Сабанцев, Александр Иванович

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Сабанцев.

Александр Иванович Сабанцев
Шочмо кече	21 теле 1918(1918-12-21)
Шочмо вер	Чевер Йӱла, Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР
Колымо кече	6 теле 1995(1995-12-06) (76 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Марий Эл Республик, Россий
Гражданлык	РСФСР (1917—1922) →  СССР →  Россий
Паша сомыл	спорт пашаеҥ
Награде да премий	Марий АССР физкультурын сулло пашаеҥже (1976)

Алексáндр Ивáнович Сабáнцев (21 теле 1918, Чевер Йӱла, Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР — 6 теле 1995, Йошкар-Ола, Марий Эл Республик, Россий) ― совет спорт да мер пашаеҥ. Шке кумылын ушнышо-влакын «Труд» спорт ушемын (1961―1962) да шке кумылын ушнышо-влакын «Спартак» спорт ушемын (1962―1980) Марий кундемысе каҥаш-влакын председательже. Марий АССР-ысе физкультурын сулло пашаеҥже (1976). Кугу Ачамланде сар ден совет-япон сарын участникше. 1944-ше ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1918 ий 21 декабрьыште кызытсе Марий Элын Параньга районысо Чеверйӱла ялыште репрессийыш логалше кресаньык ешыште шочын.

1939 ийыште Марий педагогике институтын рабфакшым тунем пытарен.

1939 ий декабрь тылзыште РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: младший командир-влакым ямдылыше школым тунем пытарен, «Катюша» дивизионын штаб начальникше, 64-ше гвардий миномёт полк начальникын полышкалышыже, гвардий капитан. 1944 ийыште ВКП(б) радамыш пурен. 1941 ий 7 ноябрьыште сарзе парадын да 1945 ий 24 июньышто Москосо Сеҥымаш парадын участникше лийын. Совет-япон сарыште лийын. 1945 ий август тылзыште армий гыч демобилизоватлалтын. I да II степенян Ачамланде сар орден, Йошкар Шӱдыр орден да медаль-влак дене суапландаралтын.

Демобилизаций деч вара Марий АССР-ысе Йошкар-Олаш толын: 1948―1961 ийлаште ― Марий культпросветшколышто физический воспитанийым туныктышо. 1961―1962 ийлаште ― шке кумылын ушнышо-влакын «Труд» спорт ушемын Марий кундемысе каҥашыштын председательже, 1962―1980 ийлаште ― «Спартак» ДСО-н Марий кундемысе каҥашын председательже. Тудын вуйлатымыже жапыште марий спартаковец-влак футбол, ече дене коштмаш, кредалмаш ден эн кӱшыл лектышыш шуыныт, материальный да технический базе пеҥгыдемын: Йошкар-Олаште «Юбилейный» спорт комплексым чоҥеныт, Марий республик мучко йоча да самырык-влаклан спорт школ-влак ешаралтыныт.

Физкультур ден спортым вияҥдымашке надыржылан 1976 ийыште тудлан «Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуэныт. Медаль да чапкагаз-влак дене суапландаралтын.

1995 ий 6 декабрьыште Йошкар-Олаште колен.

Чаплӱм ден суаптар-влак

Пашалан

• Марий АССР физкультурын сулло пашаеҥже (1976);
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль (1970).

Сарзе пашалан

• I степенян Ачамланде сар орден (1985 ий 6 апрель);
• II степенян Ачамланде сар орден (1945 ий 11 сентябрь);
• Йошкар Шӱдыр орден (1944 ий 29 октябрь);
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (1945 ий 9 май);
• «Японийым сеҥымылан» медаль (1945 ий 30 сентябрь).

Шарнымаш

Спорт пашаеҥ А. И. Сабанцевлан шарныктыш оҥа (Йошкар-Ола, Вашский урем, 9-ше №-ан пӧрт)

Йошкар-Оласе Вашский уремын 9-ше №-ан пӧртыштыжӧ (тушто А. И. Сабанцев илен) тудлан шарныктыш оҥам вераҥденыт. Тушто возымо: «Тиде пӧртыштӧ 1964―1995 ийлаште кумдан палыме спорт мер пашаеҥ, 1941, 1945 ийласе Моско оласе Йошкар площадьыште эртыше парад-влакын участникше илен». Йошкар-Оласе Вашский уремын 9-ше №-ан пӧртыштыжӧ (тушто А. И. Сабанцев илен) тудлан шарнымаш оҥам вераҥденыт. Тушто возымо: «Тиде пӧртыштӧ 1964―1995 ийлаште кумдан палыме спорт мер пашаеҥ, 1941, 1945 ийласе Моско оласе Йошкар площадьыште эртыше парад-влакын участникше илен».

• 2005 ий гыч Йошкар-Олаште А. И. Сабанцевым шарныме лӱмеш грек-рим кучедалмаш дене турнир эртаралтеш.

Палемдымаш

Литератур

• Шалагин М. А. Сабанцев Александр Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 312. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Обществу «Спартак» ― 80 лет: герои, прославившие Марий Эл // Марийская правда. ― 2015. ― 22 апреля.
• Шалагин М. А. Сабанцев Александр Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 376. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.