Кугыжа

Кугыжа (мар. кугыжа, лужавуй, оньыжа; руш. старшина, сотник, пятидесятник, десятник, сотенный князь) — марий феодал лӱмпале (титул). Славян термин гыч «князь» келшен толеш.

Эртык

Эн кӱшыл сарзе кучеман — сар годым сарзе тӱшкам вӱден; посна кундемын илышыжлан мутым кучен (административ да представитель) — шке калыкше деч йозакым поген, тудым шке сюзеренжылан ужатен — Озаҥ ханлан але Моско кугыжалан; тыгак кучемын кӱшыл судшылан шотлалтын, «тöра» семын титакым касарыктен але чаманен: тудын дек вуйшиймаш дене нелеш налше-влак толыныт. Суд сомылым шуктымылан кугыжа-влаклан йозакым тӱленыт. Ондак кугыжа тукым тӱшка погынышто шке суап пашажлан пагалымашым сулымыж дене сайлалтын. Южо марий кажна (княжество)-влак XVIII курым мартеак кучемын тыгай демократий сынан шот-радамжым арален коденыт. Ту жапыштак аристократ кажна (княжества)-влак ышталтыныт (Малмыж, Мамич-Бердейын волостьшо) йӱла почеш ик ешын (тукымын) чапше негызеш чумырген — легендысе, еҥ чоным савырен кертше ончылъеҥын тукымжо.

Мутын ышталтмыже (этимологий)

«Кугыжа» мут «кугыза» мут гыч ышталтын, буква шот дене «кугу оза» манмым ончыкта. Варарак сотник, пятидесятник, десятник руш лӱмпале-влакым кусарыме дене «шӱдывуй, лувуй, витлывуй» мут-влак шочыныт. Илен-толын, «кугыжа» терминым руш кугыжам лӱмдашат кучылташ тӱҥалыныт.

Кумдан палыме кугыжа

Династий-влак

• Малмыж кугыжа-влак
• Вӱтла кугыжа-влак
• Юмысо кугыжа-влак

Кугыжа-влак

• Мамич-Бердей
• Болтуш
• Чоткар

Тыгак ончо

• Марий кажна-влакын лӱмрадамышт