Ӱярня (пайрем)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тиде терминын вес ыҥжат уло, Ӱярня (ыҥ-влак) онч.
Ӱярня
«Ӱярня». П. Н. Грузинский, 1889 ий.
«Ӱярня». П. Н. Грузинский, 1889 ий.
Тӱрлылык Калык-христиан
Вес семын Ӱярня арня
Тыгак Кӱчымӧ шымше арня (черк.)
Ыҥ телым ужатымаш
Палемдат эрвел славян-влак
Тӱҥалын Мясопуст деч вара шочмын
Марте Ӧпкем кудалтыме рушарня
Кече Кугече деч ончыч кандашымше арня
2025 11 пургыж (24 пургыж) гыч 17 пургыж (2 ӱярня) марте
2026 3 пургыж (16 пургыж) гыч 9 пургыж (22 пургыж) марте
2027 23 пургыж (8 ӱярня) гыч 1 ӱярня (14 ӱярня) марте
Пайремлымаш калыкын пайремлымашыже
Йӱла мелнам, сырникым кӱэшташ, подкогыльым ыштымаш, унала кошташ, кочмаш-йӱмаш, издер да тер дене мунчалташ, мӧчыр лиймаш, Ӱярня чучылым йӱлалташ але тояш
Кылдалтын Кугу Пӱтӧ дене
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Ӱярня – эрвел славян-влакын йӱла пайремышт, кудо Кугу Пӱтӧ деч ончыч арня жапыште палемдалтеш, шке йӱла негызыштыже христиан деч ончычсо славян мифологийын икмыняр йӱла сынжым арален.

Эрвел славян калык кечышотышто пайрем теле ден шошын, тыгак Шыл кочмо ден Кугу Пӱтӧ кокласе чекым палемда[1]. Европысо эллаште Ӱярнялан карнавал пайремышт келшен толеш. Ӱярня католик-влакын «Коя кушкыжмо» да Мясопуст йӱлашт дене икгайрак. Руш православий черке кечышотышто тиде жапым Кӱчымӧ шымше арня (седмица) маныт. Мясопуст, Мясопустный арня да Кӱчымӧ арня лӱм-влак Русьышто святцылаште гына «черке ой» семын кучылталтыныт. Ӱярнян толмо кечыже кажне ийын вашталтеш, Кугечын кечыж дене кылдалтын[2].

Ӱярня калык пайремлыме йӱлан палыже-влак: Ӱярнян чучылже, модмаш-влак, издер дене мунчалтымаш, мурымаш-куштымаш; руш-влакын – мелна да оварчык, а белорус-влакын да украин-влакын – шолтымо кугыльо, туара, да калып.

Пайремын лӱмжӧ

Тошто руш серен кодымо кагазлаште масл- арням палемдашлан тыгай мутвожан термин-влак XV курымыштак шарленыт: Масленая недѣля, Масленое за́говѣнье, Маслопустъ «рушарня, кудо кече гыч шӧр кочкышым кочкаш ок йӧрӧ», Масленица, Масляница «тиде рушарня деч ончычсо ик арня»[3].

Эрвел славян диалектлаште лӱмын тыгай вариант-влак палемдалтыныт: руш. Масляна, Масляница, Масляная, Масленая неделя, Сырная неделя[4], Мясопуст[5], Сыроястная неделя, Всемирный праздник, Прожорная неделя, Обжорная масленица, Маслено заговенье[6], Блинщина, Блинная неделя[7], Поползуха (коштын толшо улмыжлан кӧра), Объедуха[8], Честная масленица, Широкая масленица, Весёлая масленица[9], Кривая неделя[10], Боярыня-масленица, Госпожа Масленица[11], Молочная неделя[12], Молочница[13]; полес. Весна, Запускный тыждень, Запустный тыждень, Масленая колядуха, Масленая (неделя), Масленая полизуха, Масленица, Масленый тыждень, Маслоед, Масная, Масница, Масный тыждень, Отпущальная, Прощальный тыждень, Пустый тыждень, Сыропная неделя[14]; белор. Масленіца, Масленка, Масніца[15]; укр. Ма́сниця, Пу́щення, Сиропу́ст[16], Пироги, Колодка, Колодій, Заговини, Сирний тиждень[17].

