Японийым сеҥымылан (медаль)
| «Японийым сеҥымылан» медаль | |||
|---|---|---|---|
|
|||
| Эл |
 СССР |
||
| Тип | медаль | ||
| Статус | огеш кучыкталт | ||
| Статистике | |||
| Параметр |
диаметр 32 мм материал: вӱргене |
||
| Ыштыме кече | 1945 ий 30 сентябрь | ||
| Суапландарыме чот | 1 831 000 наре | ||
| Черет | |||
| Кугурак награде | «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан нылле ий» | ||
| Изирак награде | «Будапештым налмылан» медаль | ||
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |||
«Японийым сеҥымылан» медаль (руш. Медаль «За победу над Японией») — 1945 ийыште совет войскан Квантун армийым сеҥымыжым палемдыше суаптар. СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1945 ий 30 сентябрьысе кӱштыкшӧ дене сарзе кредалмашке ушнымылан медальым тӧнежлыме, а 1951 ий 5 февральыште СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Пунчалже дене медаль нерген Положенийыш ешартышым пуртымо.
Медаль сарзе кредалмаште лийше-влаклан гына огыл, тыгак совет войска-шамычын сарзе кредалмашыштлан йӧным ыштымаште лийше Йошкар Армийын рӱдӧ виктемжын сарзыслужышыжо-влакланат кучыкталтын.
Медальын эскизшын авторжо сӱретче М. Л. Лукина лийын. Тиде награде дене 1 800 000 утла салтак ден офицер палемдалтын. Кызыт тиде наградым огыт кучыкто.
Медаль нерген
Медальым вӱргене гыч ыштыме, тудо 32 мм диаметран тыртыш сынан лийын. Медальын чурий могырыштыжо пурла могырыш савырныше Иосиф Сталинын профильже сӱретлалтын. Медальын кӱшыл ужашыже йыр «ЯПОНИЙЫМ СЕҤЫМЫЛАН» возымаш верланен. Тупынь могырыштыжо кӱшыл ужашыште вич мучашан изи шӱдыр да тудын йымалне «1945 ий 3 сентябрь» манын возымаш лийын. Медальыште чыла сӱрет ден возымаш оварыше улыт[1][2][3].
Награде стандартан вич лукан колодко дене оҥго да изи пылыш полшымо дене ушалтын. Колодкым 24 мм лопкытан порсын тасма дене шупшмо. Тасман рӱдӧ корныжо эн лопка да йошкар тӱсан лийын. Тудын воктене ик ош да ик йошкар корно верланен, а нарынче тӱсан аҥысыр корно-влак тасман тӱржым авыреныт[4][5].
Суапландарымаш
Награде тыгай еҥ-влаклан кучыкталтеш:
- 1-ше Мӱндыр Эрвел, 2-шо Мӱндыр Эрвел да Байкал вес велысе фронт-влакын, Тихий океан флотын да Амур эҥерысе флотилийын войскашт пелен япон империалист-влак ваштареш сарзе кредалмашке чолган ушнышо Йошкар Армийын, Сарзе-теҥыз флотын да НКВД войскан чыла сарзыслужышыж ден вольный штатысе пашаеҥжылан[1][6];
- Мӱндыр Эрвелыште совет войска-влакын сарзе кредалмашыштлан йӧным ыштымашке ушнышо НКО-н, НКВМФ-ын да НКВД-н рӱдӧ виктемыштын сарзыслужыштлан[1][3][6].
«Японийым сеҥымылан» медальым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын лӱмжӧ дене Японий ваштареш сарзе кредалмашке ушнымым пеҥгыдемдыше документ-влак негызеш кучыктат, нуным сарзе частьын командирже ден сарзе-эмлыме заведенийын начальникышт пуат. Суапландарымашым Йошкар Армийын, Сарзе-теҥыз флотын да НКВД войскан сарзе частьлаштышт улшо еҥ-влаклан сарзе частьлан командирышт ыштат. Армий, флот да НКВД войска радам гыч лекше еҥ-влаклан наградым суапландаралтше-влакын илыме верышт почеш областьысе, оласе да районысо сарзе комиссар-влак кучыктат[3][6].
Медаль оҥын шола могырыштыжо кондышталтеш[5].
