«Почёт Знак» орден

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
«Почёт Знак» орден,
Почёт орден
Изображение орденской планки Изображение награды
Эл Флаг СССР СССР
Тип орден
Кӧ пуа СССР
Статус огеш кучыкталт
Статистике
Параметр ший,
кӱкшыт — 46 мм,
лопкыт — 32,5 мм
Ыштыме кече 1935 ий 25 кылме
Икымше суапландарымаш 1935 ий 26 кылме
Пытартыш суапландарымаш «Почёт Знак» орден — 1988 ий 23 теле
Почёт орден — 21 1991 ий 21 теле
Суапландарыме чот &&&&&&&&01580850.&&&&&01 580 850
Черет
Кугурак награде III степенян «СССР Сарзе вийыште Шочмо эллан служитлымашлан» орден
Изирак награде «Шке патырлыклан» орден
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

«Почёт Знак» орден — СССР кугыжаныш награде.

Историй

Орденым СССР ЦИК-ын 1935 ий 25 ноябрьысе пунчалже дене тӧнежлыме. Орденым кондыштмо правилым, тасман тӱсшым да тудым награде колодкеш вераҥдымым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын «СССР-ын орденже ден медальже-влакын образецыштым да нунын тасмашт нерген каласкален возымашым да орден, медаль, орденлык тасма да ойыртемыш пале-влакым кондыштмо Правил-влакым пеҥгыдемдыме нерген» 1943 ий 19 июньысо Указше дене пеҥгыдемдыме[1].

1988 ий 22 августышто Почёт орден манын вашталтен лӱмдымӧ[2][3].

1991 ий марте 1 млн 581 тӱжем наре суапландарымаш лийын.

Орденын статутшо

1. «Почёт Знак» орденым производствышто, шанче-шымлыме, кугыжаныш, илышкыл-культур, спорт да моло мер пайдалыкан пашаште кӱкшӧ лектышыш шумылан, тыгак граждан чолгалыкым ончыктымылан суапландараш тӧнежлыме.

2. «Почёт Знак» орден дене суапландаралтыт:

  • СССР граждан-влак;
  • предприятий, объединений манме, тӧнеж, организаций, район, ола да моло илем-влак.

«Почёт Знак» орден дене СССР-ын гражданже огыл еҥ-влакат, тыгак йотэл предприятий, тӧнеж, организаций, илем-влакат суапландаралт кертыт.

3. «Почёт Знак» орден дене суапландарымаш шукталтеш:

  • йӧнозанлыкыште, ялозанлыкыште, чоҥымаште, транспортышто, связьыште, торгайымаште, мер калыкым пукшымаште, илем-коммунал озанлыкыште, калыкым илыш-касыш шотышто обслуживатлымаште, калык озанлыкын моло отрасльлаштыже шумо кӱкшӧ паша лектышлан;
  • кӱкшӧ паша лектышыш шумылан, продукцийын сайлыкшым саемдымылан, тудым ямдылаш материальный да паша роскотым иземдымылан, мер калыклан йӧрышӧ производствын пайдалыкшым кугемдымаште шумо сеҥымашлан;
  • планлык заданийым шуктымо да эртарен шуктымо шотышто социалистический таҥасымаште кӱкшӧ лектышлан;
  • производствыш технологийын у техникыжым, ончыл опытым шыҥдарымылан, поснак шергакан шонен мумаш ден да рационализаторлык темлымашлан;
  • шанче-шымлыме пашаште сеҥымашлан;
  • совет культур, литератур, сымыктыш шотышто усталык сеҥымашлан, кушкын толшо тукымым туныктымаште да коммунист семын ончен-куштымаште, кӱкшӧ квалификациян кадрым ямдылымаште, калыкым медицине могырым ончымаште, капкультур ден спортым вияҥдымаште да калыклан пайдале улшо моло пашам вияҥдымаште сеҥымашлан;
  • элын аралалтме йӧнжым пеҥгыдемдымаште суаплан;
  • сай лектышан кугыжаныш ден мер пашалан;
  • СССР ден моло кугыжаныш-влак коклаште экономике, шанче-технике, культур да моло кылым вияҥдымаште суаплан;
  • еҥ-влакын илышыштым утарыме, мер порядкым аралыме годым, шижде лийын кудалтыше эҥгек ваштареш кучедалмаште да граждан чолгалыкым моло семынат ончыктымаште лӱддымӧ да йӧным муман пашалан.

4. «Почёт Знак» орден оҥын шола велныже кондышталтеш да СССР-ын моло орденже-влак улмо годым Калык келшымаш орден деч вара верлана.

1988 ий 28 декабрьыште СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Указше дене Почёт орденын у статутшым да тудын нерген каласкален возымашым пеҥгыдемдыме[4].

Орден нерген каласкален возымаш

«Почёт Знак» орден

«Почёт Знак» орден кок могыр гычат тумо укш дене тӱраҥдыме овал сынан. Тудын покшелныже пашазе пӧръеҥ ден пашазе ӱдарамшын фигурышт верланеныт, нуно шке дечынышт шола да пурла велне симметрий семын верланыше «Чыла элысе пролетарий-влак, ушныза!» манын возыман тистым нумал наҥгаят.

Орденын кӱшыл ужашыштыже вич мучашан шӱдыр верланен, туштыжо тисте фонышто «СССР» манын рельефан возымаш уло. Орденын ӱлыл ужашыштыже «ПОЧЁТ ЗНАК» манын рельефан возымаш верланен.

Тисте ден шӱдырым рубинан-йошкар эмаль дене леведме да контур мучко шӧртняҥдыме изи шӱдышла дене тӱраҥдыме. Тисте кучем ден возымашым шӧртняҥдыме, тумо укшым, орденын ӱлыл ужашыжым да тудын чумыр фонжым оксид дене леведме.

