаш колташ разрешенийым налмашым электрон йӧн дене кучылташ лийже манын, чоҥымаш сферыште документацийым налме процедурым куштылемдаш электрон документ пӧрдмӧ системым пуртымо шотышто проектым курироватлаш тӱҥалын[13].

2012 ий март гыч Хуснуллин «Моско-Сити» ММДЦ-ым чоҥымо шотышто йодышым решатлыше штабым вуйлатен[10] (2008 ийысе финанс кризислан кӧра «Федераций» да «Россий» башне-влакым да «Сити Пэлас» комплексым нӧлтымӧ шотышто пашам чарен шогалтыме: кредит ресурс укелан кӧра инвестор-влак пашам кылмыктеныт але проект гыч лектыныт). Объект-влакым сдатлыме планым пужен ончымо[14]. Олмешыже ММДЦ кундемыште икмыняр уремым уэмдаш лийме, мутлан, транспортлык у рудышым ышташ (2,5 километр наре кужытан шуко корнан шым ешартыш автомобиль рудышым чоҥымаш 2012 ий шыжым мучашлалтын)[15].

2012 ий апрель гыч Хуснуллин Москосо кӱртньыгорно кылдыш территорийым, кӱртньыгорно транспортын инфраструктур объектлажым да нунын пелен улшо мланде участкым оласе чоҥымаш дене кылден вияҥдымаш проблеме шотышто Каҥашын сопредседательже улеш[16][17].

2012 ий 1 июль гыч, Моско областьын икмыняр территорийжым Моско дек ушымо тат гыч, Хуснуллин тыгак «У Москошто» чоҥымо политикым курироватла[18].

2013 ий январьыште угыч ыштыме Архитектур каҥашым вуйлаташ тӱҥалын, тудыжо олаште оласе чоҥымашын да архитектурын ик политикыжым шыҥдарымым терген шогышаш. Хуснуллин дене кутырен келшыме почеш каҥашыш Российысе да йотэл эксперт-влак пуреныт. Оласе кугу да кӱлешан территорийлаште оласе чоҥымаш концепцийым ямдылаш конкурсым эртарыме практике ышталтын[13].

РФ Виктерын вице-премьерже

2020 ий 21 январьыште Россий Федераций Виктерын вице-премьержылан шогалтыме[19].

2020 ий 29 январь гыч Хуснуллин Крым Республикын да Севастопольын кураторжо лийын. 2022 ий апрель гыч тыгак Херсон областьым, Запорожьем да Донбассым уэш нӧлталме шотышто куратор улеш[20].

2024 ий 11 майыште Михаил Мишустин Кугыжаныш думылан правительствын у составшым ончаш пуэн, Хуснуллинын кандидатуржым вице-премьер должностьыш темлен[21]. Кугыжаныш думо 13 майыште тудым тиде постыш пеҥгыдемден[22]. РФ президент 14 майыште пашаш шогалтыме нерген указыш кидпалым пыштен[23].

Хуснуллинлан тыгак йодыш-влакым пеҥгыдемыме: кугыжаныш илымвер политике да вер гыч верыш кусараш лийдымын граждан оборотшо, тыгак автомобиль корным чоҥымаш, пужен уэмдымаш да олмыктымаш, корнышто коштмо лӱдыкшыдымылык, мер транспортым вияҥдымаш. Вице-премьер тыгай калыкле проект-влакым ямдылымым да шуктен толмым виктара: «Илыме вер ден оласе кумдык», «Лӱдыкшыдымӧ да сай корно», «Яндар вӱд» да «Юлым тазаҥдымаш» федерал проект-влак ужашыште «Экологий».

Хуснуллинын эскерымаштыже — Крым Республикым, Севастопольым, Донецк да Луганск калык республик-влакым, Запорож да Херсон областьлам социал-экономике могырым вияҥдаш йӧным ыштымаш. Куратор семын Хуснуллин Кечывалвел федерал округын социал-экономике могырым вияҥмыжлан вуйын шога да тыгай ведомство-влакым виктарен шога:

  • Минчоҥымаш;
  • Кугыжаныш регистраций, кадастр да картографий шотышто федерал службо;
  • Экологийым, технологийым да атомым эскерыме шотышто федерал службо;
  • Кугыжаныш погым виктарыме шотышто федерал агентстве;
  • Федерал корно агентстве[24].

