Угарман губерний
| Губерний | |||||
| Угарман губерний | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
|
|||||
| 56°19′37″ с. ш. 44°00′27″ в. д.GЯO | |||||
| Эл | |||||
| Адм. рӱдӧ | Угарман | ||||
| Историй да географий | |||||
| Ыштыме кече | 1714 ий январь | ||||
| Пытарыме кече | 1929 ий 14 январь | ||||
| Кумдык | 51 252 км² | ||||
| Калык чот | |||||
| Калык чот | 1 584 774 еҥ (1897) | ||||
| Чаклык | 31 айд./км² | ||||
.png) |
|||||
.svg) |
|||||
|
|||||
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |||||
Угарман губерний (руш. Нижегородская губерния) — Россий империйын, Россий республикын да РСФСР-ын 1714-ше—1929-ше ийлаште лийше администраций территорийысе ужаш. Губерний ола — Угарман (Нижний Новгород).
Географий
Угарман губерний тыгай губерний-влак дене чеклалтын: касвелне — Владимир, йӱдвелне — Кострома да Виче, эрвелне — Озаҥ да Симбирск, кечывалвелне — Пенза да Тамбов.
Губернийын кумдыкшо 1847-ше ийыште 48 241 км², 1905-ше ийыште — 51 252[1], 1926-шо ийыште — 81 458 км²[2] лийын.
Ока да Юл эҥер-влак губернийын кумдыкшым рельеф дене, геологий ышталтмаш дене, рок да кушкыл-влак дене чот ойыртемалтше йӱдвел — лап веран да кечывалвел — курыкан кок ужашлан шелыныт.
Историй
Угарман мланде Пётр I деч ончычсо жапыште
Губернийым ыштымаш
Пётр I-ын 1708-ше ийысе областьысе реформыж годым Угарман Озаҥ губернийыш ушналтын. 1714-ше ий шорыкйол тылзын Озаҥ губернийын йӱдвел-касвел ужашыже-влак гыч у Угарман губерний ойыралтын. Губернийын составышкыже Угарман деч посна Алатырь, Арзамас, Балахна, Васильсурск, Гороховец, Курмыш, Юрьевец, Ядрин ола-влак лишыл кундем-шамыч дене пырля пуреныт. 1717-ше ийыште губернийым пытарыме, территорий-влак уэш Озаҥ губернийыш пӧртылыныт.
1719-ше ий ага тылзын 29-ше кечынже Кокымшо Петровский реформын лектышыж дене Угарман губерний уэш ышталтын. Тудын составышкыже 3 провинций пурен: Алатырь, Арзамас, Угарман да 7 ола.
Екатерина II-н 1775-ше ийысе административный реформыжо жапыште 1779-ше ий идым тылзын 5-ше кечынже Угарман наместничестве ышталтын. Тудо ончычсо Угарман губернийым, тыгак ончычрак ыштыме Рязань да Владимир наместничестве-влакын ужашыштым да Озаҥ губернийын ужашыжым авалтен.
1796-шо ий теле тылзын 12-шо кечынже Павел I жапыште Угарман наместничестве уэш губерний лийын.
1797-ше ий шыжа тылзын Угарман губернийын кугытшо шеледыме Пенза губернийын кундемже-влакым ушымылан кӧра кушкын. Александр I-н престолыш шогалмыже деч вара 1801-ше ий идым тылзын 9-ше кечынже Пенза губерний угыч ышталтын да ончычсо кугытшым пӧртылтен.
Земский реформылан кӧра 1865-ше ий гыч Угарман губернийыште верысе виктарымаш институт — земство — пурталтын.
Угарман губерний 1891-ше—1892-шо ийласе шужымаш годым эҥгекыш логалше 17 регион радамыште лийын.
1917-ше ийысе Октябрь революций деч вара Угарман губерний 1918-ше ийыште ыштыме Россий Совет Федеративный Социалистический Республикын (РСФСР) составышкыже пурен.
1922-шо ийыште губернийын составышкыже Кострома губернийын Варнавино да Ветлуга уездше-влак, Симбирск губернийын Курмыш уездше да Тамбов губернийын изирак ужашыже пуреныт.
