Шындыр

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тиде терминын вес ыҥжат уло, Шындыр (ыҥ-влак) онч.
Ола
Шындыр
чуваш. Сӗнтӗрвӑрри
Шола гыч пурлашке: 1-ше №-ан гимназий, Николаев уремыште илыме пӧрт, Юмын Аван Казанский юмоҥан черкыже, оласе Арбат, Коновалово мкр., Тройчын собор.
Шола гыч пурлашке: 1-ше №-ан гимназий, Николаев уремыште илыме пӧрт, Юмын Аван Казанский юмоҥан черкыже, оласе Арбат, Коновалово мкр., Тройчын собор.
56°07′00″ с. ш. 47°43′00″ в. д.GЯO
Эл  Россий
Федерацийын субъектше Чуваший
Район Шындыр
Историй да географий
Негызлалтын 1620 ийыште
Ончычсо лӱм 1856 ий марте — Сундырь
Ола  1856 ий гыч
Кумдык
  • 9
Рӱдын кӱкшытшӧ 80
Шагат ӱштӧ UTC+3:00[d]
Калык чот
Калык
  • ▼7851 еҥ (2021)[1]
Калыклык руш, чуваш
Конфессий православий, атеизм
Официал йылме чуваш йылме да руш йылме
Цифран идентификатор-влак
Телефон код +7 835 4 2
Почто индекс 429570
ОКТМО код 97529000001
ОКАТО код (2014 ий марте) 97229501000
ГКГН-ыште номер 0013257
gov.cap.ru/main.asp?govid=412/
Шындыр (Россия)
Точка
Шындыр
Точка
Шындыр (Чуваший)
Точка
Точка
Шындыр
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Шындыр, Мариин Посад (офиц. огыл Марпосад) (тоштемше Сунды́рь, курыкмар. Шӹндӹр, чуваш. Сӗнтӗрвӑрри) — Россий Федерацийыште Чуваш Республикысе ола. Мариин Посад районын административный рӱдыжӧ.

Эртымгорно

Мариин Посад. Эҥерсер, Юл гыч тыге коеш

Мариин Посад Юл эҥерын пурла серыштыже Российын покшел ужашыштыже Чебоксар ден Озаҥ коклаште шога. Ончыч илымвер марий князь Аказын «Аказын шӱдыеҥже» манмашке пурен. Курымвозыктышышто палемдалтеш: Иван Грозныйын XVI курым покшелне Озаҥ ханствым сеҥыме деч вара тыште руш-влак илаш тӱҥалыныт. Тиде илымвер Чувашийыште эн тошто кокла гыч иктыже, да тудым тунам Сундырь маныныт.

Сундырь нерген икымше палемдымаш 1620 ийыште лийын. Шке лӱмжым села Сундырка эҥер лӱм деч налын, тудын серыштыжак шочын. Чувашла Мариин Посад тачат Сӗнтӗрвӑрри маналтеш, кусарымаште тудо «Сундырьын аҥже» манмым ончыкта. «Сӗнтӗр» мут курыкмар. Шындыр Шындыр (Сундырь эҥер) гыч лектеш, тудо тыгай мут-влак гыч шога — «шын» — «эҥер, вӱдан памаш»; «дыр» / «тыр» — «тӱр, сер».

Н. И. Золотницкий тыге шотла: тиде лӱмлан лекташ амалым Сундырь курык (марла Аламнер, Аралы курык) ыштен, тудын воктеныже тошто марий илем верланен, воктеныжак села лийын.

Революций деч ончычсо вес шымлызе, С. М. Михайлов, «Сундырь» лӱмын марла гыч шочмыжым «шудерь» але «шидырь» — «веретено» мут дене кылда. Тыгай умылтарымаш ожно годым Сундырка эҥерыште изи «шӱдыр» вакш-влакын шуко лиймышт дене кылдалтын.

1646 ий гыч Коновалово, Денисово, Ворошилово, У почиҥга, Моляково, Чекур выселке слобода да почиҥга-влак дене кушкын шичше тиде кугу Сундырь селам 1694 ийыште Крутицкий Митрополит Сильвестрлан вотчинышкыже пуымо лийын, тудо пӧлеклыме мланде гыч оксам поген шоген.

1717 ийыште Чебоксар купеч Л. Пичугин олаште арака шолтымо заводым негызлен (1933 ий гыч — Марпосадысе спиртзавод)[2].

Пугачёвын вуйлатымыж дене Кресаньык сар

Емельян Пугачёвын отрядше-влак Сундырь села деч ӱлычынрак, Нерядово ял воктене 1774 ий кеҥежым эртеныт. Юл серыште тиде тура тайыл Мариин Посад деч 3-5 меҥгылан ӱлнырак верланен да «Пугачёв взвоз» маналтеш. «…Эрдене Сундырьышто пугачёвец-влак 10 наре еҥым сакеныт, ик кече жапыште селаште черкым толеныт да йӱлатеныт, священник Иван Петровым казнитленыт, йӱмӧ пӧртым шалатеныт да, шапаш аракам пытарымек да казна оксам руалтымек, Цивильск могырыш каеныт». Вес кечын Емельян Пугачёв калык деке манифест дене мелын лийын, тушто тудо кресаньык-влакым крепостной эрыкдымылык деч курымешлан утлымым увертарен да помещик, дворян да поп-влакым чаманыде пытараш ӱжын.

Екатерина Великая

Кугыжан курык (Мариин Посадын эрвел ужашыштыже) Екатерина Великаян тышке толын коштмыж лӱмеш тыге маналтын, тудым Юл воктенысе ландшафт сымыстарен. Тидыже 1763 ийыште лийын, тунам Озаҥыш кайышыжла императрице Сундырьыш пурен лектын. Тудын лӱмеш верысе лӱман еҥ-влак курыкышто кочкаш погеныт, тудым вара тыге Кугыжан манын лӱмденыт. Тудын воктеныже пеш шуко памаш уло. Тиде олан ик эн чап лӱман верже да олаште илыше-влакын йӧратыме каныме верышт. 1768 ийыште Екатеринан тумержым шындыме, тудо кызыт мартеат аралалт кодын.