Оласе чоҥымаш политике шотышто эн кӱлешан проект-влак

Метрополитеным вияҥдымаш

Хуснуллин 2017 ий 16 декабрьыште «Рязаньысе» ТПУ-н чоҥымо площадкыштыже

2011 ий гыч Хуснуллинын ушнымыж дене 101 километр метро линийым чоҥымо, тидын шотыштак пассажир-влаклан кошташ Москосо рӱдӧ оҥгын 54 меҥге кужытшым капитально уэш тӧрлатыме, ондак тудо грузым шупшыкташ гына кучылталтын. Тидын годым метрополитеным чоҥымо ак шагал гын 25%-лан иземын, тидын шотыштак проектым ыштымын Европысо стандартышкыже вончымылан да, станцийым келгыш вераҥдыме проект деч кораҥын, тудым ӱлыкшын вераҥден чоҥымаш деке мелын лиймылан кӧра иземын[25]. Метром чоҥымо жап кокла шот дене 30%-лан шагалемын.

Олам чоҥымо политике

2011 ий гыч Хуснуллин шкевуя чоҥымым кораҥдыме шотышто оласе комиссийым вуйлаташ шогалын. Хуснуллинын Москосо чонымаш комплексым вуйлатымаште 9 ий пашам жапыште рӱдолаште реноваций манме — шуко пачеран лунчыргышо пӧрт-влакым кораҥдыме да тушто илыше-влакым у чоҥымо пӧртлашке кусарыме — проект шыҥдаралташ тӱҥалын[6].

2012 ий гыч Хусулин «Ик метрлан теҥге» программым шыҥдарымашке ушнен, тудын кышкарешыже Москосо Виктер частный инвестор-влаклан культур поянлыкан объект-влакым 49 ийлан льготан арендыш пуэн, тыгодым йодмашым шынден: инвестор-влак нуным вич ий жапыште кӱкшӧ качестве дене уэмдышаш улыт. 2012 ий август мучашлан программе кышкареш Москосо вич илем уэмдалт тӧрлаталтын: Морозовмытын XVIII курым мучашысе — XIX курым тӱҥалтышысе оласе илемышт да Николямысе уремыште Н. П. Баулинын илыме пӧртшӧ (тӱҥалтыште — XVIII курымысо палате); архитектор Константин Буссен Пӱнчерйымал изуремыште XVIII—XIX курымысо оласе сурт-печыже; Таганский площадьыште Колесниковмытын-Шаргинмытын-Сапатинын илемышт; кресаньык Сысоевын Печатник изуремыште верланыше пӧртшӧ (кумдан палыме «кариатидан пӧрт»). 2013 ий мучаш марте оралтын историеш кодшо сынжым варажым уэш тӧрлаташ йодман льготан арендыш культур поянлыкын эше 50 объектшым пуымо[26].

2013 ий гыч Хуснуллинын терген шогымыжо почеш Москон 2035 ий марте вияҥме, ушымо территорий-влакым шотыш налын, генеральный планым ямдылыме паша шукталтын[27].

2017 ий июньышто «Лужники» БСА-м ончыч увертарыме жап деч ик ийлан ондак тӧрлатен шуктымо. 2018 ийыште «Лужники» футбол дене 2018 ийысе тӱнямбал Чемпионатым эртарыме вер лийын[28].

2018 ийыште Хуснуллинын вуйлатымыж почеш Моско покшелне Зарядьеште паркын проектше шыҥдаралтын, ончыч тыште «Россий» унагудо верланен. «Россий» унагудым рончымаш 2006 ий февральыште тӱҥалын да 2010 ий тӱҥалтышлан мучашлалтын. 2012 ийыште Зарядьем вияҥдыме концепцийым ямдылаш тӱнямбал усталык конкурсым эртарыме, тушко кажне кумылан еҥ ушнен кертын. Территорийым тӱзатыме проектыштым пӱтынь тӱня мучко 240 команде пуэн. Конкурсын лектышыже почеш «калык заданийым» ямдылыме, тушто мландыште шагалрак чоҥаш да мланде йымалысе кумдыкым чолган кучылташ, тыгак олан историйлык рӱдыштыжӧ культур кумдыкын тичмашлыкшылан эҥгекым кондышо пунчалым лукмаш деч кораҥаш темлыме. Паркыште 4 ландшафт зоно, павильон-влак, парковко, тоштер, ончер зал-влак, Моско-эҥер гоч чоҥештыше кӱвар, моткоч шкешотан концерт зал — филармоний улыт[29].

