Самсонов, Павел Алексеевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

РАН-ын экспертизыже

Logo-ran.png
Россий Шанче Академий
экспертизым эртарен
Кумданрак
Aprove.svg

РАН-ын экспертизыже

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Россий Шанче Академий
экспертизым эртарен
Кумданрак
Павел Алексеевич Самсонов
Самсонов Павел Алексеевич.jpg
Шочмо кече 1909 ий 27 ага(1909-05-27)
Шочмо вер Удельный Шумец ял, Угарман губерний, Россий империй
Колымо кече 1988 ий 16 пургыж(1988-02-16) (78 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР
Гражданлык  Россий империй →  СССР
Паша сомыл архитектор, мер-политик пашаеҥ
Награде да премий

РСФСР-ын сулло архитекторжо — 1969
Орден Трудового Красного Знамени Орден Красного Знамени  — 1942 Орден Красного Знамени  — 1944 Орден Отечественной войны I степени— 1943 Орден Отечественной войны II степени  — 1985 III степенян Богдан Хмельницкий орден  — 1945 SU Medal For the Liberation of Prague ribbon.svg Медаль «За взятие Берлина» Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Юбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина» Почётная грамота Президиума Верховного Совета РСФСР — 1960 Почётная грамота Президиума Верховного Совета РСФСР — 1965
Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1941, 1957, 1959, 1967, 1975)
Йошкар-Олан Чапланыше гражданинже (1977)

Павел Алексеевич Самсонов (27 ага 1909, Удельная, Угарман губерний — 16 пургыж 1988, Йошкар-Ола) — совет архитектор да мер-политик пашаеҥ. Марий АССР-ын коммунал озанлык министрже (1951—1952), МАССР Министр-влак Каҥаш пелен Чоҥымо да архитектур паша шотышто виктемын вуйлатышыже (1952—1956). Йошкар-Оласе пашазе-влак депутат Каҥашын исполком председательже (1956—1965). Йошкар-Олан тӱҥ архитекторжо (1966—1977) — XX курымын кокымшо пелыштыже Марий республикысе рӱдолан архитектур сынжым палемдыше специалист. РСФСР-ын сулло архитекторжо (1969). Йошкар-Олан Чапланыше гражданинже (1977). Кугу Ачамланде сарын салтакше.

Ӱмыргорныжо

1909 ий 27 майыште Угарман губернийысе Удельный Шумец ялеш (кызыт Удельный ял Марий Эл Республикысе Юрино районыш пура) руш кресаньык ешеш шочын[1].

1926 ийыште Юрино вел Старостекольный заводын, чодырам руэн, шолым волтымо пашаште тунемше-лужавуйлан пашам ышташ тӱҥалын. 1930 ий гыч — Ленинград олаште Чумырушемысе тунемме комбинатын архитектур-чоҥымаш факультетшын студентше. Тудым 1935 ийыште тунем пытарымеке, Марий чоҥышо трестыште тӱҥ инженерын полышкалышыже лийын[2].

1935—1937 ийлаште П. А. Самсонов Йошкар Армийыште служиен. 1941 ий ноябрь гыч — Кугу Ачамланде сарын салтакше: Касвел, Рӱдӧ, 1-ше Украин фронтлаште кредалын, сапёр батальонын политрукшо, политужаш шотышто командирын алмаштышыже[3]. Парторгын пашажым шуктышыла, ик гана веле огыл эҥер гоч вончымо верч мутым кучен, пашам писемдашлан, посна инженер йӧн-влакым темлен[4]. Майор лӱмпале марте служиен. Сусырген, контузий лийын[3].

1938 ийыште Йошкар-Олан архитектур-проект мастаргудо вуйлатышын олмышкыжо шогалтыме. 1937 ийыште А. З. Гринбергын проектше почеш Каҥаш-влак Пӧртым (Дом Советов) чоҥен пытарымаште тыршен (кызыт Марий кугыжаныш университетын «А» корпусшо). 1940 ийыште архитектур-проект мастаргудо Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын полатшым чоҥымо пашам мучашлен, тудым 1933 ий гыч чоҥеныт[5].

1946 ийыште, демобилизаций деч вара, Йошкар-Олаш пӧртылын да Марий АССР коммунал озанлык министерствысе проект мастаргудын начальникше лийын. 1948—1951 ийлаште Моско архитектур институтышто тунемын. 1951 ий гыч — Марий АССР-ын коммунал озанлык министрже, 1952 ий гыч — МАССР Министр-влак Каҥаш пелен Чоҥымо да архитектур паша шотышто виктемын вуйлатышыже. 1956 ий апрель гыч 1965 ий декабрь марте — Йошкар-Оласе пашазе-влак депутат Каҥашын председательже. Йошкар-Олан тӱҥ архитекторжо (1966—1977)[2].