Пушкин

А. С. Пушкин шке жапыштыже Мариин Посад район гоч эртен каен (Октябрьский села воктене) да «Капитанская дочка» повестьын пуртыде кодымо ужашыштыже кресаньык-влак кырыме нерген шучко сӱретым каласкален возен: «Кенета тылзе пыл шеҥгеч лектын да шучко сӱретым волгалтарен… шолышто виселице ийын, тореш вараште 3 кап кечен… Волгыдо тылзе пиалдыме-влакын локтылмо чурийыштым волгалтарен. Нунын кокла гыч иктыже шоҥго чуваш лийын, весыже 20 ияшрак виян да таза руш кресаньык… нунын ӱмбалнышт шем оҥам кырен сакыме, тушто кугу ош буква дене возымо: „Вор да бунтовщик-влак…“ Шоло эҥер дене ӱлыкӧ ийын. Пычкемыште виселице кужу жап шемын койын.» Но вашке Сундырь села да куд лишыл ял: Коновалово, Денисово, Ворошилово, У Почиҥга, Моляково, Чекурысо выселке — тӧрланеныт да чодырам, киндым, колым ужалкалыме да промысел пашам тӱҥалыныт.

Вашталтен лӱмдымаш

1844 ийыште кресаньыклан шотлалтше икмыняр ужалкалыше купеч ден чодыра промышленник шкеныштын йӧнозанлык пашаштлан оласе илыше-влак сословийыш куснаш шонен пыштеныт. Купечлык гильдийым налаш, мландышт шагал улмо нерген ушештарен (молан манаш гын мланде годым пошкудо помещикын кресаньыкышт деч куралшаш мландым айленыт), нуно кугыжаныш правительсве ончылно йодмашым возеныт, «олам але посадым Мария Александровна императрице государыня император величестве лӱмеш манаш да йодшо-влак кӱшеш тудын лӱмешак юмылык пӧртым чоҥаш» разрешенийым йодыныт…». Тиде йодмашеш 2106 еҥ кидпалым пыштен.

1856 ий 23 майыште у олам ыштыме нерген йодышым Россий империйын Кугыжаныш Каҥаш погынымаштыже каҥашыме, тудо Сундырь селам да тудын воктенысе Денисово, Ворошилово да Коновалово ял-влакым олалык илымыверыш — посадыш — вашталтен лӱмдаш ыштен. А 1856 ий 18 июньышто Александр Кокымшо император Озаҥ губернийысе Сундырь селам да лишне улшо ял-влакым посадыш вашталтен лӱмдымӧ да Мариин посад манын лӱмдымӧ нерген Кугыжаныш Каҥашын Шонымашыжым «эн кӱшыч пеҥгыдемдаш да шуктен шогаш кӱштен». 1856 ий 21 июньышто Элгӧргӧ Паша Министр Правительстве улшо Сенатыш келшыше рапортым пуэн, тудо шке черетешыже 1856 ий 6 июльышто «Сундырь селам да лишне улшо ял-влакым посадыш вашталтен лӱмдымӧ да посадым Мариин манме нерген» Указым луктын[2].

1917 ий марте

XX курым тӱҥалтыште Мариин Посад, купеч-влакын пашаштлан да экономике-географий могырым сай верыште улмыжлан, торгайыше рӱдер-влакын (Угарман да Озаҥ) лишне верланымыштлан кӧра, Чебоксар олам эртен каен. Олаште калык промыселын ыштыме сатум ужаленыт, печкем ыштыме, апшат, улазе (орва, тер) паша, воштыр дене пидмаш вияҥыныт, судоверфь пашам ыштен, тушто баржым, кол кучымо шлюпкым, судным ыштеныт.

Оласе купеч-влак пашам гына огыл ыштеныт, но шке олаштышт иленыт. Купеч-влаклан кӧра олан тошто покшел ужашыже XVII—XIX курымласе олам чоҥымо да архитектур шарныктышлан шотлалтеш. Мариин Посад колымшо курымын тӱкыдымӧ гаяк классикыш пурышо купеч провинциал ола.

XVIII—XIX курымла

  • 1726 ийыште Тройчын собор чоҥалтын.
  • 1761 ийыште Озаҥысе Юмын Ава черкым нӧлтен шындыме[3].
  • 1882 ийыште олаште пожарно-утарыме службо ышталтын (1957 ий гыч — пожарный часть, тудо 1988 ийыште олан кечывалвел тӱрышкыжӧ 4 пачашан у оралтыш куснен; ончыч Эҥерсер урем воктене олан йӱдвел ужашыштыже верланен[3]).
  • 1892 ийыште олаште эмлымверым почмо (10 кроватьлан), тудым чоҥымо нерген йодмашым 1875 ийыште Марпосад врач участкын врачше Гроссгейм возен; 1895 ийыште посна еҥын кучымо аптекым почмо (провизор Адливанкин)[4].

