СССР Сарзе вийыште Шочмо Эллан служымылан орден

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
«СССР Сарзе вийыште Шочмо Эллан служымылан» орден
I степенян
Изображение орденской планки Изображение награды
II степенян
Изображение орденской планки второй степени награды Изображение второй степени награды
III степенян
Изображение орденской планки третьей степени награды Изображение третьей степени награды
Эл  СССР
Тип орден
Кӧлан пуалтеш Совет Армийысе, Сарзе-Теҥыз Флотысо, СССР ВС-ын чек воктел ден элгӧргӧ сарзывийысе сарзыслужышыжо-влак
Кумылаҥдыш амал сӧй да политике шотышто ямдылалтме сеҥымашлан, службо пашаште кугу лектышыш шумылан, командованийын лӱмын пуымо пашажым сайын шуктымылан, лӱддымылык ден чолгалыклан да Шочмо эл ончылно кугу суаплан.
Статус огеш кучыкталт
Статистике
Ыштыме кече 1974 ий 28 октябрь
Икымше суапландарымаш 1975 ий 17 февраль
Пытартыш суапландарымаш 1991 ий 19 декабрь
Суапландарыме чот III степень — 69 576
II степень — 589
I степень — 13
Черет
Кугурак награде Йошкар Шӱдыр орден
Изирак награде «Почёт пале» орден
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак
Орден СССР-ын 1976 ийысе кугу тиражан маркыштыже

«СССР Сарзе вийыште Шочмо Эллан служымылан» орден — совет сарзе кугыжаныш награде (СССР-ын орденже).

СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1974 ий 28 октябрьысе кӱштыкшӧ дене тӧнежлыме[1]. Орденын проектшын авторжо — полковник Пилипенко Л. Д. — Дзержинский лӱмеш академийын инженерже[2]. I степенян орден дене улыжат 13 гана суапландарыме, тидыже тудым СССР-ын эн шуэн вашлиялтше орденым ышта — «Сеҥымаш» орден дечат — (20 суапландарымаш).

Орденын статутшо

«СССР Сарзе вийыште Шочмо Эллан служымылан» орден дене Совет Армийысе, Сарзе-Теҥыз Флотысо, СССР ВС-ын чек воктел ден элгӧргӧ сарзывийысе сарзыслужышыжо-влак суапландаралтыныт:

  • сӧй да политике ямдылалтмаште, войскам сӧйлан кӱкшын ямдылен шогымаште полшымылан да сӧйлык у техникым тунем налмаште сеҥымашке шумылан;
  • службо пашаште кугу лектышыш шумылан;
  • командованийын лӱмын пуымо пашажым сайын шуктымылан;
  • сарзе порысым шуктымо годым ончыкталтше лӱддымылык да шкем чаманыдымаш верч;
  • СССР Сарзе Вийыште служитлыме годым Шочмо эл ончылно моло кугу суаплан.

«СССР Сарзе Вийыште Шочмо Эллан служымылан» орден кум степенян: I, II да III степень. Орденын кӱшыл степеньжылан I степень шотлалтеш. Суапландарымаш почела шукталтеш: ончыч кумшо, вара кокымшо да пытартышлан икымше степень дене.

«СССР Сарзе Вийыште Шочмо Эллан служымылан» орденын кум степеньжыге суапландарыме-влакын правашт уло:

  • палемдыме нормо почеш илыме кумдыкым эн ончычак налаш;
  • талукышто ик гана кӱртньыгорно транспорт дене (тушко да мӧҥгеш) шкетын оксам тӱлыде каяш — писе да пассажир поездын пушкыдо вагоныштыжо, вӱд транспорт дене — писе да пассажир линийыште 1-ше классан каютышто (1-ше категориян вер), юж транспорт але ола кокласе автомобиль транспорт дене;
  • оласе кеч-могай пассажир транспорт денат шкетын оксам тӱлыде кудалышташ, ялысе вершӧрыштӧ — район кӧргыштӧ республик подчинениян автомобиль транспорт дене (такси деч посна);
  • санаторийыш але каныме пӧртыш яра путёвкым налаш (эмлыме тӧнежын иктешлымыже почеш идалыкыште ик гана);
  • ончымо да коммунал-суртгӧргӧ предприятий, тӱвыра-сотемдарыше тӧнеж-влакын пашашт дене черет деч посна пайдаланаш.
  • пенсийым 15 процентлан кугемдаш.

