Обретений

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Обретений
Шогертен
Шогертен
Тӱрлылык Калык-христиан
Вес семын Иванов день, Матей (катол.)
Тыгак Обретение главы Иоанна Предтечи (черк.)
Ыҥ телылан кодшо кайык-влак пыжашым опташ тӱҥалыт
Палемдат славян-влак
Кече 24 февраль (9 март) кӱчык идалыкыште, 24 февраль (8 март) — кужу ийлаште
Йӱла тиде кече гыч пушеҥгылаш шырчык омартам сакеденыт, мӱкшызӧ-влак мӱкшым тергеныт

Обретений (Кайыкын кечыже) — славян калык календарьын кӱчык идалыкыште 9 мартыште толшо (24 февральыште), кужу ийлаште 8 мартыште (24 февральыште) — толшо кече. Кечын лӱмжӧ «Обретение Главы Иоана Предтечи» христиан пайрем гыч шочын.

Калык календарь почеш Обрений Громнице деч вара кум арня да ик кече эртымеке толеш[1] да игечын шошо велыш савырнымыжым ончыкта[2]. Тиде жап гычын телылан кодшо кайык-влак пыжашым опташ тӱҥалыт, а куснылшо-влакше шокшо вел гыч, Ирий гыч, мӧҥгӧ пӧртылаш ямдылалташ тӱҥалыт[3].

Моло лӱм-влак

руш. Обретение, Иванов день[4], День Обретения Главы[5], Обретение главы Иоанна Предтечи[6], Матей (катол.)[7], укр. Обертенье[5]; белор. Іван, Эразм, Паўраценне, Абратанне[1], Мацей[7]; полес. Обертас.

Тиде кечын православий славян-влак Иоанн Предтече ден Еразм Печерскийым шарнат; католик славян-влак — Апостол Матфийым (Матей); нунын лӱмышт кече лӱмыштат улыт.

Калык йӱла

Белоруссийыште Обретенийым «Поворотенье» («Абратанне або Паўраценне») маныт. Валожинщыште (Минск кундем) «Поворотение» / «Савыртыш» мутым тыге умылтареныт: тиде кечын вынемыште маска вес могырыш савырнен возеш. Тиде кечым поснак мӱкшызӧ-влак жапленыт. Нуно омарташке онченыт, чонан мӱкш-шамычым муыныт («обретали») гын, телым сайын эртарыме шотышто ӱшаненыт[1].

Эрвел славян-влакын тиде кечын шогышо игече почеш Кугече кече могай лийшашым паленыт: «тиде кечын лум лумеш гын, шнуй арнят йӱштӧ лиеш, кукшу лиеш гын, Кугечыланат йӱрым ит вучо»[8].

Белорус-католик-шамыч ойленыт: «На Мацея дорога поцее»[9].

Далмацийыште (Хорватий) тыгай легендым палат: кажне ийын шнуй Матей шошым почашлан мландыш колталтеш, а шнуй Григорий (12 март) почешыже ошкылеш. Но туге гынат коктынат трактирыш каят, сандене эше шнуй Иосифлан (19 март) мландыш толаш перна, тудо тояж дене мландым пера да, ты тат гыч шошо тӱҥалеш[10]. Словак-влак ойленыт: «Матей йӱаш каен, тудын почеш Грегор, почешыже Йозеф, но чыланат тушто йӱыныт, да Юмым Шочыктышо (Богородица) гына (25 март) нуным чылаштымат поктен луктын». Святой Матчым решатла, телылан мучаш лиеш але адак тӱҥалеш, тыгак поляк-влакат: «Матвейлан икымше ӱшан». Польшысо Поморьеште шекланеныт: тиже кечын йӱштӧ гын — эше 40 йӱд йӱштӧ лиеш. Тыгак чех ден словак: «Шнуй Матей кастене да йӱдым могай йӱштӧ лиеш, тыгаяк моло 40 кече йӱшто шога»[7].

Калыкмут ден пале-влак

  • Обретений. Кайык-влак нерышт дене мемнан могырыш савырнат (укр. Обертання. Птахи обертаються носами до нашого краю)[7].
  • Кайык-влак пыжашым кечан велыште опташ тӱҥалыныт гын, йӱштӧ кеҥежым вучо[11].
  • Киса муралта — шокшым мужедешт[12].
  • Иванын вуйжо деч теле лӱдеш (белор. Янкавай галавы баіцца зіма)[7].
  • Матей йӱаш кайыш, почешыже Грегор, нунын почеш Йозеф, но чыланат тушто йӱыныт, да Юмым Шочыктышо гына нуным поктен луктын (чех. Svatý Matěj šel sekat ledy, stavil se v hospodě, Svatý Josef šel za ním a zůstal tam, Panna Maria je vyhnala oba)[13].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 Васілевіч, 1992, с. 563.
  2. ↑ Агапкина, 2002, с. 136–137.
  3. ↑ Агапкина, 2002, с. 136.
  4. ↑ Некрылова, 2007, с. 133.
  5. ↑ 1 2 Ермолов, 1901, с. 93.
  6. ↑ Рыженков, 1991, с. 19.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 Агапкина и др., 2012, с. 398.
  8. ↑ Некрылова, 1991, с. 124.
  9. ↑ Лозка, 2002, с. 61.
  10. ↑ Агапкина, 2002, с. 108.
  11. ↑ Юдина, 2000, с. 239.
  12. ↑ Соколовский, 1996, с. 154.
  13. ↑ Seznam pranostik na každý den. Тергыме кече: 28 шыжа 2015. Архивировано из оригинала 4 ӱярня 2016 ий.

Литератур

  1. Агапкина Т. А. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. — М.: Индрик, 2002. — 816 с. — (Традиционная духовная культура славян. Современные исследования).
  2. Февраль / Агапкина Т. А. и др. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2012. — Т. 5: С (Сказка) — Я (Ящерица). — С. 396–398. — ISBN 978-5-7133-1380-7.
  3. Афанасьев А. Н. Поэтические воззрения славян на природу — М., 1995.
  4. Ермолов А. С. Народная сельскохозяйственная мудрость в пословицах, поговорках и приметах. — СПб.: Типография А.С.Суворина, 1901. — Т. 1. Всенародный меяцеслов. — 691 с.
  5. Некрылова А. Ф. Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — ISBN 5-253-00598-6.
  6. Некрылова А. Ф. Русский традиционный календарь: на каждый день и для каждого дома. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — 765 с. — ISBN 5352021408.
  7. Рыженков Г. Д. Народный месяцеслов: пословицы, поговорки, приметы, присловья о временах года и о погоде. — М.: Современник, 1991. — 129 с. — ISBN 5-270-01376-2.
  8. Соколовский Вл. Времена года. Православный народный календарь. — Пермь: Урал-Пресс, 1996. — 288 с. — ISBN 5-86610-063-0.
  9. Юдина Н. А. Энциклопедия русских обычаев. — М.: Вече, 2000. — 510 с. — ISBN 578380813X.
  10. Васілевіч Ул. А. Беларускі народны каляндар // Паэзія беларускага земляробчага календара. Склад. Ліс А.С.. — Мн., 1992. — С. 554-612. Архивлыме 11 ага 2012 ий.  (белор.)
  11. Лозка А. Ю. Беларускі народны каляндар. — Мн.: Полымя, 2002. — 238 с. — ISBN 98507-0298-2.  (белор.)

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Обретений&oldid=1172209" гыч налме