XX курым

  • 1918 ийыште Мариин Посад оласе каҥаш ышталтын[5].
  • 1918 ийыште Калык пӧртыштӧ драмкружок негызлалтын (вара РДК-ште «Мариинский» Калык театр семын)[6][7].
  • 1919 ий 9 июльышто тиде оралтысе чодыра школын балконжо гыч (кызыт тыште Художественный галерей; № 56°07,236’ E 047°43,437’) Надежда Константиновна Крупская (В. И. Ленинын ватыже) выступатлен, тудо «Йошкар шӱдыр» агитационно-инструкторлык пароход дене толын[2].
  • 1921 ий — Мариин Посад Чебоксар уездын рӱдерже лийын[8], (1921 ий 26 март гыч 1927 ий 1 октябрь марте)[5].
  • 1927 ий — Мариин Посад районым ыштыме дене ола тудын администраций рӱдерже лийын. Районысо калык тунам 42 343 еҥ лийын. Райисполкомын икымше председательже Чуваш АССР просвещений наркомын ончычсо алмаштышыже И. С. Степанов лийын (1897—1945)[2].
  • 1927 ий — олан йӧнозанлык могырым вияҥаш тӱҥалмыже. 3 декабрьыште Мариин Посадысе судным чоҥышо верфь пашам ышташ тӱҥалын (1963 ий гыч — ялозанлык оборудований завод; 1966 гыч — «Проммеханизаций» опытно-экспериментлык завод; 1992 гыч — «Проммеханизаций» АО; чынже дене 2010—2011 ийлаште пашам ыштымыжым чарнен, 2012—2013 ийлаште тӱрыснек кораҥдыме)[2].
  • 1928 — верысе радиоузелын пашам ышташ тӱҥалмыже[2].
  • 1932 — Мариин Посадысе типографийын пашам ышташ тӱҥалмыже да «Ударник» район газетын печать гыч лекмыже (1953 гыч — «Ленинский тисте», 1994 гыч — «Мемнан мутна»)[2].
  • 1938 — МТС-ым организоватлыме (варарак — «Сельхозтехнике» район ушем; 1994 ий гыч — «Марпосадысе сельхозтехнике» АООТ)[8].
  • 1941 ий октябрьыште Мариин Посадыш Чуваш кугыжаныш педагогике институтым кусарат (пединститут тушто 1945 ий август марте лийын)[2].
XX курымын кокымшо пелыже
  • 1954 — 28 №-ан ПТУ негызлалтын (ончыч ялозанлыкым механизироватлыме 15 №-ан училище семын; 1964 ий гыч — 6 №-ан СПТУ; 1984 ий гыч — 28 №-ан СПТУ)[8].
  • 1956 — Новинысе руш калык хорым чумырымо[2].
  • 1958 — фортепиано, скрипке, баян отделений-влак дене Мариин Посадысе музыкальный школым почмо (Ленинский урем, 2; 1975 ий гыч — Ленинский урем, 3)[8].
  • 1963 — Мариин Посадысе краеведческий тоштерым почмо[8].
  • 1967 — 300 ончышылан «Чайка» кинотеатр почылтын (шалатыме Успенский черкын олмыштыжо)[8].
  • 1973 — Авторемонтный завод пашам ышташ тӱҥалын (вара — «Марпосадский» АРЗ АО)[8].
  • 1973 — РДК пелен «Шузьм» ВИА ышталтын (вораҥдарыше-влак — Николай Савельев ден Николай Горбунов; республикысе фестивальлаште ял ВИА-влак коклаште 1 верлам наледеныт)[8].
  • 1987 — декабрьыште Мариин Посадысе кабель арвер-влак завод пашам ышташ тӱҥалын (эн тӱҥалтыште Чебоксарысе «Чувашкабель» заводын Марпосадысе филиалже семын)[9].

XXI курым

  • 2002 — Коновалово малыме микрорайонышто «Лада» ужалыше пӧрт, олаште икымше супермаркет, почылтын[10].
  • 2008 — чумыржо 78 сутка мучкысо да кечывалымсе 12 койко куатан эмлымверын у стационар корпусшым пашаш колтымо[11].
  • 2010 — «Мариинский» ФСК физкультурлык да тазалыкым пеҥгыдемдыме у комплексым почмо (2010 ий 21 июньышто)[12].
  • 2011 — 2011 ий апрельыште «Геральдике тоштер» — художник-геральдист В. А. Шипуновын усталык мастаргудыжо — почылтын (Коновалово микрорайон, Ломоносов урем).
  • 2012 — Мариин Посад ола 2012 ийыште Чуваш Республикысе илымверым эн сайын ужартымылан да тӱзатымылан Республикысе смотр-конкурсышто 1 верым налын[13].
  • 2013 ий 9 августышто Эҥерсер уремыште Чувашийын Вуйлатышыже Михаил Игнатьевын улмыж годым императрице Мария Александровналан шарныктышым почыныт[14].
  • 2013 — Мариина-Посад ола шотан илымвер «Чуваш Республикысе эн сайын тӱзатыме ола (ял) шотан илымвер» республикысе конкурсышто икымше верым налын[15].
  • РФ Правительствын 2014 ий 29 июльысо 1398-р №-ан «Моноола-влакын мыняр улмыштым пеҥгыдемдыме нерген» кӱштымашыж дене олам «Россий Федерацийысе эн неле илышкыл-экономике сӱрет шотан монопрофилян муниципал образований-влак (моноола-влак)» категорийыш пуртымо[16].
  • 2016 ий сентябрьыште Гаврил Посадын, Сергий Посадын да Мариин Посадын ойырымо еҥышт Посад-влакын «Историйым да йӱлам арален» регион-влак кокласе I фестивальыштышт участвоватленыт, тудо Чувашийысе Мариин Посад районышто эртен[17][18].
  • 2016 ий 22 декабрьыште РДК пӧртыштӧ А. Я. Эшпай лӱмеш у, кызытсе жапысе оборудований дене пойдарыме кинотеатр почылтын[19].

Географий

Мариин Посад гыч кугу ола-влак марте кужыт (машина кудалыштме корно дене)[20]
Санкт-Петербург ~ 1425 км Йошкар-Ола ~ 67 км Пермь ~ 727 км.
Екатеринбург ~ 1083 км
Н.Новгород ~ 310 км.
Москва ~ 737 км.
Париж ~ 3304 км
Роза ветров
 Казань ~ 175 км.
Новосибирск ~ 2700 км
Саранск ~ 379 км.
Сочи ~ 2008 км		 Ульяновск ~ 250 км Самара ~ 492 км.
Саратов ~ 701 км

Ола Юл эҥерын пурла серыштыже Чебоксар деч 36 километрлан ӱлнырак кок изи эҥерын: Сундырка ден Кӱшыл Сундыркан — йоген пурымо кундемыште верланен. Теҥыз деч кӱкшыт: 80 метр.