ВЦИК Президиумын 1929-ше ий шорыкйол тылзын 14-ше кечысе постановленийже почеш губерний-влак тӱрыснек пытарыме. Угарман губернийын территорийыштыже Угарман область ышталтын, тудын составышкыже тыгак пытарыме Виче губернийын территорийже да Владимир да Кострома губерний-влакын изирак кумдыкышт пуреныт[3].
Администрациий шеледымаш
1779-ше ийыште Угарман наместничествым ыштыме годым тудо 13 уездлан шелалтын.
1796-шо ий теле тылзын 31-ше кечынже наместничествым губернийыш вашталтыме деч вара Княгинино, Починки да Сергач уезд-влакым пытарыме. 1798-ше ий вӱдшор тылзын 12-шо кечынже Угарман губернийыш пытарыме Пенза губернийын Краснослободск, Наровчат да Троицк уездше-влак ушалтыныт, тидын годымак Наровчат да Троицк уезд-влакым пытареныт. Тиде кечынак Макарьев да Перевоз уезд-влакым пытарыме, а Княгинино уезд уэш ышталтын.
1801-ше ийыште Краснослободск уездым уэмдыме Пенза губернийыш пӧртылтымӧ. 1802-шо ийыште Сергач уезд, а 1804-ше ийыште — Макарьев уезд уэш ышталтыныт.
1817-ше ий пеледыш тылзын 6-шо кечынже Лукоянов уездын рӱдержым Мадаево ялыш кусарыме, а уезд Мадаевский манын лӱмдалтын. 1820-шо ий ӱярня тылзын 12-шо кечынже тиде пунчалым шӧрымӧ[4].
Тыге, 1918-ше ий марте губернийын составышкыже 11 уезд пурен:
| № | Уезд | Уезд ола | Уезд олан ойыпше |
Кумдык, кв. уштыш |
Калыкчот[5] (1897), еҥ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ардатов | Ардатов (3 546 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
5288,0 | 141 625 |
| 2 | Арзамас | Арзамас (10 592 еҥ) | _(1781).gif){kind=small}
|
3307,1 | 138 785 |
| 3 | Балахна | Балахна (5 120 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
3688,6 | 141 694 |
| 4 | Васильсук | Васильсук (3 799 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
3365,9 | 127 333 |
| 5 | Горбатовск | Горбатовск (4 604 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
3190,1 | 134 160 |
| 6 | Княгинино | Княгинино (2 737 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
2595,5 | 106 191 |
| 7 | Лукоянов | Лукоянов (2 117 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
5127,5 | 193 454 |
| 8 | Макарьев | Макарьев(1 560 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
6568,2 | 108 994 |
| 9 | Угарман | (Нижегородский) Угарман (90 053 еҥ) | _COA_(1781).png){kind=small}
|
3208,2 | 222 033 |
| 10 | Семёнов | Семёнов (3 752 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
5889,2 | 111 388 |
| 11 | Сергач | Сергач (4 530 еҥ) | _(1781).png){kind=small}
|
2808,4 | 159 117 |
Штатыш пурыдымо ола-влак
| № | Ола | Калыкчот (1897) | Пура | Ойып |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Перевоз | 770 еҥ | Княгинино уезд | _(1781).png){kind=small}
|
| 2 | Починки | 9851 еҥ | Лукоянов уезд | _(1781).png){kind=small}
|
Революций деч варасе вашталтыш-влак
1917-ше ийысе революций деч вара губернийын составше чот вашталтын.
1918-ше ий — Горбатов уезд Павлово уезд манын лӱмдалтын. Воскресенский уезд ышталтын.
1920-шо ий — Макарьев уезд Лысково уезд манын лӱмдалтын.
1920-шо ий пеледыш тылзын 18-ше кечынже — ВЦИК-ын декретше дене Озаҥ губернийын Чыкма (Козьмодемьянский), Чебоксар, Цивильск, Краснококшайск да Ядрин уездше-влак Угарман губернийын составышкыже пурташ пуалтыныт;
1921-ше ий — Балахна уезд Городец уезд манын лӱмдалтын. Выкса, Починки да Сормово уезд-влак ышталтыныт.
