Йошкар курык (пайрем)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Йошкар курык
Ф. В. Сычков. Куштымаш.
Ф. В. Сычков. Куштымаш.
Тӱрлылык Калык-христиан
Вес семын Ӱжмӧ рушарня, «Ярылавіца» (белор.)
Тыгак Антипасхе, Фоман рушарняже (черк.)
Ыҥ тӱрыснек шошо толмаш
Палемдат эрвел славян-влак
Кече Кугече деч вара 1-ше рушарня
2025 14 вӱдшор (27 вӱдшор)
2026 6 вӱдшор (19 вӱдшор)
2027 26 вӱдшор (9 ага)
Пайремлымаш ӱдыр-влакын шошо йыр пӧрдын мурымаш, муным кочмаш, самырык-влакын модмашышт
Кылдалтын Кугече дене
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Йошкар курык — Кугече деч вара икымше рушарнян калык лӱмжӧ[1]. Черке пайрем йӱлаште Антипасхе але Фоман рушарняже маналтеш да Христосын угыч ылыжмыж деч вара кандашымше кечынже апостол Фома деке толмыжлан пӧлеклалтын. Эрвел славян-влакын шошо тӱҥалме пайремышт — тулото, йыр пӧрдын мурымаш, оръеҥ ярмиҥга, шошым ӱжмаш. Утларакшым ӱдыр-влакын пайремыштлан шотлалтын[2].

Южо вере Радинча арнян кушкыжмыжо[3] Йошкар курык маналтын, южгунам пӱтынь арнят тыгак лӱмдалтын[4], а южо вере шошо Йогрин (Юрьев) кечым[5] але тудын ожсыгечыжым тыге каласат[6].

Моло лӱм-влак

руш. Фомино воскресенье, Антипасха[7], Радостное воскресенье[8]; белор. Ярылавіца[9], Фаміна нядзеля, Хамова нядзеля, Правадная нядзеля[10]; укр. Красна гірка, Ляля[6]; серб. Антипасха, Мали васкр, Томина недеља.

«Йошкар курык» лӱм чыла эрвел славян-влаклан палыме. «Йошкарге», вес семынже мотор, тыгак маныныт чевер шошым да Кугечым — «йошкар пайрем». «Курык» мут дене мурен-куштымо верым палемденыт, ты кумдыкысе мланде эн ондак кошкен. «Йошкар курык» мут дене Кугече арняште але Йогрин кечын, але Фоман шочмыж гыч тӱҥалын Йогрин марте калыкын мурен-куштымыжымат манын кертыныт[5].

Черке йӱла

Раш (тӱрыс) онч. Антипасхе

Православий черкылаште Фома рушарнян Христосын Фома деке рушарня деч вара кандашымше кечылан толмыж нерген шарнат. Кунам Христос апостол-влак деке толын, Фома нунын коклаште лийын огыл, садлан Фома, угыч ылыжме нерген уверым колын шуктымеке, (Евангелийыште Йыгыр манме) тидлан ӱшанен огыл. Садланак историйыште Фома неверующий лӱмедышым налын, инаныдымым иктешлен (нарицательный) каласыме. Ик арня гыч тудо Утарыше дене вашлийын, но адак ӱшанен огыл, тунам Христос шке сусыржым тудлан ончыктен да кучен ончаш темлен. Тиддеч вара гына Фома Угыч ылыжмылан ӱшанен да Христосышто шке Туныктышыжым ужын. Черке йӱлаште тиде кече кызытат Антипасхе маналтеш, вес семынже Кугече олмеш, молан манаш гын, идалык йыргекысе чыла рушарня кече-влак Изи Пасхе маналтыт да тыгак, Кугече кече семынак, ваш-ваш Христос Воскрес! — Воистину Воскрес! ой дене саламлалтын куанен пайремлат.

Калык йӱла

А. Степанов. Йыр пӧрдын мурен-куштымаш. 1910-шо ий
А. А. Бучкури. Сӱан калык тӱшка. 1912 ий

Эрвел славян-влак Радинча арнян икымше кечыжым «Йошкар курык» маныныт. Йошкар курык ӱдыр-каче-влакын модмо, мурен йыр пӧрдмӧ да тулартыме кечышт лийын.