Шагат ӱштӧ
Map of Russia - Moscow time zone.svg

Мариин Посад ола, пӱтынь Чуваш Республик семынак, тӱнямбал стандарт дене Moscow Time Zone (MSK) семын палемдыме шагат зонышто верланен. UTC деч куснымаш +3:00 лиеш. Мариин Посадысе жап географийлык жап ӱштылан келшен.

Калык

Калык чот
18971931[21]19391959[22]1970[23]1979[24]
5000→5000↗7200↗8805↗10 239↘10 025
1989[25]1992[26]1993[27]19961997[28]1998
↗10 443↗10 800→10 800↗10 900↗11 000→11 000
20002001[29]2002[30]20032005[31]2006
↗11 100↘11 000↘10 273↗10 300↘10 200→10 200
2007[32]20082009[33]2010[34]2011[35]2012[36]
↘10 100↗10 133↘10 127↘9088↗9100↘9019
2013[37]2014[38]2015[39]2016[40]2017[41]2018[42]
↘8892↘8778↘8772↘8754↗8755↘8702
2019[43]2020[44]2021[45]
↘8550↘8455↘7851
2500
5000
7500
10 000
12 500
15 000
1939
1992
2000
2006
2011
2016
2021

2020 ийысе пӱтынь Российысе калык перепись почеш, 2021 ий 1 октябрьлан ола калык чот дене Россий Федерацийысе 1118 ола коклаште неизвестном (невозможно определить город)-шо верыште лийын[46][47].

Колымаш

Чумыр колымаш (1000 еҥлан) тыгай лийын: 18,04 (2007), 15,5 (2008), 14,7 (2009)[11]

Шочмаш

Чумыр шочмаш (1000 еҥлан) тыгай лийын: 11,9 (2007), 9,6 (2008), 11,3 (2009)[11].

Ӱмыр кужыт

Ӱмырын кокла шотан кужытшо (ий, пӧръеҥ — ӱдырамаш) тыгай лийын: 59/73 (2007), 59/72 (2008), 59/75 (2009)[11].

Символике

Герб

Мариин Посадын гербше
Тӱҥ статья: Мариин Посадын гербше

Тисте

Мариин Посадын тистыже
Тӱҥ статья: Мариин Посадын тистыже

Кучем орган-влак

Верысе самоуправленийым вораҥдарыме кышкарыште 2004 гыч 2022 ий марте ола чекыште Мариин Посадысе ола шотан илымвер муниципал образований улмаш[48][49].

Мариин Посадысе ола шотан илымверын вуйлатышыже-влак (2003—2022 ийла)
  • 330.04.2003—02.06.2009 — Петров Валерий Григорьевич[50].
  • 02.06.2009—12.2022 — Михайлов Пётр Николаевич[51].
Мариин Посадысе ола шотан илымвер администрацийын вуйлатышыже-влак (2009—2022 ийла)
  • 03.06.2009—25.06.2009 — Трепов Андрей (с. ш.)[51].
  • 23.06.2009—02.02.2011 — Мясников Анатолий Аркадьевич[52].
  • 24.03.2011 — 2012 октябрь (02.02.-24.03.2011 — п. ш.) Яковлев Николай Васильевич[53][54].
  • 2013 гыч 2015 марте; 2012 ий октябрь гыч врио — Пьяночкина Людмила Владимировна.
  • 2015 ий октябрь гыч—15.06.2016 — Белов Владимир Алексеевич.
  • 15.06.2016—14.07.2016 — с. ш. Анатолий Воронков.
  • 2016—2017 — Арсентьев Олег Валерьевич.
  • 2017 ий 9 август гыч 2020 ий ноябрь марте — Гладкова Надежда Борисовна[55][56].
  • 27.10.2020 гыч 3.06.2022 ий марте — Сыройкин Вячеслав Валериевич.
  • 3.06.2022 гыч 20.12.2022 ий марте — c. ш. Сергеев Вячеслав Зиновьевич.
Мариин Посад ола администрацийын вуйлатышыже-влак (1991—2004)
  • 1991—1997 — Челейкин Юрий Иванович[57].
  • 1997—2003 — Шолин Юрий Борисович.
  • 2003—2004 — Петров Валерий Григорьевич, 1985—2002 ийлаште «МарпосадСпирт» спиртзавод директор[58][59].
Суд кучем

1927 ий гыч Мариин Посад олаште Чуваш АССР-ысе Мариин Посад район калык суд ышта (Николаев урем, 4)[60] (тудым кызытсе жапыште петырыме). Кызытсе Правосудий Пӧрт тыгай адрес дене верлана: Мариин Посад ола, Лазо урем, 64 пӧрт («Сбербанк» ПАО ваштареш).

Экономике

Йӧнозанлык
Марпосадыште спиртзавод

Кызыт Мариин Посадыште верланеныт[61]:

