Юшков, Василий Ильич

Василий Ильич Юшков
Шочмо кече	20 шорыкйол 1920(1920-01-20)
Шочмо вер	Кораксола (Морко ола шотан илем), Морко ола шотан илем[d], Морко кундем
Колымо кече	24 вӱдшор 2009(2009-04-24) (89 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Россий
Эл	РСФСР (1917—1922) →  СССР →  Россий
Шанче алан	политэкономий
Паша вер	Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институт
Шанче степень	экономике шанче доктор
Шанче званий	профессор
Награде ден премий-влак

Васи́лий Ильи́ч Юшкóв (20 шорыкйол 1920, Кораксола (Морко ола шотан илем), Морко ола шотан илем^[d] — 24 вӱдшор 2009, Йошкар-Ола) ― марий совет да российысе шанче пашаеҥ, экономист-шанчыеҥ. Н. К. Крупская лӱмеш марий педагогике институтын политэкономий кафедрын вуйлатышыже (1965―1998). Марий-влак кокла гыч икымше экономике шанче доктор (1978), профессор. Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже (1980). Кугу Ачамланде сарын участникше. ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1920 ий 20 январьыште кызытсе Марий Элын Морко кундемысе Кораксола ялысе кресаньык ешеш шочын.

1933 ийыште Кораксола тӱҥалтыш школышто, а вара кум ий Марий Кужер ялысе шымияш школышто тунемын, 1936 ийыште, школым пытарымеке, Марий педагогике институтын рабфакышкыже пурен. 1939 ийыште тудо В. И. Ульянов-Ленин лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш университетын историй-филологий факультетын студентше лиеш.

1939 ий ноябрьыште РККА-ш налыныт, Украин ССР-ысе Ровно кундемысе Дубно олаште 6-шо посна маскироватлыме ротышто служитлен. 1941 ий мартыште Киевысе Посна сарзе округын 45-ше Посна инженер полк пеленысе школым тунем лектын, вара взвод командир-влакым (младший лейтенант-влакым) ямдылыме шотышто кум тылзаш курсыш кусарыме, тудым тунем пытарымеке, пӧлкан командиржылан шогалтыме. Кугу Ачамланде сарын участникше: 3-шо гвардий мотоинженер батальонын взвод командирже, гвардийын старший сержантше. Мотоинженер батальонын кышкарыштыже Кечывалвел-Касвел, Сталинград, 1-ше да 4-ше Украин фронтлаште кредалын, Сталинград кредалмаште, Киевым, Прагым утарымаште да Берлиным штурмоватлымаште. 1946 ий июньышто армий гыч демобилизоватлыме. I да II степенян Ачамланде сар, III степенян Чап орден да медаль-влак дене, нунын коклаштак «Патырлыклан» медаль дене суапландарыме.

1951 ийыште В. И. Ульянов-Ленин лӱмеш Озаҥ кугыжаныш университетын историй-филологий факультетшым тунем пытарен.

1953―1965 ийлаште ― туныктышо, доцент, 1965―1998 ийлаште ― Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын политэкономий кафедрын да кӱшыл тунемме вер-влакын туныктыштым мер шанче шотышто ямдылыме курсын вуйлатышыже.

1978 ийыште марий-влак кокла гыч икымше экономике шанче доктор лийын, профессор.

1980 ийыште тудлан «Марий АССР шанчын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. «Чап Тамга» орден, медаль-влак дене, оҥысо тамга да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене суапландаралтын.

2009 ий 24 апрельыште Йошкар-Олаште колен.

Шанче-туныктымо пашаже

1960 ийыште М. В. Ломоносов лӱмеш МГУ-што «Колхоз сатун шкеакше да тудым шулдештарыме йӧн-влак: Марий АССР-ысе колхоз-влакын илышыже негызеш» теме дене кандидатлык диссертацийым, 1978 ийыште ― Ленинградысе кугыжаныш университетыште «Налме (закупко) ак да социалист ялозанлыкыште уэш ыштен лукмашым кумдаҥдымаште тудын верже» йодыш дене докторлык диссертацийым арален.

Ялозанлык сатун акшым пеҥгыдемдыме шотышто специалист лийын.

6 монографийын, 14 брошюрын да тематике сборникын авторжо.

Шкеж нерген «Жизнь в труде и борьбе» (1999), «Великая Отечественная глазами солдата» шарнымаш (2000) да моло книгам савыктен.

Марий Элысе шуко палыме экономист да шанче пашаеҥын туныктышо-наставникше лийын: 12 утла шанче доктор, нунын коклаште — 5 академик, 80 утла шанче кандидат да СССР-ын калык туныктышыжо П. Е. Емельянов лийыныт.