Медальым ыштыме историй
Медальым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1945 ий 30 сентябрьысе кӱштыкшӧ дене тӧнежлыме. Сӱретче-влак М. Лукина ден А. Кузнецов кӱкшӧ комиссийлан медальын кок проектше гыч ончыктеныт. М. Лукинан проектыштыже «Японийым сеҥымылан» возымашан да лавр укшан Иосиф Сталинын пурла профильже сӱретлалтын. Вес проектыште тудын шола профильже вераҥдалтын, тудат лавр укшан лийын, ӱлнӧ саде возымаш денак йыр авыралтын, а кӱшнӧ кок лавр укш дене авыралтын, нунын коклаште вич мучашан шӱдыр вераҥдалтын. А. Кузнецов шке проектлаштыже тыгак Сталинын шола профильжым сӱретлен, икымше проектыштыже фуражке деч посна, а кокымшыштыжо — фуражке дене. Медальын тупынь могырыштыжо «Японийым сеҥымылан 1945» возымаш лийын, тудын ӱмбалне вич мучашан шӱдыр — Сеҥымашын символжо — вераҥдалтын[1].
Мучашлан наградылык комиссий, изиш вашталтен, М. Лукинан Иосиф Сталинын пурла, «эрвелышкыла», савырныше профилян икымше проектшым приниматлен[7]. Медальын тупынь могырыштыжо «3 сентябрь» манме вераҥдалтын[5].
СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1951 ий 5 февральысе пунчалже дене медаль нерген Положенийыш ешартышым пуртымо, тудын дене келшышын, суапландаралтшын колымекше медаль да тудын удостоверенийже ешыштыже шарнымаш семын кодеш. Ончыч награде ден удостоверенийым озажын колымыж деч вара кугыжанышлан пӧртылтеныт. «Японийым сеҥымылан» медаль «Германийым сеҥымылан» медальлан келшен толеш. Тушто Совет Ушем маршалын формыжым чийыше Сталинын оҥ марте сӱретше уло. Но «Германийым сеҥымылан» медальын чурий могырыштыжо Сталинын профильже шола могырыш, «касвелышкыла», савырнен, а «Японийым сеҥымылан» медальыште тудын профильже пурла могырыш, «эрвелышкыла», савырнен[6].
Медальын статутшо тудым ик гана кучыктымым палемден. Наградым сар пытымеке вигак 1 725 000 наре салтак ден офицер сулен налын. Икмыняр медальым тыгак вес ийлаште могай-гынат амал дене ончыч налын шуктыдымо еҥ-влаклан пуымо. Чылаже 1 800 000 наре еҥ суапландаралтын[4][6][8].
Моло суаптарым пуымаш
«Японийым сеҥымылан» медаль дене палемдалтше еҥ-влак варарак тыгай лӱмгечылык медаль-влак дене палемдалтын кертыныт:
- «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан коло ий».
- «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан кумло ий».
- «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан нылле ий».
- «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан витле ий»[1][3][4].
Сӱрет-влак
Медальын реверсше
Медальын удостоверенийже
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 Сергей Юферев. Боевые ордена и медали Советского Союза. Медали победы. Военное обозрение (5 ӱярня 2014). Тергыме кече: 15 сӱрем 2025.
- ↑ Kage. Медаль «За победу над Японией» - Новоуральский историко-краеведческий музей (неопр.). www.old.nmuseum.ru. Тергыме кече: 15 сӱрем 2025.
- ↑ 1 2 3 4 Медаль «За победу над Японией». mucbsprokopregion.ru. Тергыме кече: 15 сӱрем 2025.
- ↑ 1 2 3 Медаль «За Победу Над Японией». Тергыме кече: 15 сӱрем 2025. Архивлыме 15 сӱрем 2025 ий.
- ↑ 1 2 3 В день окончания Второй мировой войны Главархив рассказал, как учреждали медаль «За победу над Японией». cga.mos.ru (3 идым 2020). Тергыме кече: 15 сӱрем 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 Медаль За победу над Японией. Награды России. Тергыме кече: 15 сӱрем 2025.
- ↑ Григорьев, 2005, с. 20.
- ↑ Володин, Мерлай, 1997, с. 134.
Литератур
- Виктор Григорьев. За победу над Японией // Санкт-Петербургский коллекционер. — 2005. — № 4 (34). — С. 22.
- Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — С. 134—135. — ISBN 5-7062-0111-0.
- Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — Мн.: Народная асвета, 1986. — С. 83—84.
Кылвер-влак
| СССР-ысе медаль-влак  | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Посна ойыртемалтмылан | |||||||||
| Кугыжаныш да мер ончылно суаплан |
| ||||||||
| Сарзе суаплан |
| ||||||||
| Лӱмгече |
| ||||||||
| Ыштыдыме-влак | |||||||||