Российысе православий калык-влакын йылмыштышт Кугу Пӱтӧ деч ончычсо пытартыш арня лӱмым руш йылме гыч налме (эрзя Масинця, Мастя, мокшо Масла, Масланьце, коми Масьленича, одо Масленча), але кальке шочын: чуваш. Ҫăварни[18], крешен суасла Май чабу атнасы, мар. Ӱярня – «ӱян арня»[19], коми Йöввыв «шӧран», одо Вöйдыр «ӱян жап», хак. Сарығ хаях улукун «ӱян пайрем», осетинла Урсы къуыри «шӧран кочкыш арня» («ош арня»). Лӱмын вес тӱрлын шочмыжо имне дене кудалыштме йӱла дене кылдалтын – эрзя Кирякшчи «Мунчалтыш кече», коми Гажа валяй «весела мунчалтыш», крешен суасла Кәтәйсә итү «мунчалтыш», хак. Чылғаях, алт. Дьылгайак «мунчалтыш вер». Икмыняр этнос йӱлаште ӱярня тылзылан март тылзым шотлат (чуваш. Ҫăварни уйăхĕ, мар. Ӱярня тылзе).

Йӱлан шочмыжо да тӱҥ шонымашыже-влак

Ӱярня нерген икымше гана XVI курымышто серен кодымо, кеч мясопуст мут эше Киевште 1092 ийыште лийше мор нерген возымаштат ушештаралтеш: «яко продахомъ корсты (гробы) от Филипова дне до мясопуста 7 тысячь»[20].

Санкт-Петербург. Ӱярня курыкышто 1860-шо ийлаште

Вс. Ф. Миллерын[21] да Б. А. Рыбаковын[22] шонымашт почеш, христиан деч ончыч пайремлыме Ӱярня шошо кече ден йӱдын икгай кужытан лиймыжлан пӧлеклалтын, тиде кече южо, кече почеш кечым шотлышо калыкын кечышотыштыжо идалык тӱҥалтышлан шотлалтын. Тиде шонымаш почеш, у ийым пайремлымаш да телым ужатымаш 22–24 март гыч, христиан Кугу Пӱтылан кӧра, ончыкырак кечылашке куснен, тиде жапыште мураш-кушташ чаралтын.

Революций деч ончычсо шымлызе-влак коклаште тыгай шонымаш шарлен улмаш: Ӱярня «вольык юмо» Волослан кӧра языческий пайрем гыч лектын. И. М. Снегирёв возен: «может статься, самая масленица, приходящаяся около Власьева дня, не была ли праздником Волосовым. Надыр шотеш кондымо ӱй «волосиный» але «воложный» маналтын[23]. Н. Дубровский палемден[24], ӱярнясе ятыр йӱларадам телымсе улыт, нуно шошым шукталт огыт керт, тудо шонен, ӱярня йӱла-влак Власьев кече гыч кусненыт, кунам Власийын «пондашыжат ӱйышто». Н. П. Волков тура ойла: Ӱярня, шанчызе-влакын шонымышт почеш, Волослан, вольык юмылан пӧлеклалтын[25]. Белорус-влакын калыкмут уло: «На Власа бери ковшом масло» (белор. На Аўласа бяры каўшом масла)[26]. Полесьыште кызытат Ӱярня арнян Кумда изарняжым «Власье» але «Волосий» маныт[27].