1922-шо ий — губернийын составышкыже ешаралтыныт:
- Кострома губернийын Варнавин да Ветлуга уездше-влак,
- Кострома губернийысе пытарыме Ковернино уездын 6 волостьшо;
- Симбирск губернийысе Курмыш уездын чыла гаяк кумдыкшо,
- Тамбов губернийын 4 волостьшо.
- Канавино пашазе район ышталтын.
- Угарман губерний 1929-ше ийыште
1923-шо ий — Ардатов, Варнавин, Васильсурск, Воскресенский, Княгинино, Курмыш да Починки уезд-влакым пытарыме. Краснобаковский уезд ышталтын.
1924-ше ий — ныл волость Марий автоном областьыш, ик волость — Северо-Двинск губернийыш пуалтыныт. Балахна да Растяпино пашазе район-влак ышталтыныт. Сормово уезд пашазе районыш савырнен.
Тыге, 1926-шо ийыште губернийын составышкыже 11 уезд да 4 район пуреныт:
| № | администраций территорийысе ужаш | Рӱдер | Кумдык, км² |
Калыкчот[2] (1926), еҥ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Арзамас уезд | Арзамас | 8 149 | 351 667 |
| 2 | Ветлуга уезд | Ветлуга | 17 158 | 234 322 |
| 3 | Выкса уезд | Выкса | 4 182 | 117 211 |
| 4 | Городец уезд | Городец | 2 804 | 94 367 |
| 5 | Краснобаковский уезд | Красные Баки | 11 043 | 178 978 |
| 6 | Лукоянов уезд | Лукоянов | 6 693 | 320 085 |
| 7 | Лысково уезд | Лысково | 7 032 | 234 942 |
| 8 | Угарман уезд | Угарман | 4 659 | 386 206 |
| 9 | Канавино пашазе район | Канавино | ||
| 10 | Павлово уезд | Павлово | 3 604 | 174 694 |
| 11 | Семёнов уезд | Семёнов | 7 831 | 135 501 |
| 12 | Сергач уезд | Сергач | 6 759 | 410 134 |
| 13 | Балахна пашазе район | Балахна | 718 | 27 804 |
| 14 | Растяпино пашазе район | Растяпино | 740 | 32 281 |
| 15 | Сормово пашазе район | Сормово | 86 | 45 152 |
Калык
Калыкчот
| Ий | Калык, еҥ | тыгак оласе калык, еҥ |
|---|---|---|
| 1714 | 255 923[1] | |
| 1766 | 461 400[1] | |
| 1785 | 816 200[1] | |
| 1847 | 1 104 794[1] | |
| 1897 | 1 584 774[5] | 143 031 |
| 1905 | 1 799 500[1] | |
| 1926 | 2 743 344[2] | 448 258 |
Религий
1897-ше ийысе калыкым шотлымашын лектышыже почеш губернийын территорийыштыже юмылан ӱшаныше-влакын чотышт тыге шелалтын:
| еҥ-влакын чотышт | |
|---|---|
| православный да единоверец-влак | 1 525 785 |
| раскольник-влак | 75 848 |
| мусульман-влак | 51 236 |
| еврей-влак | 3388 |
| католик-влак | 1115 |
| протестант-влак | 723 |
| моло вера-влак | 912 |
Губернийын территорийыштыже палыме тошто верам кучышо-влакын Керженский скитышт верланеныт[6]. Моло йогын кокла гыч беспоповщина радамыште улшо-влак лийыныт (утларакшым поморский да спасово согласий-влак; федосеевец-влакат вашлиялтыныт).
Поповщина толкын гыч окружник да противоокружник-влак утларак лийыныт. Изи чотан молокан-влак.
Раскол ваштареш кучедалше миссионерский «Шнуй Ыресын братствыже» лийын.
