Ӧпкем кудалтыме рушарня
| Ӧпкем кудалтыме рушарня | |
|---|---|
 Ӧпкем кудалтыме рушарня. Сӱретче Константин Вещилов. 1905 ий | |
| Тӱрлылык | Христиан |
| Официал |
Адамым поктылмым шарналтымаш (черке устав почеш) |
| Ыҥ | Кугу пӱтылан шылым кодымаш |
| Палемдат | православий христиан-влак |
| Кече | Кугече деч 7 арня ончыч |
| 2025 | 17 пургыж (2 ӱярня) |
| 2026 | 9 пургыж (22 пургыж) |
| 2027 | 1 ӱярня (14 ӱярня) |
| Пайремлымаш | юмылан кумалмаш, ӧпкем кудалтыме йӱла |
| Йӱла | чыла деч ӧпкем кодаш йодаш |
| Кылдалтын | Кугу пӱтӧ дене |
Ӧпкем кудалтыме рушарня але Пӱтым кучымо арня (черкыслав. недѣ́лѧ сыропꙋ́стнаѧ, грек. Κυριακή τῆς Τυρινής, Κυριακή τῆς Τυρο-φάγου), тыгак Адамым поктылмо (грек. Κυριακή τῆς ἐξορία τοῦ Ἀδάμ; лат. Quinquagesima; Esto mihi), (Сыропуст[1]; Прощёный день[2]) – Православийыште Кугечылан ямдылалтме ныл рушарня коклаште нылымше да пытартыш (Кугече ончылно шымше рушарня[3]), тиде Лӱдыкшӧ суд деч варасе арнян лиеш, Типиконын туныктымыж почеш, тыгай кочкышым кочкаш лиеш: муным, шӧр кочкышым. Лӱмыш пурышо «сыропустная» славян мут «иле (кӱчымым) волтем» манмым ончыкта, вес семын «кӱчымым кодем»; грекла кусарымаш Κυριακή της Τυρινής — тиде «Иле(кӱчымӧ) рушарня» (греч. грек. τύρευμα – иле) але Κυριακή της Τυροφάγου – тиде «Кӱчымым кочшын рушарняже».
Возен ончыктымаш
Православийыште идалыклан эн кужу пӱтӧ – Кугу пӱтӧ – тудо Ӧпкем кудалтыме кече дене тӱҥалеш. Тиде кечын православий христиан-влак литургийыште Евангелийым колыштын кертыт, тушто сулыкым касарыме нерген, пӱтым кучымо да кавасе поянлыкым погымо нерген каласыме:
6-шо ужаш
14Те еҥ-влакын сулыкыштым касараш тӱҥалыда гын, тендан Кавасе Ачада тендан сулыкдам касара, 15а еҥын сулыкшым касараш огыда тӱҥал гын, тендан Ачада тендан сулыкдамат ок касаре.
16Тыгак, кунам пӱтым кучет, кок тӱран кӱзӧ гай тӱлыжгӧ ит лий, нуно еҥлан пӱтым кучышыла кояш тӧчен, чурийыштым шӱлыканла ончыкташ тыршат. Чыным ойлем тыланда, нуно уже шке суаптарыштым налыт. 17А тый, кунам пӱтым кучет, вуетым йыгалте да чуриетым шӱалте, пӱтым кучышо семын калык ончыко огыл, а тыйын Ачат ончык тол, тудо шолыпын тыйын Ачатат, шолыпым ужеш, чынак тылат пӧртылтен пуа.
19Мландыште погым ида чумыркале, когарш да рӱдаҥдыш пытарат, вор-влак кӱнчат да шолыштыт, 20но погыза шканда погым каваште, тушто ни когарш, ни рӱдаҥдыш огыт пытаре, да вор-влакат огыт кӱнчӧ, огыт шолышт, 21молан манаш гын, кушто тендан погыда, тушто лиеш тендан чонда.
— Матфей деч Евангелий
Тиде кечын чыла ӱшаныше-влак икте-весышт деч ӧпкем кодаш йодыт, поро кумыл дене пӱтым кучаш тӱҥалаш манын, поро чон нерген шонаш манын, чон почын кутырымо годым шӱмым сулык деч утараш манын, ару чон дене Кугечым — Иисус Христосын Ылыжме кечым вашлияш.
Тиде кечын пытартыш гана куштылго кочкышым кочкыт (но шыл деч посна).
Тошто йӱла почеш, тиде кечын, еҥ-влак ваш-ваш вуйым савалын, кӧргӧ чон гычак ваш ӧпкем да йоҥылыш ыштен колтымо пашам нерген мондат. Ме мланде ӱмбалне Господь дене пырля илаш, вес илышыш куснаш шонена гын, тиде мыланна кӱлеш. Ме чыланат курымешлан утаралташ ӱшанена.