Вес шонымашат уло, Ӱярням вашлиймашке шошын икымше тылзыжым, мартым, вашлийме йӱла пурен, сандене калык мурылаште Ӱярням Авдотья маныт (онч. Авдотья Весновка 1 марта)[28]. Очыни, ондак Русьышто ӱярня пайремжак идалык тӱҥалме дене кылдалтын улмаш, а тиде мартлан логалын[29] (1492 ий марте). Д. К. Зеленинын шонымыж почеш, У ийысе йӱла-влак: чоным аруэштарыме, икымше кечын ю шӱлышым налме (магия), тоштыеҥлан вуйсавымаш Пӱтӧ арнян Кон изарняшке куснен кертыныт. Зелинин Ӱярнямат тоштыеҥым шарныме кечылан шотлен, тидын годым кресаньык-влак мерушем шке колышо родыжым пӱтӧ деч ончыч у жапын толмыжым палемдаш ӱжын, садланак ӱярнясе тулото-влак – тиде «колышо кугезым пӱтӧ деч ончыч поян сийлымашке ӱжмаш» (таҥ. колышым ырыктыме йӱла дене). Ӱярнян тоштыеҥ дене кылдалтдыме йӱла радамжын тӱҥалтышыжым утларак касвел карнавалыште ужаш лиеш[30].

«Ӱярня жапыште Адмиралтейскысе кумдыкышто калыкын пайремлымашыже Санкт-Петербург». К. Е. Маковский, 1869 ий

Совет этнографийыште тыгай умылымаш лийын, кудын дене келшышын Ӱярня – тиде теле ден шошо кокласе йыжыҥ да чек[31], кунам «телым пычкемыш да колымаш юмо семын поктеныт, – да шошым вашлийыныт, кудо волгыдым, шокшым конден, пӱртӱсым ылыжтен»[32]. Пайремым «акрет годсо кече (солярий) культын кодшо кышажлан шотленыт, кудын реликтшылан тулотым да йӱлен пӧрдшӧ оравам шотленыт[33][34].

Совет фольклорист В. Я. Пропп, В. Маннхардт ден Дж. Фрэзерын ойлымыштым вияҥден, ӱярня йӱлан тӱҥ шонымашыжлан мланде пашан лектышыжым вияҥдышашым ончыкта, лачак лишемын толшо шошо ага паша дене кылда[35]. Пайремын шонымашыже Ӱярня чучылышко шыҥдаралтын, тиде колышо тоштын йӱксавышыже да угыч шочшо юмо семын улеш. В. Я. Проппын шонымашыж почеш, Ӱярня чучыл — шочыктен, саскаҥден шогышо вий, тудым ужатыме йӱларадам шочыктен, саскаҥден шогышо мландылан увер семын лийын: чучыл деч кодшо ломыжым але кӱрышт пытарыме чучылымак нуреш шареныт[36]. Тиде концепций почеш, кресаньыклан мландын сайын шочыктен кертше вийже эн кӱлешан лийын, сандене тудо тудлан вийым пуаш тыршен: «йӱлам кучен илыше еҥ кеч-мом ыштен гынат, уло шӱм-чонжо дене (маниакально) иктым гына шонен — шурно лектышым, вольык ешым кугемдаш»[37]. Тиде поснак кӱлешан лийын шошым, кунам мланде теле омо деч вара ылыжеш да саскам пуаш ямде лиеш. Шурно лектышым кугемдаш тыршыме Ӱярня чучелым йӱлалтымаште уло – тошто да кушдымо кушкылым пытарымаш, ончыкылык ок кӱл шочмашлан колымаш, у шурно вийлан ылыжаш шӱкалтыш. Ӱярнян ятыр йӱлаже, мутлан «целовник», самырык-влакым ончымаш («столбы»)[38], нунын унала коштмышт[39], кычкыме имне дене[40] курык гыч мунчалтымаш[41], озак рвезым мыскара дене поктылмаш, – самырык мужыр да ӱдырым налдыме рвезе-влак дене кылдалтыныт. Тидын дене мер калык еҥ чотым арален кугемдаш кӱлмӧ нерген азапланен, ешын илышлан кӱлешан улмыжым ончыктен, сандене вийвал ийготан самырык-влакым пагален йӧплен[42]. Айдемын у тукымым шочыктен кертме нерген умылымаш калык ушышто мландын лектышыже, сурт вольыкын тӱланымыж дене кылдалтын[43].