Калык-влакын составышт
Губернийын Юл вес велысе ужашыштыже великоросс-влак веле лийыныт; лач Васильсурск да Макарьев уезд-влакын изи ужашыштышт марий-влак иленыт. Кӱкшака верыште илыше-шамычын кугурак ужашыже великоросс-влак гыч шоген, изирак ужашыже — рушыш савырныше мордва гыч. Мордва-эрзя Лукоянов, Арзамас, Сергач, Княгинино да Ардатов уездлаште, мордва-мокша — Лукоянов, терюхан-влак — Угарман (Нижегородский) уездыште, марий-влак — Васильсурск да Макарьев уездлаште иленыт. 45 тӱжем наре татар Сергач уездыште да Княгинино уездын кок ялыштыже иленыт.
1905-ше—1906-шо ийлаште губернийыште «Ош Тисте» Ушем руш националист организаций пашам ыштен. Тудо варажым Руш Калык Ушемын губернийысе отделенийыже лийын, революционный выступлений-влакым пытарымаште участвоватлен да губерний мучко 4,2 тӱжем еҥан 13 верысе отделенийже лийын.
1897-ше ийысе калык-влакын составышт[7]:
| Уезд | руш-влак | мордва | татар-влак | еврей-влак | марий-влак |
|---|---|---|---|---|---|
| Губерний чылаже | 93,2 % | 3,4 % | 2,6 % | … | … |
| Ардатов | 98,8 % | … | … | … | … |
| Арзамас | 92,9 % | 6,9 % | … | … | … |
| Балахнино | 99,5 % | … | … | … | … |
| Васильсурск | 87,0 % | … | 8,6 % | … | 4,2 % |
| Горбатов | 99,9 % | … | … | … | … |
| Княгинино | 98,0 % | … | 1,9 % | … | … |
| Лукоянов | 85,2 % | 14,3 % | … | … | … |
| Макарьев | 98,5 % | … | … | … | 1,2 % |
| Угарман | 97,6 % | … | … | 1,0 % | … |
| Семёнов | 99,9 % | … | … | … | … |
| Сергач | 73,8 % | 8,9 % | 17,1 % | … | … |
Туныктыш
Земствын налмешкыже губернийысе калык туныктыш неле положенийыште лийын: школ-влак шагал лийыныт (1860-шо ийыште — 87), да нуно начар состоянийыште лийыныт; туныктышо-влак изи пашадарым налыныт. Чыла тӱҥалтыш училище-влакын книгагудыштышт 513 книга гына лийын.
1893-шо—1894-ше тунемме ийыште губернийыште шотлалтыныт:
- земский училище-влак — 417, тушто 18 523 рвезе да 4935 ӱдыр тунемыныт;
- черке-приходской школ-влак да грамота школ-влак — 506, 13 202 тунемше;
- уезд училище-влак — 4 (547 тунемше),
- 1872-шо ийысе устав почеш оласе — 8 (566 тунемше),
- оласе 2-классан ӱдырамаш училище — 1 (72 тунемше),
- ялысе 2-классан училище-влак — 8 (963 тунемше),
- 1-классан руш — 5 (360 тунемше),
- 1-классан мордва — 5 (302 тунемше),
- 1-классан татар руш йылме класс дене — 3 (83 тунемше).
1895-ше ий шорыкйол тылзын 1-ше кечынже губернийыште 1044 тунемме заведений лийын, тушто 47 544 еҥ тунемын (38 104 пӧръеҥ, 9440 ӱдырамаш).
Угарман (Нижний Новгород) олаште 8 кыдалаш тунемме заведений пашам ыштен:
- Чын училище,
- Ӱдырамаш гимназий,
- Пӧръеҥ гимназий,
- Дворян институт,
- Епархийысе ӱдырамаш училище,
- Ӱдырамаш институт,
- Духовный семинарий,
- Кадет корпус.
Моло олалаште — Арзамасыште Ӱдырамаш прогимназий да чын училище.
Моло туныктымо тӧнеж-влак -влак:
- Кидмучаш паша училище
- Технике механике училище (Павловышто)
- Григорьевск ялозанлык школ
- Тӱҥалтыш туныктымашым шарыше ушем
- 3 духовный училище
- 15 частный школ
1872-шо ийыште тӱҥалтыш туныктымашым шарыше ушемым негызлыме (Угарманыште). Тудын книга складше, лудмо веран яра книгагудыжо да губернийын 11 уездыштыже 200 отделенийже лийын. Ушем ялысе училище-влак пелен 50 утла школ книгагудым, ялысе илыше-влаклан 3 книгагудым почын (Починкиште, Сергач уездысе Черновское ялыште да Васильсурск уездысе Воротынец ялыште). Ушем олалаште да яллаште калык лудмаш-влакым ыштылын.