Но тиде тунам гына лиеш, кунам мемнан чонышто ӧпке ок лий; ваш-ваш титаклаш, шылталаш огына тӱҥал.
Тиде тунам гына лиеш, кунам мемнан чонышто тыныс лиеш – тиде Утарыше Христос пуымо шергакан шнуй порылык. Но тидлан мемнан ӧпкем шочыктышо-влаклан вуеш налмым чарнышаш улына, тыгак мыланна ӧпкем кудалташ йодман, кӧм ме шоненак але шоныдымын кумлыжым волтен улына. Уке гын, пӱтым кучымо тыршымашна чылажат арам лиеш. Чоныштына изаланна ӧпкем кучена гын, лишыл-влаклан сырен, торжалыкым кучена гын, Тӧра мемнан ятыр гана мландысе вуйсавымынам шотыш ок нал.
— Архимандрит Иоанн (Крестьянкин)
Храмлаште кастене кумлме годым ӧпкем кудалтыме йӱла шукталтеш.
Ӧпкем кудалтыме йӱла египетысе монах-влакын монастырьысе илышыштышт шочын. Кугече толмо деч ончыч, кумалтышым утларак вияным ышташ, Волгыдо Кугечылан ямде лияш манын, монах-влак иктын-иктын пӱтым кучымо нылле кече жаплан пустыньыш каеныт. Нунын кокла гыч икмынярже мӧҥгеш пӧртылын огытыл: ала-кӧжым янлык-влак кӱрышт орландареныт, весышт илышдыме кумдыкышто коленыт. Сандене ойырлышыла, Кугече кечын вашлияш ман, монах-влак, шонен але шоныдеак ваш кумылым волтымылан, икте-весе деч ӧпкем кудалташ йодыныт, пуйто колымаш деч ончыч. Конешне, шкештат уло чон дене чылаштын ӧпкештым монденыт. Кажныже умылен, тиде Кугече деч ончычсо вашлиймаш пытартыш лийын кертеш. Тидлан кӧра лийын ӧпкем кудалтыме йӱла, шканат тыныслын шижаш, весат тыйым тыныслын ончыжо — тидын дене – Юмо ончылнат.
Жап эртен, тиде йӱла чыла черкын кумалме радамышкыже куснен.
Тиде кечын Черке, айдеме тукымын эр ӱжара жапысе шучко трагедийжым шарна — чылашталан кугезе ача улшо Адамым, Рай гыч поктен колтымаш.
Юмылан кумалмаш
Кокымшо лӱм – «Адамым поктылмаш» – лектеш тунам, кунам тиде кечын кастенсе да эрденысе муро стихирлаште да канонышто сулыкшылан кӧра Адамым Рай гыч поктылмым шарнат. Тиде кечын литургийыште Матфейын Евангелийже гыч 17-ше тӱҥалтышыжым лудыт (Мф. 6:14—21), тушто сулыкым кудалтыме, пӱтым кучымо да кавасе погым погымо нерген (поро паша нерген) ойлалтеш. Кугу пӱтӧ тӱҥалме деч ончыч, тудлан ямдылалтме годым, Православий черке шке сулык нерген ойлаш да шорташ ӱжеш, кузе тидым поктылмо Адам ыштен. Триодышто пӱтӧ мурым мурымаш тиде кечын увертарат: айдеме тукымын сулыкшо Адамым Рай гыч поктен лукмо дене иктак.
Тиде кечын черкысе кумалмаште Октоихан рушарня еда йоҥгышо мурыж-влак деке Пӱтым кучышо Триодин сулыкым касарыме кумалтыш мут-влак ешаралтыт. Тыгак тиде кечын Минейымат кучылташ лиеш, Господьын Сретенийже лиеш гын, але тудын пайремже, але престол пайрем, але тӱтко / полиелейный шнуй. Моло шнуй-влаклан кумалмаш тиде кече гыч ошсыгечысе кугарня касыш кусаралтеш.
Католик-влакын
Римысе литургий йӱлаште ӧпкем кудалтыме кечын аналогшо — лат. Quinquagesima (букв. «витлымше [кече]», молан манаш гын тиде кече Кугече деч 50 кече ончыч лиеш). Тиде лӱм VI курымышто лектын. Тылеч посна, тиде рушарня Estomihi (лат. esto mihi – букв. «лий мылам») лӱмденыт, пурымо мурын икымше мутшо дене (Пс. 30:3)[4]. Рим кечышотым 1969 ийыште пужен ыштыме деч вара, тиде рушарня Кугу Кугече кечылан ямдылалтме радамыште лийын (литургий тӱсшӧ — шемалге канде), вара тыглай кече радамыш пуртымо да шке лӱмжым йомдарен. Кызытсе жапыште Quinquagesima посна пайрем семын кодын да моткоч чот ӧрыктарыше рим йӱла семын аралалтеш[5]. Касвел европысо калык йӱлаште тиде рушарня карнавал жаплан келшен толын.