Мланде лектышын улаҥмыжым В. Я. Пропп Ӱярнян тоштыеҥым шарныме йӱла дене кылда. Кресаньыкын ӱшанымашыж почеш, колышо кугезе-влак, ик жапыштак вес тӱняште да мландыште илат, сандене шурно кушкыллан вийым пуэн кертыт. Сандене нуно тоштыеҥым сырыкыташ огыл, а кумылжым савыраш тӧченыт. Тидлан Ӱярняште тоштыеҥым шарныме кумда йӱла радам уло: тоштыеҥым уштымо (мушкындыл кучедалмаш, тӧрштылмаш да т. м.), южгунам шӱгарлаш коштмаш, эреак — поян сийлымаш, мелна эреак лийын, кызытсе тӱшка калык умылымаште мелна Ӱярнян тамгаже семын улеш. Кумдан шарлыше умылымаш гынат, славян калык-влакын умылымаштышт, мелна нигунамат кечын тамгаже (символжо) лийын огыл[К 1]. В. Я. Пропп палемда, мелна тоштыеҥым уштымо йӱлаште тӱҥ сий лийын, тудын шонымыж почеш, лач тыгай шонымаш денак Ӱярня да рошто Сочельник годым тудым кучылтыныт. Тудо шона, мелнам уштымо йӱлаште кучылтмо амалже — сийын пеш акретсе (архаичный) улмыжо[44][45]. Причиной поминального использования блинов он считает особую архаичность этого блюда[46].

Шымлызе-влак касвел-европысо карнавал дене руш ӱярнян ик вожан улмыштым палемдат[47]. Йот эл уна Иван Грозный жапыште Москошко толынат, возен: «Ӱярня мылам итальян карнавалым шарныкта, кудо тыгакак, ты жапыштак палемдалтеш… Карнавал Ӱярня деч тидден гына ойыртемалтеш: Италийыште ты жапыште йӱд-кече имнешке орол да оласе стража йолын коштыт, калыклан утыжым йӱкланаш огыт пу, а Москошто стража шкеак аракам йӱын темеш да калык пелен шкенжым эрыкан шижеш»[47].

Кызытсе фольклорист А. Б. Морозын шонымашыж почеш, Ӱярня – язычество гыч лекше пайрем манаш негыз уке. Ӱярнян йӱлаже черкын темлымыжлан у ончалтышым ешара. Мутлан, пӱтым кучымо йӱла уто кочкыш деч чарыме семын умылалтеш, тыге пӱтӧ деч ончыч утларак тамлын кочкаш кӱлеш. Тӱҥ ойыртемже, Ӱярнян «языческий» тӱҥалтышыжым ужаш лиеш ик вере гына – тиде чучелым ыштен йӱлатымаш. Но чынжым чучыл нигунамат идол семын умылалтын огыл, йӱлажат, очыни, лачак модыш семын веле улеш[48]. Касвел шымлызе-влак тыгаяк шонымашым карнавал нерген ойлат[49][50].

Калык ой да пале-влак

  • Пырыслан эре Ӱярня огыл, толеш Кугу пӱтат[51].
  • Кажне кечын сӱан огыл, пырыслан кажне гана Ӱярня огыл[52].
  • Ӱярнялан коч да пайремле, Ӱярня кува, но пӱтӧ нерген шарналте[53].
  • Ӱярня кочшо, оксам погышо[54][55].
  • Ӱярнялан пурам йӱында, а мокмыр Радинча марте корштарен[53].
  • Ӱярня – Семыкын шӱжарже[55].