XX курымын II пелыштыже Йошкар-Олан архитектур сынжым палемден чоҥымаште ик автор да вуйлатыше семын лийын: республикысе эмлымверын эмлыме кышкарысе оралтыже-влак, М. Шкетан лӱмеш Марий драме театрын полатше, М. Горький лӱмеш Марий политехник институтын кокымшо тунемме оралтыже, Советский урем мучко илыме пӧрт-влак, Йошкар-Олан рӱдӧ кумдыкшын — В. И. Ленин лӱмеш площадьын — планлыме да чоҥымо проект[2]. Марий сылнымутын классикше С. Г. Чавайнлан да Я. П. Майоров-Шкетанлан чапкӱ-влакын архитекторжо улеш[5]. Тудын ик эн кугу суапше — 1956 да 1968 ийласе Йошкар-Олам чоҥымо тӱҥ план-влакым ямдылымаште тыршымыже. Калыклан эреак марий рӱдолан архитектуржо да чоҥалтмыж нерген лекцийым лудын-каласкален[2].

1960 ийыште тудын «Йошкар-Ола — столица Марийской АССР» книгаже савыкталтын[6]. 1970 ийыште «Город на Кокшаге» книгаже лектын[7].

Йошкар-Оласе КПСС горкомын да Йошкар-Оласе калык депутат-влак Каҥаш исполкомын 1977 ий 10 ноябрьысе пырля лукмо пунчалже почеш «Йошкар-Олам чоҥымо пашаште сай лектышлан да совет органлаште шуко ий чолган тыршымыжлан» П. А. Самсоновлан «Йошкар-Олан Чапланыше гражданинже» лӱмым пуымо[2].

1988 ий 16 февральыште Йошкар-Олаште колен, Йошкар-Оласе Туруново шӱгарлаште тойымо.

Мер-политик пашаже

19 гана Йошкар-Оласе Каҥашын депутатшылан сайлалтын (II—XVI созывла: 1947—1980, XVIII—XXI созывла: 1982—1993). 1956 ий май гыч 1965 ий декабрь марте Йошкар-Ола пашазе-влак депутат Каҥашын исполком председательже лийын. Кок гана Марий АССР Кӱшыл Каҥашын депутатшылан сайлалтын (V да VI созывла: 1959—1967), МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиум Председательын алмаштышыже лийын[8].

СССР архитектор-влак ушемын йыжъеҥже, СССР архитектор-влак ушемын Марий республикысе организацийжын председательже. Архитектор-влакын тӱнямбал конгрессышкышт да СССР архитектор-влакын погынышкышт делегатлан сайлалтын[2].

Чап лӱм да суаптар-влак

Шарнымаш

  • Йошкар-Ола мэрын 1999 ий 4 октябрьысе 2905-ше № пунчалже почеш марий рӱдолан Звёздный микрорайонысо ик уремлан архитектор П. А. Самсоновын лӱмжым пуымо[2].
  • Йошкар-Олаште Совет уремысе 147-ше номеран пӧрт пырдыжыште, тыште архитектор илен, шарнымаш оҥам вераҥдыме. Тудым 2001 ий 22 ноябрьыште почыныт[2].

Палемдымаш

  1. ↑ Известные люди Юринского района (руш.). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 8 ага 2019 ий.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 110 лет со дня рождения Почётного гражданина города Йошкар-Олы Самсонова Павла Алексеевича (1909—1988) (руш.). Информационный портал г. Йошкар-Олы (27 ага 2019). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 1 пеледыш 2019 ий.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Самсонов Павел Алексеевич Год рождения (руш.). Память народа. Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 28 сорла 2022 ий.
  4. ↑ 1 2 3 Мочаев, 2017, с. 381.
  5. ↑ 1 2 «Архитектор П. А. Самсонов» (к 110-летию со дня рождения) (руш.). Официальный сайт Национального музея Республики Марий Эл им. Т. Евсеева (Свечников С. К.). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 4 кылме 2020 ий.
  6. ↑ Самсонов Павел Алексеевич - Йошкар-Ола - столица Марийской АССР (руш.). Официальный сайт РГБ. Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 9 пургыж 2017 ий.
  7. ↑ Самсонов, Павел Алексеевич - Город на Кокшаге (руш.). Официальный сайт РГБ.
  8. ↑ 1 2 3 Листая страницы истории парламента (руш.). Официальный сайт Государственного Собрания Республики Марий Эл (27 ага 2019). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 4 кылме 2020 ий.
  9. ↑ Официальный сайт Госсобрания Республики Марий Эл. old.gsmari.ru. Тергыме кече: 5 ӱярня 2025.

Литератур

  • Мочаев В. А. Самсонов Павел Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 316. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Самсонов Павел Алексеевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 692. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Колесников А. Ю., Мочаев В. А. Самсонов Павел Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 381. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Самсонов,_Павел_Алексеевич&oldid=1232071" гыч налме