  • шкелыкын кугыжаныш формыжо («Марпосадысе спиртзавод» ФГУП предприятий «Ӱй завод» УП ӱдырлык предприятий дене); Марпосадысе спиртзавод ончыч Чуваший деч ӧрдыжтат чапле качестван ош арака дене чапланен (пытартыш кече марте индеш сортым луктын, нунын кокла гыч кумытшо шочмо элысе ончер-влакын медалистышт улыт)[62], но 2010 ийыште Москосо акционер-влакын пунчалышт почеш петырыме[63]. Спиртзаводым 1717 ийыште Чебоксар купеч Л. Пичугин негызлен да 1933 ий марте тудо аракам шолтышо завод маналтын[2];
  • шкелыкын варналтше формыжо: «Марпосадкабель» ЗАО-н предприятийже-влак (1987)[64], «Проммеханизаций» ОАО (1927 ийыште судоверфь семын негызлалтын), Кугу Ачамланде сар ийлаште Сталинградым аралаш сӧйлык катер-влакым чоҥен, вара ялозанлык машина-влакым луктеден, 1990—2000-шӧ ийлаште икмыняр гана вашталтыме деч вара 2011 ийыште петырыме; 2012—2013 ийлаште икмыняр цехым кораҥдыме да кумдыкым модмо-каныме рӱдерым чоҥаш эрыктыме; «Марпосадский» Авторемзавод» ОАО, «Марпосадысе сельхозтехнике» АООТ, «Хмельмонтаж» АО, корным тӧрлышӧ да чоҥышо участке, «Марпосадский» ПМК. 2022 ийлан кодшо оралте-влакын ужашышт яра улыт, шалатыл пытарыме.
  • шкелыкын муниципал формыжо («Пуда завод» МП предприятий-влак да суртгӧргым обслуживатлыше «Заря» МП предприятий);
  • шкелыкын посна еҥлык формыжо (кочкыш йӧнозанлык предприятий, «Марпосадский» кинде комбинат» ООО да «Шанчак» (Ӱшан) предприятий-влак — шылым перерабатыватлыше предприятий, тудын продукцийже район да республик деч ӧрдыжтат сайын ужалалтеш;
  • мардеж электростанций — 1997 ий 1 октябрьыште 107,5 квт куатан экологий могырым яндар мардежэнергоустановкым тергыме шот дене пашаш колтымо[3].
Торгайымаш да услуго сфере

Олаште 40 наре кевыт да киоск, универмаг, пазар («Макарий» Ярмиҥга), «Магнит» ужалыше сетьын кум филиалже (Горький, 12, Николаев ур., 89В да Советский урем, 3), «Пятёрочка» сетьын кок филиалже (олан рӱдыштыжӧ да «Коновалово» микрорайонышто), Звениговысо шыл комбинатын кок кевытше («Пятёрочка» улмо микрорайонлаштак), Йошкар-Оласе шыл комбинатын кевытше, «Лада» ужалыше пӧрт (Коновалово микрорайон, 2002 ийыште почмо, олаште икымше супермаркет)[10], «Бункер» кевыт (1994 ий гыч, ончычсо «Огонёк», Ломоносов урем, 13А), «Елисеевский» кевыт (2014 ий гыч, Николаев ур., 64), 15 кафе ден кочмывер пашам ыштат[65]. 2012 ий 4 майыште олаште верысе да чуваш производствын экологий могырым яндар продукциян «Органика» кевытшым почмо. Тиде Чуваш Республикыште почмо тыгай йыжыҥан 5-ше кевыт[66]. 2007 ий гыч Ленинский, 39 А пӧртыштӧ «Терем» кевыт пашам ышта (суртлан, олмыктымо пашалан да интерьерлан сату-шамыч). 2012 ийыште тыгай кевыт-влакым почмо: «Ярославский» озанлык сатулык (Мариин Посад ола, Ярославский урем, 2Г п.), «Волжанка» (Николаев урем, 21/а п.), «Органика» (Ленинский урем, 20 п.), «Автозапчасть-влак» да «Крепёж» (Фурманов ур., 36 п.), «Бродвей» бар-кафе (Николаев ур., 93 п.), «Вашлиймаш» кафе (Набережный ур., 18 п.), «Одиссея» кафе (Полевой ур., 9А п.), «Шокшо пицце» кафе (Курчатов ур., 13А п.), «Кудряшка» ӱп тӱредме салон (Николаев ур., 74 п.), «Таза лий» эмгудо (Июльский урем, 55 п.), «Ева» ӱп тӱредме вер (Ленинский ур., 22/2 п.), «Кум Семёрочко» кевыт пелен «София» моторлык салон (Николаев ур.), кӱртньӧ да пӧлемла кокласе омсам ужалыше кевыт (Ярославский ур., 2Г п.)[67]. 2013 ийыште Ядринысе шыл комбинатын фирменный ужалыше сетьшын «Кум гурман» кевытым[68] да «Пятёрочка» ужалыше рӱдерым почмо (Июльский ур., 25 пӧрт, 1 корпус). 2014 ийыште Вурнарысе шыл комбинатын ужалыше павильонжым почмо (2014 ий январь)[15]. 2017 ий 27 январьыште Коновалово малыме микрорайонышто (Июльский ур., 13 пӧрт) «Пятёрочка» сетьын тыште икымше да олаште кокымшо кевытшым почмо.

Финанс сфере

Олаште Россий Сбербанкын филиалже-влак ыштат (4437/045 №-ан Ешартыш офис; Лазо урем, 63), отделенийже Коновалово микрорайонышто уло[69][70] (кызытсе жаплан отделенийым петырыме). Бизнес-Рӱдерыште банкомат да «Россельхозбанк» ОАО-н Чуваш регионысо филиалын представительствыже уло (Николаев урем, 55)[71].

Транспорт

Олаште автомобиль да эҥер транспортла улыт. Эҥер транспортым турист теплоход-влакым да чоҥымо грузым кондедаш чолган кучылтыт. Кечывалвел могыр гыч Мариин Посад Р-174 автомобиль корно дене Цивильск ола дене кылдалтын, М7 (Моско-Чебоксар-Озаҥ) да A151 (Цивильск-Ульяновск) федерал трассылаш лектын кертеш. Навигаций жапыште Юл гоч ӧрдыж верла дене кыл ышталтеш, Мариин Посад пристань уло. Ончыч тыгак Юл гоч Йошкар-Ола велыш транспортан вончак лийын. Пристаньын серыштыже капитальный манме оралте-влак уке улыт, грузым утларакше пӱртӱс пуымо сер дене шупшыктат. Навигаций жаплан пасссажир-влакым вончештараш дебаркадер шындалтеш.