Ӱярня сымыктышыште

  • «Не всё коту масленица» – Александр Островскийын пьесыже (1871 ий)
  • «Ишь тый, Ӱярня!» – Роберт Саакянцын сӱретлыме мультфильмже (1985 ий)
  • «Сибирьысе цирюльник» – Никита Михалковын сылнысымыктыш фильмже (1998 ий). 1885 ийыште Российыште Ӱярням пайремлыме сӱрет.
  • «Февраль. Ӱярня» – «Идалык жап» – П. И. Чайковскийын фортепиано циклже
  • «Ӱярням ужатымаш» – Н. А. Римский-Корсаковын «Лумӱдыр» оперыж гыч сцена
  • Ӱярняште калыкын пайремже – И. Ф. Стравинскийын «Петрушка» балетше гыч сӱрет
  • «Ӱярня» – Борис Кустодиевын сӱретше (1916 ий)
  • «Луман олам налмаш» – Василий Суриковын сӱретше (1891 ий)
Марий тӱвыра рӱдер Ӱярня пайремым эртара.
П. Васильевын фотожо.

Марий Элыште Ӱярня

Ӱярня — марий калыкын пеш тошто пайремже. Руш йылмыште тиде пайрем Масленица маналтеш. Тиде — телым ужатыме да шошым вашлийме пайрем. Тудо телымсе кечын у куатым налын ырыкташ тӱҥалмыж дене, йӱд ден кечын иктӧр лиймыж дене кылдалтын, садланак йӱла-влакшат шошо пагытысе шонымаш дене шыҥдаралтыныт. Шошымсо да телымсе йӱла радам пайремым моло деч ойыртемалтшым ыштен. Пайрем шке кышкарышкыже адакат мланде паша нерген азапланымым шыҥдарен. Пайремлыме радам пӱртӱс помыжалтмым, мландын у шӱлыш ден шӱлалтымым, айдемын, ешын шошо агам эртарен колташ у вий-куат дене пеҥгадемшашыжым шижтарен.

Пайремын шарлыме кумдыкшо

Ӱярням чыла марий-влак пайремлат. Совет жапыште тиде пайремым Телым ужатымаш лӱм дене эртареныт. Таче тиде пайремын чын тӱсшым уэш пӧртылтымӧ.

Эртарыме жап

Ӱярня Шорыкйол пайрем деч вара, шым арня эртымеке, Пургыж мучаште — Ӱярня тылзе тӱҥалтыш толеш. Пайрем шочмын пура да ик але кок арня жап шуйна. Икымше арняже Кугу Ӱярня маналтеш, кокымшо — Изи Ӱярня. Южо вере, кушто пайрем ик арня шуйна, арнян икымше ужашыжым (изарня марте) Ончыл Ӱярня маныт, а изарня деч вара — Варасе Ӱярня семын ойыртемалтеш.

Пайрем йӱла радам

Пайрем модыш-влакым икымше кечынак тӱҥалыныт: шочмын эрден эрак ӱярня курыкышто мунчалтеныт. Акрет годым курык гыч мунчалтымашке кугу кумыл шыҥдаралтын. Кугезына-влак тыге чер деч аралалтыныт, у куатым чонышкышт налыныт. Ӱдырамаш-влак курык гыч мунчалтен волымышт годым лумышко кыне кычкым, шурным йоктареныт. Тыге нуно сай шурно лектышым налаш шонымо кумылыштым ончыктеныт. Тыге нуно сай шурно лектышым налаш шонымо кумылыштым ончыктеныт. Але сурт кӧргысӧ арвереш (тагынаш, волеш, уржа кылташ) шинчын мунчалтымышт денат нуно тыгакак пӱрсӱсын поро лектышыжлан ӱшаненыт. Кӱшкӧ кыне кушшо манын, курык гыч эн торашке мунчалтен волыман улмаш. Ӱярня пайрем ӱярня кашта деч посна эртен огыл. Тыгай курык гыч пар дене шогалын мунчалтеныт. Пӱгеш оҥгырым сакыме имне дене ял йыр кудалышт савырнымаш осал шӱлышым поктен колтымо семын умылтаралтын. Ӱярня арня мучко тӱрлӧ модыш дене модыныт, калык поснак Карта модышым йӧрата.

