Звенигово
| Ола | |||
| Провой | |||
|---|---|---|---|
| руш. Звенигово | |||
 | |||
|
|||
| 55°58′ с. ш. 48°01′ в. д.GЯO | |||
| Эл |
 Россий |
||
| Федерацийын субъектше | Марий Эл | ||
| Муниципал район | Провой | ||
| Ола шотан илем | Провой | ||
| Вуйлатыше | Петров Сергей Владимирович[1] | ||
| Историй да географий | |||
| Негызлалтын | 1860 ий | ||
| Икымше увертарымаш | 1858 | ||
| Ончычсо лӱм | Чекуры (Чекурский), Звенижский (Звениговский) | ||
| Ола | 1974 ий гыч | ||
| Рӱдын кӱкшытшӧ | 60 | ||
| Шагат ӱштӧ | UTC+3:00 | ||
| Калык чот | |||
| Калык |
|
||
| Катойконим | Звениговышто илыше-влак | ||
| Официал йылме | марий, руш | ||
| Цифран идентификатор-влак | |||
| Телефон код | +7 83645 | ||
| Почто индекс | 425060 | ||
| ОКТМО код | 88612101001 | ||
| ОКАТО код (2014 ий марте) | 88212501000 | ||
|
|
|||
 |
|||
Звенигово (руш. Звенигово) — Россий Федерацийысе Марий Эл Республикыште верланыше ола (1974 ий гыч). Провой кундемын рӱдыжӧ, Провой ола шотан илемым ышта. Ты ола гыч Марий Эл Республикын рӱдолашкыже, Йошкар-Олашке, 91 уштыш кужыт лиеш. Эн лишыл кӱртньыгорно станций, Шелаҥгер станций марте, 32 уштыш. 2020 ийысе калык перепись почеш олаште тӱҥ шотышто марий-влак илат[3].
Географий
Юл эҥерын (Куйбышев вӱд аралыме верын) лапка шола серыштыже, чодыра воктене верланен, тыгак пристань уло.
Историй
Кызытсе ола олмышто илемын шочмыжо XIX курымын кокымшо пелыштыже эҥер дене сатум шупшыктымашын писын вияҥмыж дене кылдалтын. 1860 ийыште «Дружина» пароход акционер ушем Озаҥ ден Шупашкар коклаште, шагал калыкан, чодыран верыште, Юлын шола сер иксаште механике мастерской-влакым чоҥен. Тидын деч ончыч икса воктене руш илем шочын — Чекуры выселке. Иксам Чекурысе але Звенижский (Звениговский) манын лӱмденыт — иксашке йоген пурышо изи Звенига эҥерын лӱмжӧ семын[4].
Калык
| 1931 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 |
|---|---|---|---|---|---|
| 2500 | ↗5200 | ↗7213 | ↗8597 | ↗12 013 | ↗14 239 |
| 1992 | 1996 | 1998 | 2000 | 2001 | 2002 |
| ↗14 800 | ↘14 600 | ↘14 400 | ↘14 200 | ↘14 100 | ↘12 722 |
| 2003 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| ↘12 700 | ↘12 500 | ↘12 400 | ↘12 300 | →12 300 | ↘12 179 |
| 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| ↘11 946 | ↘11 900 | ↘11 848 | ↘11 764 | ↘11 729 | ↘11 681 |
| 2016 | 2017[5] | 2018[6] | 2019[7] | 2020[8] | 2021[9] |
| ↘11 504 | ↘11 379 | ↘11 204 | ↘11 049 | ↘10 904 | ↗10 994 |
2020 ийысе пӱтынь Российысе калык перепись почеш, 2021 ий 1 октябрьлан ола калык чот дене Россий Федерацийысе 1118 ола коклаште 885-шо верыште лийын[10][11].
2020 ийысе Пӱтынь российысе калык чотым шотлымо почеш, 2021 ий 1 октябрьлан Россий Федерацийысе 1118 ола-влак коклаште калык чот шот дене 885-ше верым налын.
Провой олан калык чотшо — 10501 еҥ (2025 ийысе шотлымаш почеш).
Чапланыше еҥ-влак
- Токмурзин Валентин Максимович (1912—1998) — Провой велын тӱҥ агрономжо (1964—1970). Марий АССР-ын сулло агрономжо (1960). Ленин орденын кавалерже (1951).