«СССР Сарзе вийыште Шочмо Эллан служымылан» орден оҥын шола велныже Йошкар Шӱдыр орден деч вара кондышталтеш да степеньын кугурак улмыжо шот дене верлана.

Орден нерген каласкален возымаш

I степенян орденын знакше ныл мучашан ыреслалтше кок шӱдырым ончыкта. Орденын кӱшыл шӱдыржым шӧртняҥдыме ший гыч ямдылыме да шарлен кайыше кечыйол дене ыштыме. Тудын покшелныже — канде фонышто ший тумо аршашыште вич мучашан шӧртняҥдыме шӱдыр, тудым шӧртньӧ буква дене возыман «СССР ВС-ыште Шочмо эллан служитлымылан» ош эмалян тасма да сорла ден чӧгытын сӱретышт дене оҥгылымо; тасма тӱрым шӧртняҥдыме. Шӱдыр ден тасмам оксидлыме ший гыч ыштыме оварген шогышо якорь да шулдыр ӱмбак пыштыме. Орденын ӱлыл ныл мучашан шӱдыржым канде эмаль дене леведме, шӱдыр тӱржым шӧртняҥдыме. Шӱдыр ӱмбак оксидлыме ший гыч ыштыме ракет-влакын оварген шогышо, ыреслалтше сӱретыштым пыштыме, нунын вуй да поч отсекыштым шӧртняҥдыме.

II степенян знак I степенян знак деч тидын дене ойыртемалтеш: кӱшыл ныл мучашан шӱдырыштӧ вич мучашан изи шӱдырым гына шӧртняҥдыме.

III степенян знакым тӱрыснек ший гыч ыштыме.

Орденым оҥын пурла могырыштыжо нумалыт, вургемеш штифтан гайке дене пеҥгыдемдат. Кече еда чиен коштмо вургем формышто орденын знакше олмеш покшелныже нарынче изи корно улман канде тӱсан порсын тасман планкым нумалышташ палемдыме: I степеньлан — 6 мм лопкытан ик изи корно; II степеньлан — кажныже 3 мм лопкытан кок изи корно, III степеньлан — кажныже 2 мм лопкытан кум тасма.

Орденын кӱкшытшӧ да лопкытшо — 58×58 мм, чумыр нелытше — 64,5 грамм. «Сеҥымаш» орден деч вара кугыт да нелыт шот дене тиде эн кугу совет орден, тудын дене тӧр кугыт Нахимов орден гына лийын.

Орденын историйже

Орден дене икымше гана 1975 ий 17 фервальыште, Совет Армий да Сарзе-Теҥыз Флот Кече вашеш суапландарыме. III степенян орденын знакшым кугу тӱшка офицер, генерал да адмирал-влаклан войскам ямдылымаште да у техникым тунеммаште сеҥымашке шумылан кучыктымо.

II степенян орден дене 1976 ий 30 июльышто эн ончыч генерал-лейтенант И. В. Виноградов «Совет Армий ончылно суаплан да шочмыжлан 70 ий темме вашеш» суапландаралтын.

Орденын тичмаш кавалерже-влак 1982 ий февральыште лектыныт, тунам I степенян орденым генерал-полковник И. Г. Завьяловлан, генерал-майор И. К. Колодяжныйлан, генерал-майор В. П. Щербаковлан да 1-ше ранган капитан В. А. Порошинлан кучыктымо.

1991 ий мучашлан III степенян орденым 69576 сарзыслужышо налын, II степеняным — 589, а I степенян орденым — 13.

Палемдымаш

  1. ↑ Текст Указа, 1974.
  2. ↑ Орден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР». Тергыме кече: 16 вӱдшор 2008. Архивлыме 6 сӱрем 2017 ий.

Литератур

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=СССР_Сарзе_вийыште_Шочмо_Эллан_служымылан_орден&oldid=1191674" гыч налме