Пайрем ӱстел шуко тӱрлӧ кочкышлан поян лийын. Эн тӱҥ сийлан ӱян мелна шотлалтын. Шӱльӧ ложаш гыч кӱэштме ӱячам шӧр ден кӱктымӧ тӱрлӧ йӧрварым, пурам уна-влак куанен тамленыт. Ӱстел ӱмбаке погымо сий толшаш идалыкыштат тыгаяк поян лектышым сӧрен. Пайрем жапыште ял калык унам вашлиймылан, унала коштмашлан кугу верым ойырен. Тиде пайрем еш кокласе кылым пеҥгыдемдаш полшен. Икымше йӱмаш йӱлам шукерте огыл марлан лекше ӱдыр-влак шуктеныт: пелашыже, ача лийше, ава лийше дене пырля нуно шочмо суртышкышт, ача-авашт деке унала лотыныт. Ӱярня арнян пытартыш кечынже Ӱярня ден чеверласыме йӱла эртаралтын. Тиде кечын пайрем годым погынышо шӱкым поген, варашке уржа култам келыштарен йӱлалтеныт да "Ӱярня каен!" манын кечкыреныт. Тыгодым самырык ӱдыр ден рвезе=влак тул ӱмбаач тӧрштылыныт. Тулото деч вара кодшо ломыжым нурышко наҥгаен шавеныыт. Тиде пайрем йӱлам южо ял калык тачат арален ила.

  • П. Васильевын фотожо.


    П. Васильевын фотожо.

  • П. Васильевын фотожо.


    П. Васильевын фотожо.

  • П. Васильевын фотожо.


    П. Васильевын фотожо.