Сылне вер-влак
- Провой вел краеведений тоштер Марий Эл Республикыште ик эн самырык тоштерлан шотлалтеш, Провой районын историй-тӱвыра поянлыкшым арален кодаш да вияҥдаш манын, тудо шке омсажым 1998 ий 16 сентябрьыште почын. Кызыт Провой тоштерын фондшо 8000 утла экспонатым авалта, нунын кокла гыч 5000 утла аралыме ӱзгар — тӱҥ фонд. Пого поянлыкым пойдарашлан тоштерысе пашаеҥ-влак кажне ийын Провой вел яллашке экспедиций дене лектын коштыт[12].
- Провой олан рӱдӧ сер кумдыкыштыжо кугу чоҥымо шарныктыш верланен. Тиде — Провой мланде дене кылдалтше Совет Ушемын вич Талешкыжлан стелле. Кугу чойн бюстышто нине герой-влакын чурийышт сӱретлалтын: С. Н. Бутяковын, С. И. Полежайкинын, К. А. Вершининын, М. М. Кологривовын, Н. И. Марковын. Лач тиде монумент воктене, Кугу Ачамланде сарлан пӧлеклалтше шарнымаш пайрем-влак эртаралтыт[13].
- Провойысо Шнуйъеҥ Николай Чудотворец лӱмеш шелыкан пу черке 1877 ийыште «Дружина» пароход ушемын оксаж дене чоҥалтын, а кӧргысӧ сӧрастарыме арвер-влакым Провой иксасе пашазе-влакын окса надырышт дене налме. Тӱҥалтышыште черке Чакмарий селасе черке пелен улмаш, а 1901—1904 ийласе уэштарен-чоҥымо деч вара, Шнуй Синодын кӱштымыж почеш, посна приход семын лийын. Кызытсе Провойысо черке приход 1990 ийыште почылтын, тунамак черке оралтым ӱшаныше еҥ-влаклан пӧртылтымӧ. 1990 ий 13 декабрьыште Шнуйъеҥ Николай Мирликийский, Чудотворец лӱмеш шелыкан черкым Озаҥ да Марий архиепископ Анастасий (Меткин) сотемдарен, тудо жап гыч черкыште эреак юмылан кумалмаш-влак эртат. Приходышто йоча-влакланат, кугыеҥ-влакланат рушарня школ, библий кружок пашам ыштат, тӱшкан вашлиймаш-влак эртаралтыт[14].
- Эйфель башньын изи копийже Марий Эл Республикысе Провой олаште, Рӱдӧ бульварыште, мэрийын полатше ваштареш верланен.
Экономике
- С. Н. Бутяков лӱмеш пушым чоҥышо-ачалыше завод[15];
- Чодыра комбинат;
- «Ресурс» ООО;
- Провой оласе шӧр комбинат[16];
- Изи амалкалыме пашан шуко ыштыкверже.
Ола шке кугытшо дене изи гынат, тудын Юл серже кужун шуйнен. Серыште шуко кафе, канаш да йӱштылаш келыштарыме вер уло.
Палемдымаш
- ↑ Администрация Звениговского муниципального района Республики Марий Эл (неопр.). Официальный портал Республики Марий Эл. Тергыме кече: 23 пеледыш 2025.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
- ↑ Пекшеева, 2021, с. 39.
- ↑ Звенигово (затон Чекурский, Звенижский, Провой) | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025. Архивлыме 21 сӱрем 2019 ий.
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
- ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx.
- ↑ с учётом городов Крыма
- ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
- ↑ Звениговский районный краеведческий музей (неопр.). ВК. Тергыме кече: 30 пеледыш 2025.
- ↑ Молодежный парламент Звениговского района (неопр.). ВК. Тергыме кече: 30 пеледыш 2025.
- ↑ Храм Святителя Николая Мирликийского в г. Звенигово (неопр.). Марийская митрополия. Тергыме кече: 30 пеледыш 2025.
- ↑ ССРЗ им. Бутякова С.Н. (неопр.). web.archive.org. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ Звениговский городской молочный комбинат. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025. Архивировано из оригинала 11 теле 2012 ий.
Литератур
- Город Звенигово // Звениговский район. — Йошкар-Ола, 2004. — С. 50—61. — 304 с. — (История сёл и деревень Республики Марий Эл). — 1500 экз. — ISBN 5-87898-273-0.
- Звенигово // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 371—372. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Пекшеева Э. И. Звенигово // Наименования населённых пунктов Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2021. — С. 39. — 600 экз. — ISBN 978-5-94950-116-0.
.png)
| Ола | |
|---|---|
| Район-влак | |