«Почёт Знак» орден ший гыч ышталтеш. Орденын кӱкшытшӧ — 46 мм, лопкытшо — 32,5 мм.

Орден изи пылыш ден колча полшымо дене вич лукан колодко пелен ушналтеш, тудыжым ошалге-розалге тӱсан, тӱржӧ мучко кутынек кайыше нарынче кок полоскан порсын муар тасма дене шупшмо. Тасман лопкытшо — 24 мм, полоско-влакын лопкытышт 3,5 мм гыч.

1988 ийыште «Почёт Знак» орденым Почёт орденыш вашталтен лӱмдымӧ деч вара орденын тӱжвал тӱсшӧ изишак вашталтын. Почёт Орден «Почёт Знак» орден деч теве мо дене ойыртемалтеш: «ПОЧЁТ ЗНАК» манын возымым аверсын ӱлыл ужашыштыже сорла ден чӧгыт да шарлыше кок лавр укшын пижыктыман рельеф сӱретышт дене вашталтыме. Ӱмбак пижыктымаш орденын ӱлыкыжӧ кок штифт полшымо дене пеҥгыдемдалтеш[5]. «Почёт Знак» орден гыч Почёт орденыш куснымо годым знакын номерлымаш кӱрылтын огыл[6].

Суапландарымаш

У орден дене суапландарымаш нерген СССР ЦИК-ын икымше пунчалже 1935 ий 26 ноябрьыште лектын. Тудын дене ЦДКА-н Йошкар армийлык муро да куштымаш ансамбльжын начальникше, организаторжо-влак да 10 участникше суапландаралтыныт (тунамак коллектив шкеже Почётан Революционный Йошкар Тисте дене суапландаралтын, а ансамбль вуйлатыше А. В. Александров — Йошкар Шӱдыр орден дене)[7].

1935 ий 26 декабрьыште СССР ЦИК-ын 25 декабрьысе Пунчалже дене паша геройлыклан да хлопокын лектышыжым нӧлталме пашаште сеҥымашлан радам почеш 1 №-ан «Почёт Знак» орденым Ташкент область Янги-Юль районысо «Батыр» колхоз председатель Артыкбай Тиллябаевлан кучыктымо; моло-влак коклаште тудо кечын орденым тыгак Ворошилов лӱмеш колхозын пионер-ударникше Кавахан Атакуловалан да «Коммунизм» колхозын пионер-ударникше Нишан Кадыровлан кучыктымо (коктынат Фергана область Коканд район гыч лийыныт)[8]. «Почёт Знак» орден дене палемдалтше икымше коллектив С. М. Киров лӱмеш Макеевысе металлургий заводын 2 №-ан мартен цехше лийын (1939 ийыште). Коллектив планым эртарен темымылан, таҥасымашым сайын вораҥдарымылан да кӱлешан кугыжаныш заданийым жап деч ончыч шуктымылан суапландаралтын.

Совет Почёт орденын пытартыш кавалерже — «Цемент» Российысе кугыжаныш концернын Белгородысо цемент заводшын директоржо Анатолий Яковлевич Литвин, тудо ты награде дене СССР Президентын 1991 ий 21 декабрьысе Указше дене палемдалтын[9].

Палемдымаш

  1. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об утверждении образцов и описание лент к орденам и медалям СССР и Правил ношения орденов, медалей, орденских лент и знаков отличия» от 19 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 23 пеледыш (№ 23 (229)). — С. 1 – 2.
  2. ↑ Постановление Президиума ВС СССР от 22.08.1988 г. № 9440-XI «О совершенствовании порядка награждения государственными наградами СССР» (недоступная ссылка)
  3. ↑ Парадиз А., Сычёв В. Советская наградная система. Тергыме кече: 19 ага 2014. Архивлыме 28 теле 2019 ий.
  4. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28.12.1988 г. «Об утверждении статута ордена Почёта и его описания». Тергыме кече: 7 сорла 2011. Архивлыме 13 вӱдшор 2012 ий.
  5. ↑ Орден «Знак Почёта и Почёта». Тергыме кече: 7 сорла 2011. Архивлыме 19 идым 2015 ий.
  6. ↑ Орден Почёта. Тергыме кече: 7 сорла 2011. Архивлыме 18 сорла 2011 ий.
  7. ↑ Постановление ЦИК Союза ССР // Известия. — 1935. — 27 кылме (№ 275). — С. 1.
  8. ↑ Постановление ЦИК Союза ССР // Известия. — 1935. — 26 теле (№ 299). — С. 2.
  9. ↑ Орден «Знак Почёта». Тергыме кече: 25 пургыж 2008. Архивлыме 5 теле 2007 ий.

Литератур

  • Гребенникова Г. И., Каткова Р. С. Ордена и медали. — М., 1982;
  • Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — М.: ВИ, 1983;
  • Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. — М., 1984, 1987;
  • Куценко А. Н. Ордена СССР. — Донецк, 1994;
  • Можейко И. В. Награды. — М., 1998;
  • Дуров В. А. Отечественные награды. 1918—1991. — М., 2005;
  • Горбачёв А. Н. Многократные кавалеры орденов СССР. — М., 2006;
  • Горбачёв А. Н. 10000 генералов страны. — М., 2007;
  • Изотова М. А., Царёва Т. Б. Глава 5. Советская наградная система // Ордена и медали России и СССР / ред. к.и.н. Е. Хомутова Е., С. Рублёв. — Ростов-на-Дону: Владис, 2010. — С. 400. — 736 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-9567-0960-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=«Почёт_Знак»_орден&oldid=1178559" гыч налме