Тигрын тӱнямбал кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тигрын тӱнямбал кечыже
Panthera tigris sumatran subspecies.jpg
Тӱрлылык Тӱнямбал
Ышталтын 2010 ий
Кече 29 сӱрем

Тигрын тӱнямбал кечыже (англ. International Tiger Day) — пайрем, кудыжо Санкт-Петербургышто 2010 ий ноябрьыште Мландыште тигр-влакым арален кодымо йодышым ончышо тӱнямбал форумышто («Тигр саммит») пеҥгыдемдалтын. Ий еда 29 июльышто палемдалтеш[1].

Тӱрлӧ эллаште тигр-влакын Тӱнямбал кечыштым палемдымаш ик тӱҥ шонымаш дене эрта: тигр-влакын йоммышт да нуным аралаш кӱлмӧ йӧн нерген мер калыкым палдараш[1].

Тигр тӱнямбал аралымаште улеш, МСОП-ын Йошкар книгашкыже пурталтын, СИТЕС-ын 1-ше приложенийже[2]. 1947 ий гыч тигр-влакым сонарлаш пӱтынек чарыме. 1955 ийыште тыгак тыгак тигрын игыжым кучаш чарыме, варажым ты пашан чотшым иземденыт[2].

Тӱрлӧ эллаште

Ты кече тӱрлӧ вере тӱрлын палемдалтеш: мутлан, южо зоопаркыште янлык-влак ты кечын поснак тутло кочкышым да пӧлекым налыт[3]. Тӱнямбал организаций Global Tiger Initiative Тигрын тӱнямбал кечыж вашеш тигрым арален налашлан 350 миллион доллар оксам погаш лийын да увертарен: 2022 ийыште ир пырыс тукым йомеш веле огыл, а кок пачаш шукемеш[4].

Российыште

Тигрын кечыжы Владивостокышто 2006 ий гыч пайремлат

Российыште тыгак сентябрьысе нылымше рушарнян, 2000 ийыште шочшо, альтернатив пайрем — Мӱндыр Эрвелсе тигрын кечыже палемдалтеш. Тыгай кечым палемдаш шонымашым 1995 ийыште писатель-сонарзе Владимир Тройнин ойлен. Тудо варажым вич ий наре школ ден книгагудылаште пӱртӱсым йӧратен аклыме урокым вӱден, лудмо форматыште "Тигрын кечыже" экологий экскурсийым эртарен[5][6]. 2000 ийыште «Фенкс» Фондын директоржо Сергей Березнюк «Тигр Кече» форматым вашталташ шонен, шке йолташыже, родо-тукымжылан, тыгак ир пӱртӱсын Амур филиалысе тӱнямбал фондын пашаеҥже-влаклан ола мучко, полосан янлыклан полышым пуымо нерген ӱжмаш-влакым налын, уремыш лекташ темлен: 14 октябрьыште 200 наре еҥ таҥ тошкалын олан рӱдӧ площадьше гоч эртен[7][8]. 2001 ийыште Владивосток олан администрацийжым вуйлатышын пунчалже дене «Тигрын кечыжлан» ий еда эртаралтше пайрем статус пуалтын[9]. Йӱла почеш пайрем карнавал ошкылмаш дене тӱҥалеш, пайрем программыште конкурс ден таҥасымаш-влак улыт[9]. Пытартыш ийлаште «Тигрын кечыжым» Теҥыз воктенысе моло илемлаштат пайремлаш тӱҥалыныт, а 2008 ий гыч тудо официальнын кундемысе кӱкшытым налын[10], а с 2008 года он официально стал праздником краевого масштаба[11]. 2010 ийыште пайремым Китайыштат, Приморье пелен улшо йот эллаштат пайремлаш тӱҥалыныт[12].

Российын президентше Владимир Путин «Тигрын кечыжым» Мӱндыр Эрвелын эн волгыдо экологий пайремже ман аклен. Путинын мутшо почеш, тиде кече «мотор янлыкын пӱрымашыж нерген тургыжланыше, ир пӱртӱсым йӧратыше да аралыше, тудын пелен иктӧр (гармоний) лийын илаш тыршыше, йырым-йырысе йырвелым шканат, ончыкылык тукымланат тазаҥдаш тыршыше еҥ-влакым ушен»[13].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 29 июля отмечается Международный день тигра (руш.). ИТАР-ТАСС (29 сӱрем 2014). Тергыме кече: 28 идым 2014. Архивлыме 1 шыжа 2014 ий.
  2. ↑ 1 2 Тихонов А. Красная книга России.Животные и растения. — РОСМЭН, 2002. — С. 414. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-00500-7.
  3. ↑ В зоопарке «Лимпопо» полосатых хищников поздравили с Днем тигра (руш.). Аргументы и факты (29 сӱрем 2014). Тергыме кече: 28 идым 2014.
  4. ↑ Александра Чернега. В мире отмечают День тигра (руш.). Российская газета (29 сӱрем 2013). Тергыме кече: 28 идым 2014. Архивлыме 8 идым 2013 ий.
  5. ↑ «TIGER DAY FESTIVAL 2016 IN VLADIVOSTOK, RUSSIA». Тергыме кече: 25 идым 2018. Архивлыме 25 идым 2018 ий.
  6. ↑ Экологический праздник. Кто придумал празднование Дня тигра. Тергыме кече: 11 шыжа 2019. Архивлыме 11 шыжа 2019 ий.
  7. ↑ «День Тигра — 2017». Тергыме кече: 28 идым 2018. Архивлыме 28 идым 2018 ий.
  8. ↑ «ДЕНЬ ТИГРА ВО ВЛАДИВОСТОКЕ». Тергыме кече: 28 идым 2018. Архивлыме 28 идым 2018 ий.
  9. ↑ 1 2 День тигра на Дальнем Востоке (руш.). Справка. РИА Новости (28 идым 2013). Тергыме кече: 28 идым 2014. Архивлыме 28 идым 2014 ий.
  10. ↑ «День Тигра» шагает по Приморью. Тергыме кече: 25 идым 2018. Архивлыме 25 идым 2018 ий.
  11. ↑ «Сергей Березнюк: В День тигра приморцев ждет масса сюрпризов». Тергыме кече: 28 идым 2018. Архивлыме 28 идым 2018 ий.
  12. ↑ В приграничном Китае отпраздновали День тигра (недоступная ссылка)
  13. ↑ Путин назвал День тигра самым ярким экологическим праздником России (руш.). РИА Новости (28 идым 2013). Тергыме кече: 28 идым 2014. Архивлыме 27 идым 2014 ий.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тигрын_тӱнямбал_кечыже&oldid=1152254" гыч налме