Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал кече

Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал кече
Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал кече
	; Аральскысе теҥыз
Тӱрлылык	Экологий
Ыҥ	Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече дене кылдалтше проблеме-влаклан калыкын тӱткышым ойыраш
Ышталтын	1995 ий 30 шорыкйол
Кече	17 пеледыш
Кылдалтын	пустыньлалтмаш дене кучедалме шотышто конвенцийым пеҥгыдемдыме кече дене

Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал кече ( ООН-ын моло официал йылмыла дене: англ. World Day to Combat Desertification and Drought, араб. اليوم العالمي لمكافحة التصحر والجفاف, ‎исп. Día Mundial de Lucha contra la Desertificación y la Sequía, кит. 防治荒漠化和干旱世界日, фр. Journée mondiale de la lutte contre la désertification et la sécheresse ) — 1995 ий гыч 17 июньышто палемдалтеш. ООН-ын Генеральный Ассамблейын 49-ше сессийыштыже увертарыме (A/RES/49/115 № резолюций 30 январь 1995 ий). Тиде тӱнямбал кече Пустыньыш савырнымаш ваштареш кучедалме шотышто конвенцийым лукмылан кӧра сайлалтын.

Историй

2006 ийыште ООН-ын Генеральный секретарьже Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтше серышыштыже палемден: кукшо, пелекукшо, пеленочко кундемын пустыньыш савырнымыже мландын биологий лектышыжым йомдара — тиде айдеме тукымын ик эн кугу азапше. Тиде — 100 утла элым, тӱнямбал калыкын визымше ужашыжым авалтыше глобальный проблеме^[1]. Тудо шижтара: пустыньыш саввырныше мландын азапше 60 млн наре еҥым Африкысе пустынь кундемла гыч Европыш да Йӱдвел Америкыш кусныктара. 2007 ийысе тӱнямбал кечын «Пустыньын моторлыкшо — пустаҥме азап» темыж ден кылдалтше серышыште палемдыме: пустыньымат, кӱлешан экокышкар семын, тыште улшо акрет цивилизацийымат аралыман^[2].

2006 ийым ООН-ын Генеральный Ассамблейже Пустыньыш савырнымаш да кукшо игече ваштареш кучедалме тӱнямбал идалык семын увертарен (2003 ий 23 декабрьысе 58/211 №-ан резолюций). ООН-ын Генеральный Ассамблейже 2010 ий январь гыч 2020 ий декабрь марте жапым ООН-ын пустынь да пустаҥме ваштареш кучедалме луийже семын увертарен^[3]. Тудын кӱкшӧ шонымашыже — кукшо мландым аралаш полшымо шот дене йӧным ыштымаш (2007 ий 62/195-ше №-ан резолюций)^[4].

Статистике

«Тӱнямбалысе пустынь да пустыньыш савырнымаш идалык» Казахстанын почто маркыже. 2006 ий.

Пустыньыш савырнымаш 1 млрд утла еҥын тазалыкшылан да илыме йӧнжылан эҥгекым конда. 2005 ийысе иктешлымаш почеш, ий еда пустаҥдымылан да кошкымылан кӧра, США 40 млрд утла долларлан ялозанлык сатум йомдара.

Кече теме

2018 ий — «Мландын уло акше — инвестицийым тудлан».
2010 ий — «Рокын лектышвийжым нӧлталын илышнам саемдена».
2009 ий — «Мланде да вӱд поянлыкнам арален, ончыкылыкнам саклена».
2008 ий — «Ялозанлыкым ӱшанлын вияҥдаш мландын нужаҥмыжым чарыман».
2007 ий — «Пустаҥдымаш да климат вашталтме — ик глобал азап».
2006 ий — «Пустыньын моторлыкшо — пустаҥме азап».
2005 ий — «Ӱдырамаш-влак да пустаҥмаш».

Палемдымаш

↑ Послание бывшего Генерального секретаря Кофи Аннана по поводу Всемирного дня борьбы с опустыниванием и засухой (неопр.). ООН (17 пеледыш 2006). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.
↑ Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой. Справка (неопр.). РИА Новости (17 пеледыш 2010). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.
↑ Опустынивание (неопр.). Экология. Справочник. Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.
↑ Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой (неопр.). ТАСС (16 пеледыш 2023). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.

Кылвер-влак

[1] Послание бывшего Генерального секретаря Кофи Аннана по поводу Всемирного дня борьбы с опустыниванием и засухой (неопр.). ООН (17 пеледыш 2006). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.

[2] Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой. Справка (неопр.). РИА Новости (17 пеледыш 2010). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.

[3] Опустынивание (неопр.). Экология. Справочник. Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.

[4] Всемирный день борьбы с опустыниванием и засухой (неопр.). ТАСС (16 пеледыш 2023). Тергыме кече: 6 ӱярня 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]