Тиддеч посна губернийыште туныктышо-влаклан ваш полшымаш ушем-влак (тӱҥалтыш калык школлаште тунемше-влаклан пособийлан да кӱшыл образованийым кумылаҥдашлан), физикым да астрономийым йӧратыше-влакын кружокышт, икмыняр шке кумылын полшышо да сотемдарыше братстве лийыныт.
Дворян тукым-влак
Кидпаша промысел-влак
Пале, Угарман губерний кидпаша йӧнозанлык шотышто эн вияҥше лийын. Революций деч ончычсо шуко изданий кокла гыч тиде йодышлан пӧлеклалтше «Угарман губерний земствын шымлымашыже почеш» кум томан книгам палемдаш кӱлеш. Тудын кокымшо савыктышыже тӱрыснек губернийын кидпаша йӧнозанлыкшылан пӧлеклалтын[8]. Тиде книга пеш шуко ойыртемалтше сӱрет-влак дене сӧрастаралтын. Тиде фотосӱрет-влак кустарь-шамычын чыла тӱҥ сомылыштым ончыктат, шӱйым йӱлалтымаш гыч тӱҥалын эн йӧсӧ да неле апшатлыме сымыктыш марте.
Мер поянлык акым сулышо чыла тиде фотосӱрет-влакым Викискладыште савыктыме.
|
|
|
|
.jpg)
|
|
|
|
|
Губернийын вуйлатышыже-влак
Генерал-губернатор-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| Ступишин Алексей Алексеевич | генерал-поручик | |
| Ребиндер Иван Михайлович | генерал-поручик | |
| Каховский Михаил Васильевич | генерал-аншеф | |
| Вяземский Андрей Иванович | генерал-поручик |
Губернатор-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| Измайлов Андрей Петрович | стольник | 1714 |
| Путятин Степан Иванович | князь, стольник | 1715—1717 |
| Озаҥ губернийын составыштыже | 1717—1719 | |
| Ржевский Юрий Алексеевич | гвардий капитан-поручик | 1719—1726 |
| Мещерский Семён Фёдорович | генерал-майор | 1726—1727 |
| Ржевский Юрий Алексеевич | гвардий капитан-поручик | 1727—1728 |
| Мещерский Семён Фёдорович | генерал-майор | 1728—1729 |
| Хвостов Григорий Никитич | подполковник | 1729—1730 |
| Бестужев-Рюмин Пётр Михайлович | шолып ойпуышо | 02.1730 — 03.1730 |
| Волынский Иван Михайлович | бригадир | 1730—1740 |
| Гагарин Семён Иванович | князь, подполковник | 1740—1742 |
| Друцкой-Соколинский Даниил Андреевич | князь, чын шолып ойпуышо | 1742—1752 |
| Панин Александр Иванович | чын шолып ойпуышо | 1752—1757 |
| Макшеев Максим Иванович | статский ойпуышо | 1757—1762 |
| Измайлов Сергей Иванович | чын шолып ойпуышо | 1762—1764 |
| Аршеневский Яков Степанович | генерал-поручик | 1764—1770 |
| Квашнин-Самарин Андрей Никитич | чын статский ойпуышо | о1770—1773 |
| Ступишин Алексей Алексеевич | генерал-майор | 1773—1779 |
Наместничествым вуйлатыше-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| Обухов Фёдор Васильевич | генерал-майор | |
| Голицын Иван Борисович[9] | генерал-поручик | |
| Белавин Иван Саввинович | генерал-поручик | |
| Львов Андрей Лаврентьевич |
Губернатор-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| Львов Андрей Лаврентьевич | чын статский ойпуышо | |
| Кудрявцев Егор Фёдорович | чын статский ойпуышо (шолып ойпуышо) | |
| Руновский Андрей Максимович | чын статский ойпуышо | |
| Быховец Степан Антипович (Антонович) | чын статский ойпуышо | |
| Крюков Александр Семёнович | чын статский ойпуышо | |
| Кривцов Николай Иванович | чын статский ойпуышо | |
| Храповицкий Иван Семёнович | чын статский ойпуышо | |
| Бибиков Илларион Михайлович | чын статский ойпуышо | |
| Бутурлин Михаил Петрович | генерал-майор | |
