Кугу Какшан (эҥер)

Кугу Какшан
Кугу Какшан
	руш. Большая Кокшага
Сынже
Кужыт	294 км
Бассейн	6330 км²
Вӱд йогымаш
Вӱдшинча
• Верланымаш	Какшан села деч 5,5 уштышлан йӱдвел-эрвел могырышкыла
• Кӱкшыт[?]	140 наре м
• Координат	57°29′19″ с. ш. 47°26′11″ в. д.GЯO
Аҥ	Юл
• Верланымаш	Кокшайск села воктене
• Кӱкшыт	53 м
• Координат	56°08′35″ с. ш. 47°47′29″ в. д.GЯO
Эҥер тайыл	0,3 м/км
Верланымаш
Вӱд системе	Юл → Каспий теҥыз
Эл	Россий;
Регион	Киров область, Марий Эл
ГВР код	08010400712112100000510
ГКГН номер	0028590
	вӱдшинча аҥ
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Тиде мутын вес ыҥже-влак улыт. Кугу Какшан (ыҥ-влак) ончал.

Кугу́ Какша́н (руш. Большая Кокшага) — Киров областьыште да Марий Элыште йогышо эҥер, Юлын шола эҥерйолжо (изэҥерже).

Эҥерын сынже

Юлын бассейнже

Эҥерын кужытшо — 294 уштыш, вӱд кумдыкшо — 6330 км²^[2]. Эҥерын йогаш тӱҥалме верже Киров кундемысе Кикнур районысо Какшантӱр села деч 4,5 уштыш йӱдвел-эрвел могырышто верланен^[3]. Эҥерйолын тӱҥ корныжо кечывалвелыш виктаралтын^[4]^[5]. Кӱшыл йогыныштыжо иман, варналтше чодыра гоч йога, Марий Элын кумдыкыштыжо «Кугу Какшан» заповедник мланде гоч эрта. Эҥерын ташлымыже — 0,3 м/км.

Кокшайск селан касвел ужашыштыже, Куйбышевысе вӱдкучемын шола (йӱдвел) серыштыже йоген пура^[6] (Юлын тӱҥалтышыж гыч 1925-ше уштыш да Шындыр ола деч 5 уштыш йӱдвел-эрвел могырышто).

Эҥер чот кадыргылын йога, вӱдйогынын корныжо (русло) эре вашталтеш^[7]. Йогынжо писе, Юл дене ушнымаште эркышна. Ӱлыл йогыныштыжо эртен каяш лийдыме куп-влак улыт^[8]. Эҥер тӱҥ шотышто лум да йӱр вӱд дене темеш. Ноябрь тӱҥалтыш гыч апрель кыдал марте ий дене леведалтеш.

Киров кундемысе Кикнур да Санчурск, Марий Элысе Медведево, Килемар, Провой районлаште йога.

Эҥер серыште верланыше илем-влак (100 еҥ утла): эҥер тӱҥалтыш гыч — Кокшага села, Какшан ял, Кикнур ола сынан посёлко, Кугу Шарыгин, Цекесола (Унтыжвал), Шанчара ола сынан посёлко, Шишэҥер да Изи Шишэҥер (чыланат — Киров кундем), Старожильск, Какшамарий, Кокшайск (чыланат — Марий Эл).

Эҥерын кумдыкыштыжо (бассейныштыже) тыгай илем-влак верланеныт (500 еҥ деч утла): Килемар ола сынан посёлко, Пижма (коктынат — Марий Эл), Кугу Рэдэ (Кугу Рыдесола) (Угарман область).

Эҥер гоч Шупашкар — Йошкар-Ола, Угарман — Йошкар-Ола, Угарман — Киров автомагистраль-влак эртат.

Кугу Какшаныш йоген пурышо изэҥер-влак

(вӱдмучаш гыч, скобкышто кужытшо км дене ончыкталтын)

