Изи Какшан

Изи Какшан
Изи Какшан
	руш. Малая Кокшага
	Изи Какшан Медведево районышто
Сынже
Кужыт	194 км
Бассейн	5160 км²
Вӱдым кучылтмаш	30 м³/с
Вӱд йогымаш
Вӱдшинча
• Верланымаш	Виче Кӱкшата
• Кӱкшыт	160 м
• Координат	57°04′20″ с. ш. 48°19′50″ в. д.GЯO
Аҥ	Юл
• Верланымаш	Юлын 1920 уштышыжо (Куйбышевысе вӱдкучем)
• Координат	56°07′41″ с. ш. 47°51′35″ в. д.GЯO
Верланымаш
Вӱд системе	Юл → Каспий теҥыз
Эл	Россий;
Регион	Марий Эл
ГВР код	08010400712112100001005
ГКГН номер	0218922
	— исток, — устье
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Изи Какшан (руш. Малая Кокшага) — Марий Элысе эҥер, Юлын шола изэҥерже (притокшо), Куйбышев вӱдкучемыш йоген пура. Тиде Марий Эл Республикын кумдыкшо мучко йоген эртыше эн кужу эҥер.

Кужытшо — 194 уштыш, вӱдпого (бассейн) кумдыкшо — 5160 уштыш²^[2]. Вӱдкорныжо кадыр-кудыр, сер кумдыкыштыжо ятыр икса уло. Вӱд поянлыкше лум вӱд дене погына. Кокла шотышто 30 м³/с йога. Кылме тылзын кылма, вӱдшор тылзын почылтеш.

Изи Какшан серыште республикын рӱдолаже — Йошкар-Ола — верланен^[3].

Географий

Марий Эл Республикын йӱдвелныже, Оршанке кундемыште, Изи Кугланур ял деч 300 м касвелнырак, Виче кӱкшакан аҥыштыже йоген лектеш. Кечывалвел-касвел могырыш йога, Медведево велыш кусна. Вара «Йошкар-Ола» ола йырвелын кумдыкшо мучко йога. Йошкар-Ола деч вара кечывалвел могырышкыла савырна да Медведево ден Провой кундемласе иман-лышташан чодыра коклаште купан вӱдкорно дене йога. Кугу Какшан деч 6 уштыш ӱлнырак, Кокшайск деч тораште огыл, Юлыш йоген пура^[3].

Куяр посёлко воктене вӱд йогын вашталтмым эскерыме вер уло, тушто кажне кечын эҥерын йогымыжым, вашталтмыжым эскерат. Изи Какшан колозанлыклан келшыше вӱд объектлан шотлалтеш, йӱштылаш, кап-кылым тазаҥдаш, калыклан каныш жапым эртараш келшен толеш, вӱдшым озанлык пашаште, тул пижмаште кучылтыт. Эҥерын олыкыштыжо вольыкым кӱтат да шудым солат. Йошкар-Ола деч ӱлнырак эҥер серыште, «Пӱнчер» чодыра паркын касвел чекше воктене, петырыше (вӱдым нӧлталше) плотина верланен. Тиде вӱдкучыш чоҥышым 1967 ийыште инженер М. Д. Кустовын проектше почеш чоҥымо. Вӱд ӱмбал кумдыкшо 45,5 га, сылнылык да куатым пуышо ыҥан^[3].

Эҥер серыште тыгай илем-влак верланеныт: Изи Кугланур, Руш Кугланур, Мушинцы, Йошкар Эҥер, Нольвож, Нужавлак, Гришунята, Беляево, Чирки, Йошкар-Ола, Куяр, Кундыш икса, Шемшӱргӧ, Шуйка^[3].

Изи Какшан Йошкар-Олаште

Изэҥерже-влак

Эн кугу изэҥерже-влак — Изи Кундыш, Кугу Ошла, Ошла^[3].

(вӱдмучаш деч уштыш)

5 уштыш: Нурда (шола)
11 уштыш: Шуйка (шола)
18 уштыш: Ирка (шола)
Ӧрша (шола)
35 уштыш: Норка (шола)
44 уштыш: Изи Кундыш (шола)
Мушаранка (пурла)
59 уштыш: Студёнка (пурла)
Шапэҥер (пурла)
Чернушка (пурла)
76 уштыш: Куярка (шола)
87 уштыш: Нольо вӱд (пурла)
Семёновка (шола)
107 уштыш: Кугу Ошла (пурла)
116 уштыш: Мунаҥ эҥер (шола)
126 уштыш: Ошла (пурла)
Шуарэҥер (шола)
Руя-Сола (шола)
150 уштыш: Пувӱд (пурла)
156 уштыш: Шуда-Сола (шола)
Пуял (пурла)
158 уштыш: Кӧрдем (шола)
164 уштыш: Шулкэҥер (пурла)
176 уштыш: Нурмаэҥер (шола)
183 уштыш: Новоложка (пурла)
Карманка (пурла)
Йошкарэҥер (пурла)

Вӱд реестрын данныйже

Российысе кугыжаныш вӱд реестрын (руш.) (мар. данныйже почеш Кӱшыл Юл кумдыкысо йыргекыш пура, эҥерын озанлык пашалан кучылтмо кумдыкшо — Юл эҥерын Шупашкар гидроузел гыч тӱҥалын Озаҥ ола марте, Свияга да Цивиль эҥер-влак деч посна, эҥерын вӱдпогымо кумдыкшо (подбассейнже) — Юл эҥерын Окаш йоген пурымо вер гыч Куйбышевысе вӱдкучем марте (Суран бассейнже деч посна). Эҥерын вӱд погымо кумдыкшо (бассейнже) — (Кӱшыл) Юл эҥер Куйбышев вӱдкучем марте (Окан бассейнже деч посна)^[2].

Кугыжаныш вӱд реестрыште пӱртӱс поянлыкын кодшо — 08010400712112100001005^[2].

Палемдымаш

↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 1. Нижнее Поволжье / под ред. О. М. Зубченко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 287 с.
↑ ¹ ² ³ Сабун : [руш.] / verum.wiki // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, 497.

Литератур

Малая Кокшага // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
Топографическая карта «Республика Марий Эл», Военно-топографическое управление Генерального штаба, 1998 г.
Малая Кокшага // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 497. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.

[1] Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 1. Нижнее Поволжье / под ред. О. М. Зубченко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 287 с.

[ГВР-2] ¹ ² ³ Сабун : [руш.] / verum.wiki // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.

[_1bbdcf16462f6284-3] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, 497.

[1]

[2]

[3]