В. Г. Холоднаян шонымаште, руш кресаньык-влакын Йошкар курыкышт утларакше христиан йӱла дене огыл, а шошо толмо чий йӱла дене кылдалтын. Историй возыктышым ончыктымылан эҥертыде, А. А. Коринфскийын ойлымыж почеш, Акрет Русьышто тиде кечын кӱкшака верыште Даждьбога лӱмеш тулотым ылыжтеныт[2][11].

Сӱан-влак

Раш (тӱрыс) онч. Руш сӱан йӱла

Революций деч ончычсо Российыште Йошкар курык кечыла годым йӱла почеш шуко сӱан пайремлалтын[12]. Тиде кечын, черке Кугу постым тӱҥалме деч вара икымше гана венчайыме йӱлам угычтарен[13]. Тыге шоненыт, тиде кечын модмо сӱан пиалан еш илышлан йӧным ышта. Селаште Йошкар курык кечын сӱан лийын гын, пайрем модмаш да сӱан калык ик «тӱшкашке» ушнен[14]. Моравийыштат ты кече гыч сӱаным тарватеныт[15].

«Самырык-влакым кычкырымаш»

Раш (тӱрыс) онч. Вьюнишник

Кыдал Юл воктенысе (Кострома, Владимир, Ярослав губернийлаште)[16] руш-влак самырык-влакын але ӱдырамаш пӧрт еда саламлен коштмашым эртареныт — самырык мужыр-влакым кычкыреныт, ты йӱла «вьюнство вьюнитство, вьюнишник, юнец, юнина, вьюнина» маналтын[17]. Тидын нерген тӱрыс сӱретым Горховец уезд (Владимир губерний) нерген возымаште ончыктымо. Кугече арняште, шуматкечын, Йошкар курык водын, кече лекме деч ончыч, кажне ялыште рвезе-влакын тӱшкашт — 5, 10, 15 еҥ да тылеч шукыракат погыненыт. Кычкырыше-влак пайрем тувырым, плис шароварым, эн сай мыжерым чиеныт. Ондаксе Кугече деч вара мужыраҥше-влакым кычкыраш кӱлын. Самырык-влакым кычкыраш шке ялышт гыч тӱҥалыныт, вара вес ялыш кусненыт, ик мужырымат коден огытыл. Самырык кычкырыше-влак тӧрза йымалне муреныт. Мурымо годым куштеныт. Ик мурымак уэш-пачаш муреныт, лач тиде йӱла дене гына кылдалтшым. Мурышто кычкырыше-влакын толмышт нерген каласыме, шукын улмышт нерген «вий — армий толеш» манме. Кажне кок мургорно деч вара, весела пӧръеҥ хор ӱжаран тымыкыште угычтарыме семым (шукыж годым моткоч шуко рвезе йӱкан хор) самырык мужырлан «кычкыралын»: «Вьюнец молодой, вьюница молодая!». Муро «вьюнцовысо» илем нерген каласкален, тудо «шым меҥге коклаште», «чойн меҥге ӱмбалне, вӱргене чеп дене тӱҥгылтарыме, ший эҥыр дене эҥерлыме улеш», кӱртньӧ шӱдышан меҥгеш ош кӱ дене печыме, «тушто кажне пураклык вургышто маке вуй пеледеш», а «кажне макывуйышто шӱшпык шӱшка», самырык оръеҥ нерген («у пӧртӧнчылым ӱштын, кӱсле йӱк йоҥгалтмым муын, урвалте йымалне коштыктен, шке марийжылан кучыктен») муреныт, самырык ормарийын самырык оръеҥым кӱсле йӱк дене шыматымыж нерген каласкаленыт. Пӧрьеҥ шортшо рръеҥым лыпландара, эше тудымат ойла: таче родо-тукымжо-влак унала толыт: «Толыт ачий ден авий, толыт чӱчӱ ден чӱчӱньӧ толыт изай ден еҥгай, алал веҥе ден шыма шӱжар, кочай ден ковай толыт»[18][19].