Ола кӧргыштӧ пассажир-влакым оласе автобус, маршрутан такси (Коновалово гыч Сутчево марте 3-шо №-ан рейс да Сбербанк гыч Спиртзавод/Тинсарино ял марте 5-ше №-ан) да коммерциян такси-влак шупшыктат. Ола-влак кокласе автобусан кыл Чебоксар (113-шо №-ан рейс), Новочебоксарск (108-ше, 22-шо да 236-шо №-ан рейс-влак) да Цивильск ола-влак дене уло[72]. Автобус рейс-влакын расписанийышт да тарванышаш шагатышт нерген офиц. сайтыштыже] ончыза. 2013 ий 9 августышто Мариин Посад олан кечывалвел ужашыштыже Советский уремыште автовокзалын кум пачашан у зданийжым почмо[73].

Тӱшка увер йӧн-влак

Телевидений

Спутникан да кабелян телевидений полшымо дене тыгай канал-влак налалтыт:

  • Икымше канал
  • Россий 1 / ГТРК Чуваший
  • Россий К
  • НТВ
  • Визымше канал
  • РЕН ТВ
  • Матч ТВ
  • ТНТ
  • СТС
  • ТВ Рӱдер
  • ТВ-3
  • Кугарня!
  • Че!
  • Мӧҥгысӧ
  • Мыйын Тӱням
  • Шӱдыр
Радио

Совет жапыште (1928 ий гыч) олаште верысе радиоузел пашам ыштен. Кызыт петырыме[2].

Газет-влак
  • «Мемнан мутна» («Пирĕн сăмах») — Чуваш Республикын Тӱвыра, калык-влакын пашашт шотышто, увер политике да архив паша шотышто министерствын Мариин Посад районын газетше. Ончыч «Ударник» (1932 ий 15 октябрь гыч) да «Ленинское знамя» (1953—1993) лӱмла дене лектеден. Тиражше 1000 экземпляр наре руш йылме дене да тынарракак чувашла. Редакций Николаев урем 59 п. адрес дене верланен, Чебоксарыште савыкталтеш (совет жапыште чыла тиражым верысе тоштемше типографийыште савыктеныт, кызыт петырыме)[2][74][75].

Тӱвыра

Рӱдӧ книгагудын залже
  • Мариин Посадыште купеч-мещан илыш-йӱлам ончыктышо краеведческий тоштер, 3 тӱвыра пӧрт да 4 книгагудо улыт (районысо, 2 — оласе да йоча книгагудо)[76][77][78].
    • Районысо Тӱвыра да туризм пӧрт (РДКТ)
    • Новинск оласе Тӱвыра пӧрт (Новинскысе клуб)
    • Приволжск оласе Тӱвыра пӧрт
    • Районысо рӱдӧ книгагудо
    • Еш дене лудаш оласе книгагудо
    • Йоча книгагудо
    • Приволжск оласе книгагудо
  • 1994 ийыште Мариин Посад Чувашийысе изи ола-влакын Пайремыштым эртараш инициатор да эртарыме вер лийын. 2006 ийыште олаште Чуваш Республикын Кечыжым пайремлыме тӱҥ мероприятий-влак эртеныт.
  • Купеч, мещан да кресаньык илыш-йӱлам ончыктышо историй-краеведений тоштер (1963 ий 12 апрельыште негызлалтын, купеч Сапожниковын илыме пӧртшын тошто оралтыштыже верлана)[79][80].
  • Художественный галерей (1999 ий 21 майыште ондак чодыра школын айлыме зданийыште почмо. 1919 ий 9 июльышто тиде зданийын балконжо гыч Н. К. Крупская мутым ойлен[79].
Руш мурын калык хоржо
  • Олаште икмыняр хор да ансамбль пашам ышта:
    • Руш мурын калык хоржо[81]
    • Чуваш мурын калык хоржо[82]
    • М. А. Муравьёв лӱмеш Новинскысе руш Калык хор[83]
    • «Здравица» Калык духовой оркестр[84]
    • «Волгари» йоча-самырык вокал ансамбль[85]
  • РДКТ-ште «Мариинский» Калык театр выступатла (1918 ийыште Калык пӧртыштӧ, кызыт РДК-ште, драмкружок семын негызлалтын)[6][7].
  • Мариин Посадыш палыме артист-влак толын коштедат, мутлан, 2010 ий 29 июльышто ола Российын калык артистше, Российысе Кугу театрын солистше В. А. Маториным вашлийын, тудо районысо Тӱвыра пӧртын шыҥ-шыҥ темше залыштыже выступатлен[86]. Чӱчкыдын кокымшо шочмо верышкыже СССР-ын калык артистше, композитор А. Я. Эшпай толын коштеден[87][88].
  • Ӱярня[89], «Акатуй»[90][91] пайрем-влак да «Мариин Посадын Миссше» моторлык конкурс[92] йӱлашке савырненыт.
  • 2010 ий гыч олаште эреак Самырык-влакын усталыкыштын Мариин Посадысе регион-влак кокласе «Ритм» почмо фестивальышт эртаралтеш[93].
  • Мариин Посадыште икмыняр шарныктышым шогалтыме, ты шотышто Кугу Ачамланде сарын ветеранже-влаклан, В. И. Ленинлан да Афганистанысе да Чечнясе сарын ветеранже-влаклан[94].

Храм-влак да юмынйӱла

Тӱҥ статья: Мариин Посадысе черке-влак

Олаште XVIII курым тӱҥалтыште кум православий черкым чоҥеныт. Совет ийлаште нуным петыреныт, а иктыжым шалатеныт. 1990-ше ийлаште аралалт кодшо кок черкыжым уэмденыт, нуно кызытат пашам ыштат: Тройчын черке (Свято-Троицкий собор, 1726 ийыште чоҥымо) да Казанский черке (Православийын Казанский Юмын Ава Черкыже, 1761 ийыште чоҥымо)[79][95]. 2013 ий 21 июльышто Чебоксарысе да Чувашийысе митрополит Варнава Мариин Посадыш толын коштын да Юмын аван Казанский юмоҥажын кечынже Казанский храмыште литургийым эртарен[96].