Транспорт политике

2011 ийыште Хуснуллин проектын чот шерге улмыжлан кӧра чумыржо 60 меҥге кужытан Нылымше транспорт оҥгым чоҥымо деч тореш лиймым сайлан шотлен, тиде оҥго МКАД-лан логалше нелылыкым иземдышаш да Москошто район-влак кокласе кылым саемдышаш улмаш. Проектым Йӱдвел-Касвел, Йӱдвел-Эрвел хордым да Кечывалвел рокадым ышташ у сын дене вашталтыме[30].

Россий Виктерыште

2020 ий 21 январь гыч Хуснуллин Михаил Мишустинын РФ правительствыжын председательжын алмаштышыжлан шогалтыме. Тудын компетенцийже сферыште илымвер политике, ипотекан кредитлымаш, чоҥымаш да архитектур сферысе политике, илымвер-коммунал озанлык, автомобиль корным пужен уэмдымаш да кучылтмаш, корнышто коштмын лӱдыкшыдымылыкшӧ, кугыжаныш погым виктарымаш.

Тудо правительствын кундемласе вияҥмаш сферыште пашажым (Мӱндыр Эрвел федерал округ деч посна), Крым Республикын, Севастопольын, Калининград областьын илышкыл-экономике могырым вияҥмыштым виктара, Абхазий ден Кечывалвел Осетий республик-влак дене пырля пашам ыштымылан вуйын шога. 2021 ий июль гыч Хуснуллин Кечывалвел федерал округым курироватла.

Хусунлин 2022—2023 ийлаште сар каен шогымо годым Украинын кок террористический актше деч вара Крым кӱварым уэш тӧрлатыме пашам вуйлатен[6].

Награде ден чаплӱм-влак

Марат Хуснулин Москосо 8-ше урбанистике форумышто. 2018 ий 18 июль
  • «Чумыр Российысе калыкым возен шотлымо пашам эртарымаште суаплан» медаль (2002);
  • «Озаҥлан 1000 ий теммым шарныме лӱмеш» медаль (2005);
  • «Российысе Профсоюз-влаклан 100 ий» медаль (2005);
  • Татарстан Республикысе Министр-влак Кабинетын Таумутан серышыже (2007);
  • Татарстан Республикын Президентшын Таумутан серышыже (2008) (2010);
  • II степенян «Ачамланде ончылно суаплан» орденын медальже (2008)[31];
  • «Татарстан Республик ончылно суаплан» орден (2010);
  • «Российысе илымвер-коммунал озанлыкын почётан пашаеҥже» чап лӱм (2010);
  • Россий Федерацийын сулло чоҥышыжо чап лӱм (2013 ий 21 декабрь) — чоҥымаште суаплан да пашам шуко ий тыршен ыштымылан[32];
  • Россий Федерацийын Чоҥымаш да илымвер-коммунал озанлык министерствыжын чап палыже (2016);
  • «„Российысе кӱртньӧ корно“ ОАО-м вияҥдымаште суаплан» 2-шо степенян пале (2016)[33];
  • «Пӱртӱсым аралымын чап пашаеҥже» пале (2016);
  • Почёт орден (2018)[34];
  • «Озаҥын чапланыше гражданинже» чаплӱм (2025)[35].

Пого

2011 ийыште Хуснуллин Кремль деч тораште огыл 186,7 м² кумдыкан пачерым налын. 2016 ийыште тудым Малика ӱдыржылан пӧлеклен.

2020 ийыште СМИ-ште пале лийын: Хуснуллин Москошто Ший Пӱнчерыште рынке ак дене 1 млрд теҥгеаш полатыште ила.