Шошым ӱжын кычкырымаш

Раш (тӱрыс) онч. Шошым ӱжын кычкырымаш

Тиде кечын «шошым кычкыреныт». Руш Йӱдвелне, кӱкшака верыште, рвезе калык кече лекмым вашлийыныт. Мурен-куштышо-влакым вӱдышӧ (хороводница) сайлалтын, икымше кечыйол волгалтме годым йыргекыште шогышо калык ончык лектын, Руш элын йӱдвел-эрвелныже аралалт кодшо ю мутым ойлен[20]:

Салам, чевер кече! Пайремле, волгыдо игечым! Курык кокла гыч пӧрдын лек, ош тӱня ӱмбаке нӧлт, куткан шудо вач, ош-канде пеледыш гоч, лумпеледыш вач — ончалалан кай, ӱдыр чоным шыматал ырыктал, поро рвезын чонышко ончал, чонжо гычын куат шӱлышым лук, илыше памашыш вӱдым йоргыкто. Тиде памаш гыч сравоч йошкар ӱдырын кидыштыже, ӱжаран ылыжмаштыже. Эр ӱжара волгыдышто коштын, сравочым йомдарен. Мый, (лӱм) ӱдыр корно шартыш ден ошкылынам, шӧртньӧ сравочым муынам. Кӧм шонем — тудым йӧратем, кӧм шке палем — тудденак чонем дене шергашлалтам. Шергашлалтам ту шӧртньӧ сравоч дене поро рвезе дене шуко ийлан, шуко шошылан, курым-курымеш пудырташ лийдыме менчайыме шӱм тамга дене.

Тӱшка калык вӱдышӧ ӱдырын кажне мутшым почешыже ойленыт да ойырен налме таҥыштын лӱмжым ойленыт. Вара чевер кечым сӧралыше ӱдыр чевер муным да йыргешке кинде сукырым йыргек покшеке пыштен, шошо-мурым шуйдарен муралтен. Тиде мурым тӱшка калык авалтен. Тиде мурым весе алмаштен, весым — кумшо. Муро деч вара кочкыш-йӱыш дене сийленыт, весела пайрем тӱҥалын[21].

Туло губернийыште илыше-влак Йошкар курыкыш муро дене шошым ӱжын кычкыреныт. Кече лекме годым нуно курыкышко але чоҥгаташке вӱдышын вӱдымыж дене лектыныт. Эрвелыш ончалын вӱдышӧ савырнен, кумалтыш ойым пелештымек, ик кидешыже киндым, вес кидыштыже йошкар муным кучен, весышкыже пуреныт да шошо мурым муреныт[22]:

Чевер шошо!
Мо дене толын,
Мо дене кудал толын?
Щогавуй дене,
Тырма дене! …

Калуга губернийысе илемлаште илыше-влакат тыгак муро дене шошым ӱжыныт. Кужу варашке пеҥгыдын кылдыме олым чучылым курык вуйыш кӱзыктеныт; тудын йыр ӱдырамаш да пӧръеҥ-влак погыненыт. Муро пытымеке, курык йыр шинчыныт, муным ваш-ваш сийленыт. Кастене чучылым мурен-куштен йӱлалтеныт[22].

Буй уездыште (Кострома губерний) ӱдыр ден озак рвезе-влак кече лекме годым чара южышто вӱд дене йӱштылалтыныт. Эн чолга-шамычше эҥерыште йӱштылыныт. Вара пырля погынен, мурым муреныт, южышт пакча гоч тӧрштен вонченыт, пушеҥгыш кӱзеныт, шудо каван йыр мурен коштыныт. Тиде жапыште нуно муреныт[22]:

Шошо, шошо чевер!
Тол, шошо, куан дене…

Украин-влакын эше XX курым тӱҥалтыште тиде кечын йоча-влак сурт еда коштыныт да «ярь и зеленачку» ман чапландареныт. Йоча-влак кмдыштышт пу вараксимым нумалыныт. Ӱдыр-влак чыла вере уремла мучко коштыныт да шошо мурым муреныт[22].

Мурен-куштен модмаш

Ялыште пайрем. Палыдыме художник, XVIII курым мучаш
Раш (тӱрыс) онч. Калык пайрем

Самырык-влак тӱшкашке чумыргеныт: куштеныт, йыргекыште пӧрдыныт[23], муреныт («Не бела заря», «По двору-двору», «В саду яблонька лесная», «Расцветала сирень»)[24], модыш дене модыныт («Гуси», «Чижик», «Челнок», «Прятки», «Кандалы, раскуйте нас», «А мы просо сеяли», «Зайчик, что с тобой», «Разлука», «Вдовушки», «Лапта»)[23].