Тазалык аралтыш

Медицине тӧнеж-влак коклаште улыт: Н. А. Геркен лӱмеш Рӱдӧ район эмлымвер (1892 ийыште негызл.), чумыр практикан врачын 2 офисше, 2 посна пӱй кабинет, ик эмгудо, 4 эмгудылык пункт[97], ЦРБ пеленысе вашке медицине полышым пуышо отделений[98].

2008 ийыште эмлымверын у стационар корпусшым пашаш колтымо. «Мариин Посадысе рӱдӧ район эмлымвер» Муниципал тазалык аралтыш тӧнежын стационар секторыштыжо терапевт, неврологий, педиатрий, хирургий, травматологий, гинекологий отделений-влак, мӱшкыран-влакын патологий отделенийышт, сутка мучкысо 78 да кечывалымсе 12 койкан анестезий-реанимаций отделений улыт[11].

Туныктымаш

«1 №-ан гимназий» Муниципал бюджет туныктымо тӧнеж

Олаште кум муниципал бюджет школ («1 №-ан гимназий» МБОУ, ончычсо 1 №-ан СОШ, кок общеобразовательный школ — Коноваловысо ООШ да Приволжскысо ООШ), Мариин Посадысе технологий техникум (2014 ийыште кок профессионал училищын — ПУ-11, ПУ-28 — базешышт ышталтын), ДЮСШ, Музыкальный школ, Школышто тунемше-влакын усталык пӧртышт, 3 йочасад, ты шотышто «Алёнушка», «Радуга» МБДОУ да «ЦРР — „Рябинка“ йочасад» (1990 ийыште почмо) уло[99]. 2009 ий марте олаште 2-шо №-ан СОШ[100], «Мариин Посадысе йоча сымыктыш школ» МБОУ ДОД пашам ыштеныт[101].

2007 ийыште Мариин Посадысе чодыра техникумын базешыже (1895 ий гыч улшо чодыра школын базешыже 1920 ийыште негызлалтын) Марий кугыжаныш технике университетын филиалжым ыштыме (Йошкар-Ола)[102], 2012 ийыште Юлтех кугыжаныш университетын филиалышкыже вашталтен лӱмдымӧ[103][104][105][106][107][108][109]. Окса укелан кӧра студент-влакым погымым чарненыт да 2021 ийыште филиалым петыреныт.

2014 ийыште кок профессионал училищын базыштышт (ПУ-11, ПУ-28) Мариин Посадысе технологический техникумым ыштыме[110].

Спорт

2010 ийыште олан физкультурылык да тазалыкым пеҥгыдемдыме «Мариинский» ФСК у комплексшым чоҥымо[12][111]. Тиде комплексыште ийме бассейн, универсал спорт, кучедалмаш да тренажёр зал-влак улыт. 2011 ийыште ФСК воктене ыштыме хоккей площадкыште хоккей дене республикысе таҥасымаш-влак эртаралтыт[112]. Олаште ДЮСШ пашам ышта[113].

2011 ий 22 июльышто Мариин Посадыште икымше гана Юл эҥер гоч (1400 м) иймаш эртен, тудо СССР-ын космонавт-лётчикшым, кок гана Совет Ушемын Талешкыже, Юл эҥерым ик гана веле огыл ийын вончышо А. Г. Николаевым шарнымашлан пӧлеклалтын[114].

Туризм

2011 ийыште Мариин Посадыште да районышто 55 турист теплоход, 44 экскурсийлык автобус, 73 800 турист да экскурсант лийын, нуно Российын тӱрлӧ регионжо гыч да Чувашийын моло районлаж гыч, тыгак Японий, Австрий, Италий, Колумбий, Испаний, США, Таиланд, Голландий, Франций да Норвегий гыч йотэл уна-влак лийыныт[115]. Олан тӱҥ турист верже-влаклан Кугыжан курык, Свято-Троицкий собор (1726), Казанский Юмын Аван православий черкыже (1761), купеч, мещан да кресаньык илыш-йӱлам ончыктышо историй-краеведений тоштер, Набережный да Ленин урем-влакын тошто пӧртышт[3][79], 2013 ий 9 августышто Набережный уремыште императрице Мария Александровна Романовалан почмо шарныктыш[116] да моло чапле вер-влак шотлалтыт.

Урем-влак

Уткин уремыште тошкалтыш, 2013 ий шошо тӱҥалтыш
Мариин Посад, верысе Арбат
Мариин Посад. Рӱдӧ
Тӱҥ статья: Мариин Посадын уремже-влак списке

Олаште икмыняр тӱҥ уремым ойырат: олан рӱдыштыжӧ Ленинский ден Николаев урем-влак (Юл воктене Набережный гыч каят да умбакыже кечывалвелышкыла шуйнат) да Курчатов ден Ломоносов уремла касвел илыме микрорайонышто Коновалово микрорайонышто[2].

2013 ийыште Мариин Посад «Чувашийысе эн сайын тӱзатыме ола (ял) шотан илымвер» (100 тӱж. еҥ марте калыкан ола шотан илымвер да округ кышкарыште) Республикысе конкурсышто 2-шо верым налын, тушто Чуваш Республикысе илымверым эн сайын ужартыме да тӱзатыме паша аклалтын[117].

Тыгак ончо

Категория «Мариин Посад» не найдена.

