Ӱшӱт
| Ӱшӱт | |
|---|---|
 | |
| Сынже | |
| Кужыт | 108 км |
| Вӱдкундем | 1200 км² |
| Вӱд йогымаш | |
| Вӱдшинча | |
| • Кӱкшыт[?] | 170 деч шуко м |
| • Координат | 56°47′21″ с. ш. 48°47′33″ в. д.GЯO |
| Аҥ | Элнет |
| • Кӱкшыт[?] | 65 деч шагал м |
| • Координат | 56°09′30″ с. ш. 48°24′13″ в. д.GЯO |
| Верланымаш | |
| Вӱд системе | Элнет → Куйбышевысе вӱдкучем → Юл → Каспий теҥыз |
|
|
|
| Эл | |
| Регион | Марий Эл |
| ГВР код | 08010400712112100001883[1] |
| ГКГН номер | 0218866 |
|
|
|
 — исток,  — устье |
|
 |
|
Ӱшӱт (руш. Юшут) — Марий Элыште йогышо эҥер, Элнетын пурла йогынжо (Юлын вӱдкучемже).
Кужытшо — 108 уштыш, вӱд погымо кумдыкшо — 1200 уштыш²[2]. Шолэҥер кӱвар деч ӱлнӧ, Памаштӱр илем воктене, эҥер вӱд пундаште «Вакш» («Вӱдкучыш») кӱ лондем уло, Элнетыш йоген пурымо верыште вӱд йогын пеш писе[3].
Ӱшӱт воктене Мочалище посёлко верланен.
Игэҥер-влак (вӱдмучаш деч уштыш)
- 14 уштыш: Тӱмшӧ эҥер,
- 34 уштыш: лӱмдымӧ эҥер, Мочалище села воктене,
- 53 уштыш: Шорэҥер,
- 67 уштыш: Арымэҥер (Арик),
- 93 уштыш: Орӱшӱт эҥер[2].
Этимологий
Очыни, лӱмжӧ «йӱштӧ» пале мут гыч, але «йӱштылаш» глагол гыч лектын[4].
Чодыра паша
Ондак пуым шоло дене волташ кучылталтын, тудын деке кондышо аҥысыр орва лакан кӱртньыгорно-влак лийыныт. Варажым эҥерын вӱдкучемышкыже лопка орвалык кӱртньыгорным пыштеныт да чодырам вӱд дене волтымым чарненыт[5]. Кызыт, чодырам шупшыктымо, аҥысыр да лопка орвалык кӱртньыгорно-влакым кораҥдыме, чодырам машина дене луктыт.
Туризм
Ӱшӱтын вӱдкундемже тыглай корныеҥын, велосипед, вӱдкорно дене коштшо турист-влакын кумылыштым кӱртньыгорно улмо дене, калык укелык да сылне, оҥай верлаж дене, мутлан Пошым ер или Комбо ер, савыра.
Вӱд туризм
Ӱшӱт дене Морко-Роҥго автокорно кӱвар деч пуш дене ийын волаш лиеш. Ӱшӱтын кӱшыл йогыныштыжо ийын эрташ неле. Йогын, моло лап верысе эҥер-влак дене таҥастарымаште, писырак, вӱд ӱмбаке тайныше пушеҥге-влак йогын вӱдым шерыт. Ӱшӱт мучко коньки дене сайын коштын эртыме нерген уверат уло[6].
Икымше майысе вӱдкорно
Ага тылзын пайрем кечылаштыже, кунам шошо вӱдшор, тӱҥ шотышто, эше эртен огыл, эҥер катамаран ден байдарке дене ийын волаш йӧнан, Ӱшӱтыш шуко вӱд турист толеш, тӱҥ шотышто Озаҥ да Шупашкар гыч[3]. Йӱла почеш, корно Мочалище кӱвар деч тӱҥалеш да Ӱшӱтын вӱд аҥыштыже мучашлалтеш. Вӱд дене волымаш тунар кап-кылым тазаҥдыме спорт огыл, кунар тӱвыра да каныш сыным налын, молан манаш гын, кундемысе моло эҥер-влак дене таҥастарымаште, эҥерын писе йогынжо изи вий денак эрташ йӧным пуа, тидын денак вӱдкорным йӧратыше-влакым кумылаҥда. Южо еҥ-влак тӱшка вӱдлан келыштарыме вургем деч посна карнавал вугемым чият[7].