Мурен-куштен модмаш ял уремыште, яра кумдыкышто але ял мучаште эртен. Мужыраҥме пагытыш шушо кажне ӱдыр ден кажне рвезе ялысе чыла пайремыш, самырык-влакын чумыргымо мурен-куштымашке лекшаш улмаш. Тӱшка модмаш деч утлышо еҥым мер калык моктен огыл, иктаҥаш-влак коклаште тудым воштылыныт, эсогыл кугу сулыкыш пурышылан шотленыт, тыгай сулыклан мужыр деч посна, йоча деч посна илымаш але пеш эр тулыкеш кодын кертме дене умылтареныт[25][15].

Чиялтыме муно

Б. Зворыкин. Муным мунчымаш. Революций деч ончычс открытке.
Раш (тӱрыс) онч. Кугече муно

Революций деч ончычсо Российыште тыге ойленыт: «Йошкар курык годым тынеш пурышо-влак колышо еҥ-влак дене ыреслалтыт», садлан тиде кечын муным чиялтеныт[26][27], но йошкар чия дене огыл, а нарынче да ужарге чия дене[28]. Але марте южо илемлаште шӱгарлаште чиялтыме муным пыштат[26], южо вере нуным ыресла пӧрдыктат, але шугар ӱмбалне тоят, кӱчызылан пуат[28]. Тыгак «курык гыч муным мунчалтарыме» манме мужедме йӱла лийын[29], а туштыжо изирак курыкла гыч чиялтыме муным пӧрдыктен волтеныт. Муно тӧр пӧрдын вола да ок пудырго гын, вес ийын озажым пиал ден йӧнлык вуча манын шоненыт. Руш Йӱдвелыште Йошкар курык годым ӱдыр качыжлан чиялтыме муным пӧлеклен[30].

Поминка

Раш (тӱрыс) онч. Славян-влакын тоштыеҥым уштымо кечышт
Руш шӱгарла Чернигов губерний. 1817 ий

Верын-верын руш-влак тиде кечын, Ача-ава шуматкече семынак, кугезыштым ушташ манын, шӱгарлаш коштыт[31]. Шӱгарлаште Ош арня деч кодшо кочкыш-йӱышым шындылыт, чиялтыме муным пыштат[26]. Тиде йӱла черке йӱла радамыште палемдалтын огыл, но тоштыеҥым уштымо калык кечышот христиан йӱла деч икмыняр ойыртемалтеш[32]. Колышым шарныме-уштымо йӱла чыла кугезе-влак лӱмеш эртаралтеш, тудо тыгак черкысе шарнымашым, шӱгарлаш коштмым, шӱгар ончылно да мӧҥгыштӧ сийлымым авалта; тиде кечын «чоныштым сийленыт»: лӱмын уштымо кочкышым ямдыленыт (коливо, кутья, мелна, кинде да молат) сырам шолтеныт да ятыр оклийым (чарымашым) эскерен шуктеныт[33].

XIX курым мучаште Спасск-Рязань ӱдыр ден ӱдырамаш-влак чаманыме («жаленом») траур тувырым чиен, ача-аваштлан вуйым саваш миеныт. Ончыч нуно шӱгарлаште колышо еҥ-влак нерген йырымленыт, вара шӱгар ӱмбаке кочкышым да йӱышым оптеныт. Родо-тукым да палыме-влак шӱгарла еда унала ваш коштын сийленыт, а самырык-влак шӱгарлаште чиялтыме муным пӧртыктеныт. Кодшо аракажым шӱгар ӱмбак ястареныт. Шӱгарла гыч пайрем тувыран Йошкар курыкыш модаш каеныт[22].

Моло йӱла

Тиде кечын Руш элыште родо-тукымым, веҥе ден оръеҥым, пӧлек дене куандараш йӱла лийын[34].

Алтайысе Хомутино селаште Йошкар курык годым «Кугечым йӱлалтеныт» — курыкыш олмым конденыт да йӱлалтеныт, тыге кугечым ужатеныт[35].