Палемдымаш

Умылтарымаш
  1. ↑ Подобный научный миф возник в середине XIX века благодаря деятельности «мифологической школы», и главным образом А. Н. Афанасьева. Он же приводил метафору, сравнивающую месяц с круглым блином: «Свети, месячку, свети ясно, як млынске коло»; «зойди, месячку, так, як млынске коло». См.: Афанасьев А. Н. Поэтические воззрения славян на природу. Т. 3. М., 1995.[рашемдаш]
Важ
  1. ↑ Агапкина, 2004, с. 194.
  2. ↑ Дубровский, 1870, с. 13.
  3. ↑ Словарь русского языка XI—XVII вв. Вып. 9. М.: Наука, 1982. С. 32-33, 35. Тергыме кече: 28 пургыж 2019. Архивлыме 15 вӱдшор 2021 ий.
  4. ↑ Даль (Масло), 1880—1882.
  5. ↑ Масленица Архивысе копий 25 ага 2012 гыч // Российский этнографический музей
  6. ↑ Народное образование. — Изд-во "педагогика"., 1990. — 790 с.
  7. ↑ Даль (Блин), 1880—1882.
  8. ↑ Энциклопедия земли Вятской, 1998, с. 298.
  9. ↑ Сахаров, 1885, с. 164.
  10. ↑ Агапкина, 2002, с. 35.
  11. ↑ Калинский, 1877, с. 347.
  12. ↑ Мелехова, 1994, с. 135.
  13. ↑ Канева, 2002, с. 25.
  14. ↑ Толстая, 2005, с. 297.
  15. ↑ Лозка, 2002, с. 63.
  16. ↑ Сапіга, 1993.
  17. ↑ Борисенко, 2000, с. 33.
  18. ↑ Шырав: çăварни - Чăвашла-вырăсла словарь (1982). samah.chv.su. Тергыме кече: 2 вӱдшор 2019.
  19. ↑ ӱярня - 10 томан марий йылме мутер - МарлаМутер. marlamuter.com. Тергыме кече: 2 вӱдшор 2019.
  20. ↑ Лаврентьевская летопись (л. 72). Тергыме кече: 16 ӱярня 2021. Архивлыме 9 ага 2021 ий.
  21. ↑ Миллер Вс. Русская масленица и западноевропейский карнавал. М., 1884. С. 39.
  22. ↑ Рыбаков, 1981, с. 266.
  23. ↑ Историко-астрономические исследования, Том 7 — М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1961. — 420 с. — С. 86.
  24. ↑ Дубровский, 1870, с. 10–12.
  25. ↑ Болонев Ф. Ф. Календарные обычаи и обряды семейских. — Улан-Удэ: Бурят. кн. изд-во, 1975 — 93 с. — С. 38. Цит. по: Волков Н. П. Русская масленица и исторические данные о ней. — Владикавказ: типография газеты «Казбек» С. И. Казарова, 1897. — 31 с.
  26. ↑ Васілевіч, 1992, с. 562.
  27. ↑ Толстая, 2005, с. 298.
  28. ↑ Коршунков В. А. Имена Масленицы (этнографический комментарий к обрядовому фольклору) Архивысе копий 27 пургыж 2019 гыч // Журнал «Вестник Челябинского государственного университета», 1998
  29. ↑ Московкина А. С. Проблема интерпретации и художественной реконструкции масленичных обрядов Архивысе копий 27 пургыж 2019 гыч // Журнал «Культурное наследие России», 2013
  30. ↑ Зеленин Д. К. Восточнославянская этнография. М.: Наука, 1991. С. 391, 406.
  31. ↑ Чичеров, 1957, с. 213.
  32. ↑ Соколова, 1979, с. 11.
  33. ↑ Соколова, 1979, с. 265.
  34. ↑ Чичеров, 1957, с. 22.
  35. ↑ Пропп, 1995, с. 108.
  36. ↑ Пропп, 1995, с. 81—85.
  37. ↑ Адоньева, 2008.
  38. ↑ Смотры молодоженов Архивысе копий 1 ӱярня 2017 гыч // РЭМ
  39. ↑ Гостевание молодоженов Архивысе копий 26 теле 2017 гыч // Российский этнографический музей
  40. ↑ Съездки Архивысе копий 15 ага 2017 гыч // Российский этнографический музей
  41. ↑ Катальные горы Архивысе копий 28 сӱрем 2017 гыч // Российский этнографический музей
  42. ↑ Бернштам, 1988.
  43. ↑ Артеменко и др., 1985, с. 262.
  44. ↑ Пропп, 1995, с. 28—29.
  45. ↑ Соколова, 1979, с. 46—48.
  46. ↑ Пропп, 1995, с. 27.
  47. ↑ 1 2 Белкин, 1975, с. 5.
  48. ↑ Андрей Мороз: народное православие. yakov.works. Тергыме кече: 2 вӱдшор 2019. Архивлыме 2 вӱдшор 2019 ий.
  49. ↑

    Карнавальные практики, несмотря на некоторые явления, носили христианский характер, и были средневековыми по происхождению. Хотя широко предполагалось, что они продолжали какой-то дохристианский культ, нет никаких доказательств того, что они существовали задолго до 1200 года.

    — Bossy, John. Christianity in the West, 1400-1700 (англ.). — Oxford University Press, 1985. — ISBN 978-0-19-289162-4.
  50. ↑

    Карнавал, таким образом, представлял собой последний период пиршества и празднования перед духовными суровостями Великого поста

    — Ruff, Julius R. Violence in Early Modern Europe 1500–1800 (англ.). — Cambridge University Press, 2001. — P. 164. — ISBN 9780521598941.
  51. ↑ Мокиенко, Никитина, 2007, с. 444.
  52. ↑ Мартынова, Митрофанова, 1986, с. 79.
  53. ↑ 1 2 Сахаров, 1885, с. 173.
  54. ↑ Михайлова, 2009, с. 376.
  55. ↑ 1 2 Даль (Масло), 1880—1882, с. 308.

Литератур

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ӱярня_(пайрем)&oldid=1079484" гыч налме