23 км шола: Изи Мартын (21)
31 км пурла: Липша (22)
45 км шола: Кугу Мартын (18)
61 км шола: Кугу Куртналыш (13)
66 км шола: Лувоч (Лувыч) (19)
74 км пурла: Чернушка (12)
80 км пурла: Кугу Кундыш (173)
85 км шола: Чернушка (14)
88 км шола: Нужа (11)
99 км шола: Шапэҥер (27)
118 км шола: Ордья (21)
??? км шола: Вӹжӹн (Вӹтьюм)(13)
133 км пурла: Кужолык (20)
138 км шола: Юж (19)
154 км пурла: Коктуж (18)
159 км пурла: Мусь (14)
171 км пурла: Ӹдӹрмӹ (17)
173 км шола: Меленка (11)
174 км шола: Мамокша (51)
184 км пурла: Пиштан (16)
198 км шола: Лисинка (18)
207 км пурла: Оршедумка (14)
220 км пурла: Шудумка (20)
225 км шола: Люя (26)
259 км пурла: Вашранга (23)
264 км шола: Урма (22)
266 км пурла: Пыжанью (20)
270 км шола: Шардань (23)
279 км шола: Шарданка (10)

Вӱд туризм

Вӱд корно мучко кеҥежын кокымшо пелыштыжат йоген волаш лиеш^[9]. Чарак: вондер-влак, йӧралтше пушеҥге-шамыч.

Шуко возымаште ончыктымо, «Кугу Какшан» заповедникым аралыме шотым утларак пеҥгыдемдымылан кӧра Санчурск гыч тӱҥалше маршрут кызыт уке, эҥерыште байдарке дене коштмо корным Старожильск посёлко гыч гына тӱҥалаш лиеш^[10].

Вӱд реестрын данныйже-влак

Россий кугыжаныш вӱд реестрын (руш.) (мар. данныйже почеш Кӱшылюл бассейнысе йырвелыш пура, эҥерын вӱд озанлык участкыже — Юл эҥерын Шупашкар гидроузел гыч Озаҥ ола марте вӱдозанлыкыште улеш, Свияга да Цивиль эҥер-влак деч посна, эҥерын подбассейнже — Юл эҥер гыч Ока эҥерын йоген пурымыжо гыч Куйбышев вӱдаралтыш марте (Сура бассейн деч посна). Эҥерын эҥерысе бассейнже — (Кӱшыл) Юл Куйбышев вӱдаралтыш марте (Ока бассейным шотлыде)^[2].

Кугыжаныш вӱд реестрыште объектын кодшо — 08010400712112100000510^[2].

Галерей

Палемдымаш

↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 1. Нижнее Поволжье / под ред. О. М. Зубченко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 287 с.
↑ ¹ ² ³ Большая Кокшага : [руш.] / verum.wiki // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.
↑ Лист карты O-38-95 Кокшага. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1990 г.
↑ Лист карты O-38-107 Кикнур. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1989 г.
↑ Лист карты O-38-119 Санчурск. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1978 г.
↑ Лист карты O-38-144 Мариинский Посад. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1970 г.
↑ Лист карты O-38-132 Йошкар-ола. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1985 год. Издание 1989 г.
↑ Лист карты O-38-131 Красный Мост. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1978 г.
↑ Воронов Ю. Б. 100 избранных маршрутов для путешествий на байдарке (руш.). www.skitalets.ru. Тергыме кече: 13 шыжа 2025. Архивировано из оригинала 5 вӱдшор 2019 ий.. — М.: «Мир», 1993
↑ По просторам Марий Эл (руш.). www.intat.ru. Тергыме кече: 13 шыжа 2025. Архивлыме 17 шыжа 2013 ий.

Литератур

Большая Кокшага // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
Большая Кокшага // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 252—253. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.

[1] Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 1. Нижнее Поволжье / под ред. О. М. Зубченко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 287 с.

[ГВР-2] ¹ ² ³ Большая Кокшага : [руш.] / verum.wiki // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.

[O-38-95-3] Лист карты O-38-95 Кокшага. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1990 г.

[O-38-107-4] Лист карты O-38-107 Кикнур. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1989 г.

[O-38-119-5] Лист карты O-38-119 Санчурск. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1978 г.

[O-38-144-6] Лист карты O-38-144 Мариинский Посад. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1970 г.

[O-38-132-7] Лист карты O-38-132 Йошкар-ола. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1985 год. Издание 1989 г.

[O-38-131-8] Лист карты O-38-131 Красный Мост. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1978 г.

[vor-9] Воронов Ю. Б. 100 избранных маршрутов для путешествий на байдарке (руш.). www.skitalets.ru. Тергыме кече: 13 шыжа 2025. Архивировано из оригинала 5 вӱдшор 2019 ий.. — М.: «Мир», 1993

[10] По просторам Марий Эл (руш.). www.intat.ru. Тергыме кече: 13 шыжа 2025. Архивлыме 17 шыжа 2013 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]