Палемдымаш

  1. ↑ Правительство России переходит в статус и.о. до назначения нового состава (руш.). TACC. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  2. ↑ Михаил Мишустин назначил вице-премьеров кураторами федеральных округов. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивлыме 19 сӱрем 2021 ий.
  3. ↑ Хуснуллин Марат Шакирзянович. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивировано из оригинала 30 шорыкйол 2013 ий.
  4. ↑ Marat Khusnullin // Коммерсантъ.
  5. ↑ Членов правительств Татарстана и Ульяновска заставят освоить английский язык - Российская газета, 2010-05-27, <http://www.rg.ru/2010/05/28/chinovniki.html>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  6. ↑ 1 2 3 4 Хуснуллин, Марат Шакирзянович, <https://tass.ru/encyclopedia/person/husnullin-marat-shakirzyanovich>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Хуснуллин Марат Шакирзянович — Биография. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивировано из оригинала 7 сорла 2013 ий.
  8. ↑ 1 2 Про жилье. » Новости » Публикации » СНИП. www.s-nip.ru. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  9. ↑ 1 2 Спортивные объекты Универсиады в Казани, <http://ria.ru/infografika/20130705/947903049.html>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  10. ↑ 1 2 Ъ-Справочник. Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивировано из оригинала 6 идым 2013 ий.
  11. ↑ Хуснуллин возглавил комиссию по пресечению незаконного строительства вместо Ресина. web.archive.org. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  12. ↑ М.Хуснуллин подвел итоги деятельности Стройкомплекса Москвы за семь месяцев 2012 года / / SocGrad - Территория жизни (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  13. ↑ 1 2 Мэр / Сайт Москвы (руш.). www.mos.ru. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  14. ↑ «Лужники», «Москва-Сити» и другие перестройки Москвы (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  15. ↑ Метроблог — «Москва-Сити» ищет выезд. web.archive.org. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  16. ↑ Совет занимается разработкой решений для органов исполнительной власти Москвы и подразделений РЖД по повышению эффективности использования территорий МЖД, объектов инфраструктуры и прилегающих к ним участков, реализации на них инвестиционных проектов
  17. ↑ Градостроительным развитием территорий железной дороги в Москве займется специальный совет, <https://web.archive.org/web/20201204045410/http://www.regnum.ru/news/realestate/1519526.html>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  18. ↑ Недвижимость-2013: обращение заместителя Мэра Москвы Марата Хуснуллина - 1RRE.RU - Недвижимость России. web.archive.org. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  19. ↑ Новый состав правительства. Полный список. РБК. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  20. ↑ Как Марат Хуснуллин будет восстанавливать Херсон, Запорожье и Донбасс | Республика Крым (руш.). ФедералПресс. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  21. ↑ О чем говорит новая конфигурация российского правительства. РБК (11 ага 2024). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  22. ↑ Госдума утвердила Хуснуллина вице-премьером. РИА Новости (13 ага 2024). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  23. ↑ Президент подписал указы о назначении членов Правительства Российской Федерации и директоров служб. kremlin.ru (14 ага 2024). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  24. ↑ Михаил Мишустин утвердил распределение обязанностей между вице-премьерами. government.ru (17 ага 2024). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  25. ↑ Стоимость строительства метро Москвы снизилась на 25% за 2,5 года - чиновник, <https://web.archive.org/web/20220527230852/https://realty.ria.ru/20130809/401084313.html>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  26. ↑ До конца года в льготную аренду может быть сдано около 50 объектов культурного наследия, <https://web.archive.org/web/20160304130418/http://stroi.mos.ru/news/do-konca-goda-v-lgotnuu-arendu-mozhet-byt-sdano-okolo-50-obektov-kulturnogo-naslediya>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  27. ↑ Марат Хуснуллин: «В Москве будет построено 300 гостиниц». Тергыме кече: 22 идым 2025. Архивировано из оригинала 18 сӱрем 2013 ий.
  28. ↑ Марат Хуснуллин: Реконструкцию "Лужников" можно начать лишь в мае 2014 года - ТАСС, <https://tass.ru/sport/529079>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  29. ↑ Проект парка в Зарядье в центре Москвы могут реализовать к 2015 году, <http://riarealty.ru/news/20130329/400031510.html>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  30. ↑ Более 230 км дорог реконструируют в Москве за три года - Хуснуллин, <http://www.m24.ru/articles/22024>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  31. ↑ Deputy Mayor for Urban Development and Construction / Marat Khusnullin / The official website of the Mayor and the Government of Moscow. web.archive.org (9 сорла 2016). Тергыме кече: 22 идым 2025.
  32. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21.12.2013 г. № 929, <http://www.kremlin.ru/acts/bank/37923/page/2>. Тергыме: 22 идым 2025. 
  33. ↑ Фотофакт. www.gudok.ru. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  34. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 27.12.2018 № 756 ∙ Официальное опубликование правовых актов (руш.). publication.pravo.gov.ru. Тергыме кече: 22 идым 2025.
  35. ↑ Марату Хуснуллину и Сергею Чемезову присвоили звание почетных граждан Казани, 2025-08-25, <https://tass.ru/obschestvo/24867537>. Тергыме: 22 идым 2025. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Хуснуллин,_Марат_Шакирзянович&oldid=1231282" гыч налме