Цитата-влак
Пӱтым кучаш да кумалаш ямде улшо тале-влак,
сулыкым касарыме саскам тамлаш ямде улшо-влак,
колыштся Юмын мутым, Юмын сугыньжым шуктыза:
шке лишылда-влакын сулыкыштлан верч ӧпкем ида кучо.
Шнуй Игнатий (Брянчанинов)
Тый пӱтым кучет? Алалым ыште тудлан, кӧлан ӧпкелыктенат,
нигунам изатлан ит кӧране, нигӧм чоныштет ужмышыдымын ит ашне.
Святитель Иоанн Златоуст
Тый айдеме, тыланет сулыкым ыштыше кажне еҥлан
ӧпкем от кудалте гын, шкендым пӱтӧ да
кумлтыш мут дене ит орландаре... Юмо тыйым ок вашлий.
Преподобный Ефрем Сирин
Калык йӱла
Пӱтынь Ӱярнян кульминацийже. Рушарнян Кугу кече тӱҥалме ончылно заговенье (шылым кодымаш) лийын. Чыла лишыл еҥ-влак икте-весе деч идалык жапыште кондымо келшыдымаш да ӧпке-влакым касараш йодыныт. Ӧпкем кудалтыме кастене колышо-влакым шарненыт[6], шке родышт дене поро кылым ышташ шӱгарлаш коштыныт[7]. Тиде кечын мончаш пуреныт. Кодшо пайрем кочкышым йӱлатеныт але вольыклан пуэныт, кӱмыж-совлам тӱткын мушкыныт. Пайрем мучаште пайремлын Ӱярня чучылым йӱлатеныт[8], кодшо ломыжым нурыш шалатеныт[2].
Кострома губернийыште рушарнян «обоз» модмашым эртареныт: «вуйыш шӱльӧ калпакым упшалше пӧръеҥ-влак имне ӱмбалне кудалыштын таҥасеныт. Кастене пайрем вургеман еҥ-влак, ола ӧрдыжкӧ лектын, шке калпакшым йӱлалтат – «Ӱарням йӱлалтат». А яллаште кастене, олым кылтам налын, ик вере чумырат да йӱлалтат, – «олым пӧръеҥым йӱлалтат»[9].
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Последнее воскресенье перед Вел. Постом называется «Сыропустом», потому что им оканчивается ядение сыра, масла и яиц. Тергыме кече: 6 шорыкйол 2010. Архивировано из оригинала 17 шорыкйол 2010 ий.
- ↑ 1 2 Масленичная неделя по дням. Тергыме кече: 28 сорла 2012. Архивировано из оригинала 1 пургыж 2013 ий.
- ↑ Прощёное Воскресенье. Тергыме кече: 12 пургыж 2014. Архивлыме 25 сӱрем 2015 ий.
- ↑ Комментарии. Тергыме кече: 6 шорыкйол 2010. Архивлыме 28 теле 2013 ий.
- ↑ Si tenga presente che a seguito della lettera apostolica Summorum Pontificum del papa Benedetto XVI si parla di forma ordinaria e forma straordinaria del rito romano. In seguito alla riforma liturgica, è stata adottata la forma ordinaria del rito romano, derivata dalla profonda revisione voluta dal Concilio Vaticano II. Rimane come forma straordinaria la formulazione precedente del rito romano, che prevede l’adozione del Messale di papa Giovanni XXIII (1962)
- ↑ Как провести традиционную русскую Масленицу, часть 2. Тергыме кече: 12 пургыж 2014. Архивлыме 4 ӱярня 2014 ий.
- ↑ Дубровский, 1870, с. 43.
- ↑ Масленичное чучело Архивысе копий 19 шорыкйол 2014 гыч // Российский Этнографический музей
- ↑ Дубровский, 1870, с. 16.
Литератур
- Неделя сыропустная. Воспоминание Адамова изгнания. Прощеное воскресенье
- Неделя сыропустная. Воспоминание Адамова изгнания. Прощеное воскресенье
- Неделя сыропустная. Воспоминание Адамова изгнания. Прощеное воскресенье
- Синаксарь в неделю сыропустную, воспоминание Адамова изгнания
- Неделя сыропустная. Воспоминание Адамова изгнания
- Святитель Николай Сербский (Велемирович)Неделя сыропустная.
- Дубровский Н. Масляница. — М.: Типография С. Селиванова, 1870. — 46 с. Архивысе копий 21 сорла 2017 гыч
Кылвер-влак
- О Прощёном воскресенье на сайте «Православие и мир»
- Прощёное воскресенье // Российский Этнографический музей
- Видео. Прощёное воскресенье // Выпуск Церковного календаря. «Союз (телеканал)»
- Святой Митрополитъ Филаретъ Исповедникъ: «Слово въ Прощённое Воскресенье!» // Интернет-газета «Ньюслаб.ру»
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