«Мельница» вӱдлондем тура, эҥер сер олыкышто «Мельница» муро фестиваль эрта, тиде ага тылзысе ийын волымашын тӱҥ тӱвыра мероприятийже[8].
Ӱшӱтыштӧ Икымше майысе ийын волымашын кумдан чапланымыже эҥер йогынын писе улмыж дене умылтаралтеш, вӱдыштӧ кошташ тӱҥалше-влакланат шуко вийым пыштыде кужу корным эрташ йӧн уло, адакшым ийме корно тӱҥалтышын (Сӱзлэҥер станций), тыгак корно мучашын (Красногорский, Элнет станций) кӱтньыгорно деке лишне улмышт калыкым чумыра. Тиде поснак 1970-ше ийлаште кӱлешан лийын, тунам студент тӱшка икымше майысе ийын волымашым шочыктен. Кызыт шуко туристше вӱдкорно тӱҥалтышыш автомашина дене толеш.
Кинофестиваль
Йӱла почеш, ий еда, январь-февраль тылзылаште, эртыше турист пагытым иктешлышыла, туризм, корныш коштмо, мо оҥай лийме нерген войзымо фильм-влакым ончыктышо «Юшут» («Ӱшӱт») фестиваль эрта[9].
Ролевой толкын
Посна тӱшка семын нурышто рольым модаш йӧратыше-влакым палемдыман, нунылан Мочалище деч ӱлнырак, Ӱшӱт серыште, рольым модмо «Шолэҥер» полигон чоҥалтын[10]. Тыгай модмашке пӱтынь Россий гыч еҥ-влак ушнат.
Вӱд реестрын данныйже-влак
Россий кугыжаныш вӱд реестрын данныйже почеш Ӱшӱт Кӱшыл Юл вӱдкучыш йырвелыш пура, эҥерын вӱдозанлык кумдыкшо — Юл эҥер Шупашкар гидроузел гыч Озаҥ ола марте, Свияге да Цивиль эҥер-влак деч посна, эҥерын эҥерлык вӱдкундемже (подбассейнже) — Юл эҥерыш Ока эҥерын йоген пурымыж гыч Куйбышевысе вӱдкучем марте (Шур (Сура) бассейным шотлыде). Эҥерын эҥер вӱдкундемже — (Кӱшыл) Юл Куйбышевысе вӱдкучем марте (Ока вӱдкучем деч посна)[2].
Кугыжаныш вӱд реестрыште эҥерын кодшо — 08010400712112100001883[2].
Палемдымаш
- ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. Вып. 1. Нижнее Поволжье / под ред. О. М. Зубченко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 287 с.
- ↑ 1 2 3 4 Государственный водный реестр: река Юшут. textual.ru. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ 1 2 Марий Эл. Лоции (руш.). www.intat.ru. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ Путешествие к истоку Юшута. samlib.ru. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ Юшутская железная дорога. Railway Archive. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ На коньках по реке Юшут | Центральная Россия | Маршруты по рекам. web.archive.org. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ Юшутский разлив 2010 — События (руш.). www.kznportal.ru. Тергыме кече: 31 шыжа 2025. Архивировано из оригинала 4 сорла 2012 ий.
- ↑ Фестиваль авторской и бардовской песни « Мельница на реке Юшут», республика Марий Эл, <https://travel-pfo.livejournal.com/10877.html>. Тергыме: 31 шыжа 2025.
- ↑ Кинофестиваль "Юшут" (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.
- ↑ Ролевые игры живого действия. web.archive.org. Тергыме кече: 31 шыжа 2025.