| Урусов Михаил Александрович | князь, генерал-лмайор | |
| Анненков Фёдор Васильевич | Тудын Величествыжын Свитыже, генерал-майор | |
| Муравьёв Александр Николаевич | генерал-майор | |
| Одинцов Алексей Алексеевич | генерал-лейтенант | |
| Кутайсов Павел Ипполитович | граф, Тудын Величествыжын Свитыже, генерал-майор | |
| Безак Николай Александрович | Тудын Величествыжын Свитыже, генерал-майор | |
| Баранов Николай Михайлович | генерал-лейтенант | |
| Унтербергер Павел Фёдорович | генерал-лейтенант | |
| Фредерикс Константин Платонович | барон, чын статский ойпуышо | |
| Шрамченко Михаил Николаевич | чын статский ойпуышо | |
| Хвостов Алексей Николаевич | статский ойпуышо | |
| Борзенко Виктор Михайлович | шолып ойпуышо | |
| Гирс Алексей Фёдорович | чын статский ойпуышо |
Губернийысе дворянствын вуйлатышыже-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| Бахметев Николай Иванович | гвардий капитан (Преображенский полкын?) | |
| Запольский Василий Устинович | статский ойпуышо | |
| Шаховской Николай Григорьевич | князь, подполковник | |
| Грузинский Георгий Александрович | князь, ротмистр | |
| Кишенский Егор Васильевич | надворный ойпуышо | |
| Трубецкой Пётр Сергеевич | князь, чын статский ойпуышо | |
| Грузинский Георгий Александрович | князь, камергер, чын статский ойпуышо | |
| Шебуев Алексей Кузьмич | коллежский ойпуышо | |
| Дадианов Николай Алексеевич | князь, поручик | |
| Крюков Александр Семёнович | чын статский ойпуышо | |
| Шереметев Сергей Васильевич | шолып ойпуышо | |
| Шереметев Николай Васильевич | камергер, статский ойпуышо | |
| Потёмкин Алексей Яковлевич | поручик | |
| Андреев Пётр Михайлович | статский ойпуышо | |
| Бобоедов Владимир Васильевич | коллежский асессор | |
| Кутлубицкий Николай Николаевич | чын статский ойпуышо | |
| Болтин Николай Петрович | отставной капитан-лейтенант | |
| Стремоухов Пётр Дмитриевич | чын статский ойпуышо | |
| Турчанинов Алексей Александрович | чын статский ойпуышо | |
| Прутченко Михаил Борисович | камер-юнкер, статский ойпуышо | |
| Зыбин Сергей Сергеевич | камергер, статский ойпуышо | |
| Зыбин Ипполит Сергеевич | чын статский ойпуышо | |
| Приклонской Николай Иванович | гофмейстер, чын статский ойпуышо | |
| Нейдгарт Алексей Борисович | камер-юнкер, надворный ойпуышо | |
| Баженов Александр Васильевич | чын статский ойпуышо | |
| Прутченко Сергей Михайлович | коллежский ойпуышо | |
| Брин Михаил Сергеевич | чын статский ойпуышо |
Вице-губернатор-влак
| Ф. И. О. | Титул, чин, званий | Должностьым айлыме жап |
|---|---|---|
| апольский Василий Устинович | коллежский ойпуышо | |
| Елагин Пётр Васильевич | коллежский ойпуышо (статский ойпуышо) | |
| Долгоруков Василий Иванович | князь, полковник | |
| Ухтомский Иван Михайлович | князь, статский ойпуышо | |
| Шишков Михаил Антонович | статский ойпуышо (чын статский ойпуышо) | |
| Плюсков Алексей Яковлевич | статский ойпуышо | |
| Крюков Александр Семёнович | статский ойпуышо | |
| Моллер Павел Иванович | чын статский ойпуышо | |
| Толстой Сергей Васильевич | граф, коллежский ойпуышо | |
| Переверзев Фёдор Лукич | коллежский ойпуышо | |
| Селастенник Гавриил Корнилович | статский ойпуышо | |
| Прутченко Борис Ефимович | коллежский ойпуышо (статский ойпуышо) | |