Туныктымо пашаштыже студент-влакым куштымылан да патырлык пашалан тӱткышым ойырен, студент аудиторийлаште Кугу Ачамланде сар нерген каласкален, Сеҥымаш Кечылан пӧлеклалтше мероприятийлашке чолган ушнен.

Тӱҥ шанче пашаже-влак

Умбакыже профессор В. И. Юшковын тӱҥ шанче пашаже-влак спискым ончыктымо:

• Юшков, В. И. Себестоимость колхозной продукции и пути её снижения: (На материалах колхозов Марийской АССР): Автореферат дис. на соискание учёной степени кандидата экономических наук / Моск. ордена Ленина и ордена Труд. Красного Знамени гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. Экон. фак. ― Москва: [б. и.], 1960. ― 18 с.; 20 см.
• Юшков, В. И. Вопросы специализации сельского хозяйства Марийской АССР. ― Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1964. ― 116 с.; 20 см.
• Юшков, В. И. Кризис мирового капитализма. ― Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1968. ― 67 с.; 20 см.
• Юшков, В. И. Миграция сельского населения в Марийской АССР. ― Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1971. ― 92 с.; 20 см.
• Юшков, В. И. Закупочная цена и её роль в создании условий расширенного воспроизводства в социалистическом сельском хозяйстве: диссертация … доктора экономических наук: 08.00.01. ― Ленинград, 1978. ― 444 с.
• Юшков, В. И. Закупочная цена и расширенное воспроизводство в сельском хозяйстве [монография]. ― М.: Экономика, 1980. ― 142 [1] с.
• Юшков, В. И. Себестоимость и хозрасчёт в сельском хозяйстве. ― Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1992. ― 126, [2] с.; 20 см.

Чаплӱм ден суаптар-влак

Пашалан

• Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1980);
• РСФСР Калык просвещенийын отличникше;
• «Чап Тамга» орден (1981);
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ияш лӱмгече лӱмеш» (1970);
• «Пашан ветеранже» медаль (1985);
• СССР кӱшыл школын «Кӱкшӧ сеҥымашлан» оҥ тамга (1980);
• Пӱтынь ушемысе «Знаний» мертолкынын «Чолга пашалан» оҥ палыже (1985);
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1970).

Сар пашалан

• III степенян Чап орден (30.04.1944);
• I степенян Ачамланде сар орден (31.12.1943);
• II степенян Ачамланде сар орден (06.04.1985);
• «Лӱддымылыклан» медаль (31.12.1942);
• «Сталинградым аралымылан» медаль (22.12.1942);
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945);
• «Прагым утарымылан» медаль (1945);
• «Берлиным налмылан» медаль (1945);
• «Киевым аралымылан» медаль (1960);
• Жуков медаль (1996).

Шарнымаш

2010 ий гыч Марий кугыжаныш университетыште Юшков лудмаш-влак эртаралтыт.

Палемдымаш

Литератур

• Юшков Василий Ильич / составители: А. Е. Солодкова, И. А. Алексеева; научный редактор Н. М. Швецов; ответственный за выпуск В. В. Глазырина; Марийский государственный педагогический институт им. Н. К. Крупской, научная библиотека. ― Йошкар-Ола: МГПИ, 2000. ― 20 с. ― (Учёные МГПИ им. Н. К. Крупской. Вып 1).
• Они защищали Родину. Поимённый список участников Великой Отечественной войны Куженерского района. ― Йошкар-Ола: Издательство Марийского полиграфкомбината, 2005. ― 252 с, вкл. 40 с.
• Мочаев В. А. Юшков Василий Ильич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 416. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Юшков Василий Ильич: биобиблиографический указатель / [сост. А. С. Ходырева]. ― Йошкар-Ола: МарГУ, 2008. ― 31 с.; 20 см. ― (Материалы к биобиблиографии учёных МарГУ / Федеральное агентство по образованию, ГОУВПО «Марийский гос. ун-т», Научная б-ка им. Р. А. Пановой; вып. 23).
• Мочаев В. А. Юшков Василий Ильич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 516. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
• Марийский государственный университет. 50 лет. 1972―2022: иллюстрированное издание / Министерство науки и высшего образования Российской Федерации, ФГБОУ ВО «Марийский государственный университет»; ответственный редактор А. Г. Иванов. — Йошкар-Ола: Марийский гос. ун-т, 2022. — 128 с.

Кылвер-влак

• Юшков Василий Ильич.
• Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна Республики Марий Эл. 100 лет Марий Эл. Минувших дней святая память: к 100-летию Василия Ильича Юшкова (1920—2009).
• МБУК Моркинская «ЦБС». Известные земляки. Юшков Василий Ильич.