Калыкмут ден пале-влак

  • «Йошкар курык годым ача-ава шӱгар гыч шокшо шӱлалта»[3].
  • Йошкар курык — туларте чеслын.
  • «Шошым пырня ӱмбалне шотлена — Йошкар весела Курыкышто; шотлена-шотлена, шӧртньӧ шӱдыш дене венчаялтына»[34].
  • Ӱярня годым — тулартымаш, Йошкар курык годым — сӱан[36].
  • «Шнуй Георгий Йошкар шошым Йошкар курыкышто тӱҥалеш, Илья пророк кеҥежым мучашла, писын тӱредеш»[37].

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Громыко, 1991, с. 234.
  2. ↑ 1 2 Холодная // Красная горка.
  3. ↑ 1 2 Даль-Горка, 1880—1882.
  4. ↑ Даль-Фома, 1880—1882.
  5. ↑ 1 2 Забылин, 1880, с. 54.
  6. ↑ 1 2 Воропай, 1958, с. 17.
  7. ↑ Шангина, Некрылова, 2015.
  8. ↑ Щербакова, 2005, с. 69.
  9. ↑ Лозка, 2002, с. 112.
  10. ↑ Васілевіч, 1992, с. 607.
  11. ↑ Коринфский, 1901, с. 243.
  12. ↑ Беловинский, 2003, с. 368.
  13. ↑ Какой праздник после Пасхи, propaskhu, 2016-12-23, <https://web.archive.org/web/20181005071915/https://propaskhu.ru/drugie-prazdniki/kakoj-prazdnik-posle-pashi.html#i-3>. Тергыме: 4 шыжа 2018. 
  14. ↑ Белкин, 1975, с. 5.
  15. ↑ 1 2 Агапкина, 2012, с. 403.
  16. ↑ Холодная // Вьюнишник.
  17. ↑ Агапкина, 1995, с. 480.
  18. ↑ Громыко, 1991, с. 243–244.
  19. ↑ Баранова и др., 2001, с. 100.
  20. ↑ Коринфский, 1901, с. 243–244.
  21. ↑ Коринфский, 1901, с. 244.
  22. ↑ 1 2 3 4 5 Сахаров, 1885, с. 187.
  23. ↑ 1 2 Щербакова, 2005, с. 70.
  24. ↑ Христова, Ревнева, 2005, с. 96.
  25. ↑ Шангина, 2007, с. 98.
  26. ↑ 1 2 3 Коринфский, 1901, с. 245.
  27. ↑ Афанасьев, 1869, с. 290.
  28. ↑ 1 2 Агапкина, Белова, 2012, с. 629.
  29. ↑ Христова, Ревнева, 2005, с. 96, 97.
  30. ↑ Морозов, Слепцова, 2004, с. 133.
  31. ↑ Даль-Поминать, 1880—1882.
  32. ↑ Власов, 1993, с. 126.
  33. ↑ Толстая, 2009, с. 161.
  34. ↑ 1 2 Коринфский, 1901, с. 242.
  35. ↑ Щербакова, 2005, с. 69–70.
  36. ↑ Соколова, 2014.
  37. ↑ Даль-Егорий, 1880—1882.