| Панов Максим Максимович | чын статский ойпуышо | |
| Купреянов Яков Александрович | чын статский ойпуышо | |
| Рожнов Яков Петрович | чын статский ойпуышо | |
| Языков Михаил Дмитриевич | статский ойпуышо | |
| Фредерикс Александр Александрович | барон, чын статский ойпуышо | |
| Всеволожский Андрей Никитич | камергер, чын статский ойпуышо | |
| Куровский Евгений Александрович | камер-юнкер, статский ойпуышо | |
| Неклюдов Пётр Васильевич | чын статский ойпуышо | |
| Чайковский Анатолий Ильич | чын статский ойпуышо | |
| Родионов Юрий Дмитриевич | чын статский ойпуышо | |
| Фредерикс Константин Платонович | барон, статский ойпуышо | |
| Свечин Александр Фёдорович | коллежский асессор | |
| Бирюков Сергей Иванович | статский ойпуышо (чын статский ойпуышо) | |
| Мандрыка Александр Николаевич | подполковник | |
| Непороков Николай Васильевич | чын статский ойпуышо |
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Тархов С.А. Изменение АТД России за последние 300 лет (руш.). www.webcitation.org. Тергыме кече: 11 пургыж 2026.
- ↑ 1 2 3 Всесоюзная перепись населения 1926 г. Тергыме кече: 11 пургыж 2026. Архивлыме 2 вӱдшор 2015 ий.
- ↑ Постановление ВЦИК от 14.01.1929 «Об образовании на территории Р. С. Ф. С. Р. административно-территориальных объединений краевого и областного значения»
- ↑ Справочные материалы об изменениях внутренних и внешних границ губерний Европейской России (1775—1897 гг.). Тергыме кече: 11 пургыж 2026. Архивлыме 4 пургыж 2019 ий.
- ↑ 1 2 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Тергыме кече: 11 пургыж 2026. Архивлыме 28 сӱрем 2014 ий.
- ↑ Керженские скиты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей. Тергыме кече: 11 пургыж 2026. Архивлыме 7 шыжа 2013 ий.
- ↑ Плотников М. А. Кустарные промыслы Нижегородской губернии // Нижегородская губерния по исследованиям губернского земства. Вып. II. — СПб., 1896. — 133 с., илл.
- ↑ 1 2 3 4 5 Памятная книжка нижегородской губернии (руш.). rusneb.ru - Национальная электронная библиотека. Тергыме кече: 11 пургыж 2026.
Литератур
- Первая мировая война. Взгляд из XXI века. Россия и Нижегородская губерния в 1914—1918 гг.: сборник статей. / Сост. Ф. А. Селезнев. — Нижний Новгород: ДЕКАМ, 2014. — 368 с.
Кылвер-влак
- История Нижегородского края
- «Нижегородский сборник» издаваемый Нижегородским статистическим Комитетом, под редакцией Действительного члена и секретаря Комитета А. С. Гациского, в 10-ти томах (Статьи о всех сторонах жизни губернии в 1860-х гг)
- Адрес-календарь Нижегородской губернии на 1891 год
- Списки населенных мест Нижегородской губернии 1863, JPG
- Библиотека Царское Село, книги по истории Нижегородской губернии (Памятные книжки, планы и карты, PDF).
- Карта Нижегородской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года (просмотр на движке Google на сайте runivers.ru)
- Алфавитный каталог населенных мест Нижегородской губернии
- Карта Нижегородской губернии 1862 г. съемки А. И. Менде (одноверстная 1:42 000) на сайте Российского государственного архива древних актов (РГАДА, сайт).
- История кожевенно-меховой промышленности Нижегородской губернии
- Карта «Ярмарки Нижегородского края в XVII — начале XX века»
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
