Токмурзин, Валентин Максимович
| Валентин Максимович Токмурзин | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||
| Шочмо кече | 1912 ий 24 ӱярня | |||||||
| Шочмо вер | Роҥго, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй | |||||||
| Колымо кече | 1998 ий 19 вӱдшор (86 ий) | |||||||
| Колымо вер | Провой, Марий Эл, Россий | |||||||
| Гражданлык |
 Россий империй →  СССР → Россий |
|||||||
| Паша сомыл | ||||||||
| Награде да премий |
Марий АССР-ын сулло агрономжо (1960) |
|||||||
Валентин Максимович Токмурзин (24 ӱярня 1912, Роҥго (сола), Советский район — 19 вӱдшор 1998, Провой, Марий Эл Республик) — марий совет ялозанлык пашаеҥ, агроном, сонарзе. Марий АССР Провой районын тӱҥ агрономжо (1964—1970). Марий АССР-ын сулло агрономжо (1960). Ленин орденын кавалерже (1951). Кугу Ачамланде сарын салтакше.
Илыш корныжо
1912 ий 24 мартыште кызытсе Марий Эл Советский район Роҥго селасе туныктышын ешыштыже шочын[1][2].
Шочмо селаштыже тӱҥалтыш школым тунем пытарен. 1927 ийыште Пошкырт АССР?! Пӱрӧ педагогике техникумын 3-шо курсшо гыч, «агроном профессийым пагалымылан кӧра», Нартас ялозанлык техникумыш куснен да 1930 ийыште тудым тунем пытарен[1].
Техникумым пытарымеке, Марий автоном кундемысе Йӱрнӧ паша посёлкыш колтымо[3].
1929 ийыште Мытищи олаште Осоавиахим Рӱдӧ Каҥашын Кӱшыл снайпер курсшым тунем пытарен[3].
1933 ийыште ешаҥын да 1934 ийыште Вера лӱман самырык ватыже дене Пошкырт АССР-ыш илаш куснен. Тиде ийыштак нунын Юрий эргышт, 1936 ийыште — Яна ӱдырышт (1946 ийыште колен), а 1938 ийыште — Леонид эргышт шочын[3].
1940 ийыште еш дене пырля уэш Марий АССР-ысе Йӱрнӧ посёлкыш пӧртылын[3].
1943 ий январьыште РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын салтакше: Касвел фронтышто 10-шо армийын 139-ше лӱйкалыше дивизийын 364-ше лӱйкалыше полкын инструктор-снайперже, ефрейтор. Ржев ола воктене кредалын, 1943 ий март—сентябрь тылзылаште 28 фашистым пытарен. 1943 ий сентябрьыште Смоленск кундемысе Рославль ола воктене сусырген. Госпитальыште эмлалтмеке, 1944 ий июльышто 2-шо тӱшка эмгак семын мӧҥгӧ пӧртылын[1][3][4][5][6].
1940-ше ийлан кокымшо пелыштыже икымше ватыже дене ойырлен да вес пелашым Тамарам марлан налын, нунын Татьяна да Ирина ӱдырышт шочыныт[3].
1944 ий гыч — Марий АССР-ын Йӱрнӧ, 1947 ий гыч — Курыкмарий, 1958 ий гыч — Килемар районлаште агроном, а 1964—1972 ийлаште — МАССР Провой районын тӱҥ агрономжо лийын. 1972 ийыште сулымо канышыш лектын[1][3].
1972—1989 ийлаште — сонарзе. Кугыжанышлан 1700 утла янлык коваштым пуэн[1][3].
1991 ийыште ачажын шочмо верже нерген шарнымашым савыктен[1].
1960 ийыште ялозанлыкым вияҥдыме пашаште надыржылан «Марий АССР-ын сулло агрономжо» чаплӱмым пуымо. Ленин, Пашан Йошкар Тистыже орден-влак, медаль-влак дене палемдалтын[1][3].
1998 ий 19 апрельыште Марий Эл Провой олаште илыш дене чеверласен[1][3].
Чаплӱм да суаптар-влак
Пашалан
- Марий АССР-ын сулло агрономжо (1960)[1][3]
- Ленин орден (1951)[1][3]
- Пашан Йошкар Тистыже орден (1966)[1][3]
- «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль (1970)
- ВДНХ-н ший медальже (1955)[1]
Сарысе суаптар
- I степенян Ачамланде сар орден (06.04.1985)[4]
- «Лӱддымылыклан» медаль (СССР) (13.09.1943)[4]
- «1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль[6]
Шарнымаш
Агроном В. М. Токмурзинын южо картычкыже, кагзше да суаптарже-влак кызыт Марий Элын Провой вел краевед тоштерыште аралалтыт[7].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Мочаев, 2017, с. 456.
- ↑ Ронга (Покровское, Ронга Турнарань) | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Токмурзин Валентин Максимович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
- ↑ 1 2 3 Токмурзин Валентин Максимович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
- ↑ Галерея памяти участников ВОВ (руш.). Музейный комплекс "Дорога Памяти". Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
- ↑ 1 2 Бессмертный полк. Советский район. Токмурзин Валентин Максимович (руш.). www.moypolk.ru (7 ага 2015). Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
- ↑ Личный листок по учету кадров. Токмурзин Валентин Максимович. goskatalog.ru. Тергыме кече: 25 пургыж 2026.
Литератур
- Опарина Т. Т., Зайниев Г. З., Мочаев В. А., Колесников А. Ю. Токмурзин Валентин Максимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 442. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Кылвер-влак
- Ӱярня тылзын 24 кечынже шочшо-влак
- 1912 ийыште шочшо-влак
- Алфавит почеш персоналий-влак
- Чарла уездыште шочшо-влак
- Вӱдшор тылзын 19 кечынже колышо-влак
- 1998 ийыште колышо-влак
- Звениговышто колышо-влак
- Алфавит почеш шанчыеҥ-влак
- Алфавит почеш агроном-влак
- СССР-ысе агроном-влак
- Российысе агроном-влак
- XX курымысо агроном-влак
- Ленин орден дене суапландаралтше-влак
- Паша Йошкар Тисте орден дене суапландаралтше-влак
- I степенян Ачамланде сар орден дене суапландаралтше-влак
- «Лӱддымылыклан» медаль дене суапландаралтше-влак (СССР)
- «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль дене суапландаралтше-влак
- ВДНХ-н ший медальже дене суапландаралтше-влак
- «Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль дене суапландаралтше-влак
- Советский районышто шочшо-влак
- Марий Элыште колышо-влак
- Ржев верч кердалше-влак
- Техникум-влакым тунем лекше-влак
- Марий Эл Республикын сулло агрономжо-влак
- Ефрейтор-влак (СССР)
- Кугу Ачамланде сарын снайперже-влак