Литератур

  • Вьюнишник / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 480–481. — ISBN 5-7133-0704-2.
  • Фомина неделя / Т. А. Агапкина // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 402–404. — ISBN 978-5-7133-1380-7.
  • Яйцо пасхальное / Агапкина Т. А., Белова О. В. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 626–632. — ISBN 978-5-7133-1380-7.
  • Поэтические воззрения славян на природу. — М.: Тип. Грачёва и комп., 1869. — Т. 3. — 851 с.
  • Баранова О. Г., Зимина Т. А., Мадлевская Е. Л. и др. Русский праздник. Праздники и обряды народного земледельческого календаря. Иллюстрированная энциклопедия / Науч. ред. И. И. Шангина. — СПб.: Искусство-СПБ, 2001. — 668 с. — (История в зеркале быта). — ISBN 5-210-01497-5.
  • Белкин А. А. Русские скоморохи. — М.: Наука, 1975. — 192 с. — (Институт истории искусств Министерства культуры СССР). Архивысе копий 17 пургыж 2015 гыч
  • Красная горка // Беловинский Л. В. Энциклопедический словарь российской жизни и истории: XVIII — начало XX в. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2003. — С. 93. — ISBN 5-224-04008-6.
  • Власов В. Г. Формирование календаря славян. Ранний период // Календарь в культуре народов мира: Сборник статей / ред. Н. Л. Жуковская, С. Я. Серов. — М.: Наука. Издательская фирма «Восточная литература», 1993. — С. 102—144. — ISBN 5-02-017090-9.
  • Громыко М. М. Мир русской деревни. — М.: Молодая гвардия, 1991. — 446 с. — ISBN 5-235-01030-2.
  • Горка // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Егорий — ленивая соха // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Поминать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Фома // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
  • Забылин М. М. Русский народ, его обычаи, обряды, предания, суеверия и поэзия. — М.: Издание книгопродавца М. Березина, 1880. — 607 с.
  • Коринфский А. А. Радоница — Красная Горка // Народная Русь : Круглый год сказаний, поверий, обычаев и пословиц русского народа. — М.: Издание книгопродавца М. В. Клюкина, 1901. — С. 241—248.
  • Максимов С. В. Красная горка; Фомино воскресенье // Нечистая, неведомая и крестная сила. — СПб.: Товарищество Р. Голике и А. Вильворг, 1903. — С. 421—422, 423—424.
  • Морозов И. А., Слепцова И. С. Круг игры. Праздник и игра в жизни севернорусского крестьянина (XIX-XX вв.). — М.: Индрик, 2004. — 920 с. — (Традиционная духовная культура славян. Современные исследования). — ISBN 5-85759-295-X. (недоступная ссылка)
  • Сахаров И. П. Сказания русского народа. Народный дневник. — СПб.: Издание А. С. Суворина, 1885.
  • Снегирёв И. Русские простонародные праздники и суеверные обряды. (Выпуск 3). — М.: Университетская типография, 1838. — 214 с.
  • Соколова А. Л. Традиции русской народной свадьбы. — М., 2014. — 292 с.
  • Поминальные дни / С. М. Толстая // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 161—162. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8.
  • Холодная В. Г. Вьюнишник. Русские праздники и обряды. Российский этнографический музей.
  • Холодная В. Г. Красная горка. Русские праздники и обряды. Российский этнографический музей.
  • Христова Г. П., Ревнева С. Н. Календарные праздники и обряды Воронежской области // Календарные обряды и обрядовая поэзия Воронежской области. Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. — Вып. III / Сост. Т. Ф. Пухова, Г. П. Христова. — М.: Издательство ВГУ, 2005. — С. 7—21.
  • Шангина И. И. Разгуляйтесь, девицы, разгуляйтесь, милые! // Русские девушки. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — 352 с. — ISBN 978-5-352-02194-1.
  • Шангина И., Некрылова А. Русские праздники. — СПб.: Азбука, Азбука-Аттикус, 2015. — 464 с. — (Русская энциклопедия). — ISBN 978-5-389-11816-4.
  • Щербакова О. С. Фольклорно-этнографические и песенные традиции русских Алтая: Учебное пособие и хрестоматия. В 2-х частях. Часть 1. — Барнаул: Изд-во АлтГАКИ, 2005. — 188 с. — ISBN 5-901897-25-0. Архивысе копий 8 вӱдшор 2018 гыч
  • Васілевіч Ул. А. Беларускі народны каляндар // Паэзія беларускага земляробчага календара. Склад. Ліс А.С.. — Мн., 1992. — С. 554—612. Архивлыме 11 ага 2012 ий. (белор.)
  • Воропай О. Звичаї нашого народу. — Мюнхен: Українське видавництво, 1958. — Т. 2. — 310 с. (укр.)
  • Лозка А. Ю. Беларускі народны каляндар (белор.). — Мн.: Полымя, 2002. — 238 с. — ISBN 98507-0298-2. (белор.)
  • Сапіга В. К. Українські народні свята та звичаї. — К.: Т-во «Знання України», 1993. — 112 с. — ISBN 5-7770-0582-9. (укр.)

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Йошкар_курык_(пайрем)&oldid=1164544" гыч налме