Палемдымаш

  1. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Дмитриев С. К. «Мариинский Посад: Исторический очерк.» — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 1990 — 173с.
  3. ↑ 1 2 3 4 Туристский паспорт Мариинско-Посадского района Чувашской Республики — 2006 (недоступная ссылка — история).
  4. ↑ Прытченков Н. «На страже здоровья. К 100-летию райбольницы». — Газета «Ленинское знамя» (Мариинский Посад). 1992, № 46 (6979), апрель 1992 года.
  5. ↑ 1 2 zakupki.cap.ru (недоступная ссылка — история).
  6. ↑ 1 2 Интерьер купеческого дома для спектакля — экспонаты краеведческого музея
  7. ↑ 1 2 Народному театру «Мариинский» — 90 лет!
  8. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 «Мариинско-Посадская сторона — новь и старина: летопись района.» — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 1999. — 149с.
  9. ↑ Залогин О. «Мариинский Посад в день 100-летия». — Газета «Ленинское знамя» (Мариинский Посад). 1991, № 94 (6871), 6 августа 1991 года.
  10. ↑ 1 2 «Лада», ты для нас для всех награда Архивысе копий 8 пургыж 2017 гыч. cap.ru 11 декабря 2002 года
  11. ↑ 1 2 3 4 5 Здравоохранение города Мариинский Посад в цифрах Архивысе копий 2 пеледыш 2022 гыч gov.cap.ru
  12. ↑ 1 2 В Мариинском Посаде состоялось торжественное открытие физкультурно-спортивного комплекса «Мариинский»
  13. ↑ Стали победителями республиканского смотра-конкурса на лучшее озеленение и благоустройство населённого пункта Чувашской Республики за 2012 год. Тергыме кече: 26 сорла 2012. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  14. ↑ Глава Чувашии посетил Мариинско-Посадский район (руш.). Чувашская республика. Официальный портал органов власти (9 сорла 2013). Тергыме кече: 14 сорла 2013. Архивлыме 16 сорла 2013 ий.
  15. ↑ 1 2 Доклад и. о. главы администрации Мариинско-Посадского района В. И. Григорьева об итогах социально-экономического развития за 2013 год и задачах на 2014 год. Архивысе копий 27 ӱярня 2014 гыч Администрация Мариинско-Посадского района.
  16. ↑ Распоряжение Правительства РФ от 29 июля 2014 года № 1398-р «Об утверждении перечня моногородов». Тергыме кече: 2 пеледыш 2016. Архивлыме 15 пеледыш 2016 ий.
  17. ↑ В Мариинско-Посадском районе прошёл I межрегиональный Фестиваль Посадов «Сохраняя историю и традиции» Архивысе копий 14 шорыкйол 2018 гыч. cap.ru — 26 сентября 2016 г.
  18. ↑ I межрегиональный Фестиваль Посадов «Сохраняя историю и традиции…» в Мариинско-Посадском районе Архивысе копий 14 шорыкйол 2018 гыч. cap.ru — 2 сентября 2016 г.
  19. ↑ В Мариинско-Посадском районе состоялось открытие кинотеатра имени А. Я. Эшпая Архивысе копий 8 пургыж 2017 гыч. cap.ru — 22 декабря 2016 г.
  20. ↑ Расчёт расстояний между городами. Транспортная компания «КСВ 911». Тергыме кече: 17 вӱдшор 2010. Архивировано из оригинала 21 пеледыш 2009 ий.
  21. ↑ http://www.MojGorod.ru/chuvashsk_r/marinskpsad/index.html.
  22. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php.
  23. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php.
  24. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php.
  25. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php.
  26. ↑ http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5469/5473/5557.
  27. ↑ http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5469/5476/5585.
  28. ↑ http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5469/5476/5585.
  29. ↑ http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5469/5476/5585.
  30. ↑ http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls.
  31. ↑ http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=18&id=103482.
  32. ↑ http://www.MojGorod.ru/chuvashsk_r/marinskpsad/index.html.
  33. ↑ http://www.gks.ru/bgd/regl/B09_109/IssWWW.exe/Stg/d01/tabl-21-09.xls.
  34. ↑ https://web.archive.org/web/20210727110743/http://gov.cap.ru/HOME/75/2012/02/240212/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%B2%D0%BF%D0%BD%202010.doc.
  35. ↑ http://www.MojGorod.ru/chuvashsk_r/marinskpsad/index.html.
  36. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar.
  37. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar.
  38. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar.
  39. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar.
  40. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar.
  41. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar.
  42. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar.
  43. ↑ http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar.
  44. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar.
  45. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx.
  46. ↑ с учётом городов Крыма
  47. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  48. ↑ Закон Чувашской Республики от 24 ноября 2004 года № 37 «Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района и городского округа». Тергыме кече: 11 ага 2015. Архивлыме 4 ӱярня 2016 ий.
  49. ↑ Закон Чувашской Республики от 29.03.2022 № 23 "О преобразовании муниципальных образований Мариинско-Посадского района Чувашской Республики и о внесении изменений в Закон Чувашской Республики "Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района, муниципального округа и городского округа". Тергыме кече: 11 вӱдшор 2022. Архивлыме 11 вӱдшор 2022 ий.
  50. ↑ Чувашия: Выбран кандидат на пост мэра Мариинского Посада. Регнум.
  51. ↑ 1 2 09:00 Пётр Михайлов – новый глава Мариинско-Посадского городского поселения. Мариинско-Посадский муниципальный округ Чувашской Республики (03 июня 2009 00:00).
  52. ↑ С заседания депутатского корпуса. Мариинско-Посадский муниципальный округ Чувашской Республики (26 июня 2009 00:00).
  53. ↑ Структура администрации Мариинско-Посадского городского поселения. Тергыме кече: 7 ӱярня 2012. Архивировано из оригинала 10 пеледыш 2012 ий.
  54. ↑ Главой администрации Мариинско-Посадского городского поселения назначен Николай Яковлев. Мариинско-Посадский муниципальный округ Чувашской Республики (24 ӱярня 2011). Тергыме кече: 24 сорла 2023. Архивлыме 24 сорла 2023 ий.
  55. ↑ Состоялось очередное заседание Собрания депутатов Мариинско-Посадского городского поселения Мариинско-Посадского района Архивысе копий 23 шыжа 2017 гыч. gov.cap.ru
  56. ↑ Сити-менеджером Мариинского Посада станет Надежда Гладкова Архивысе копий 23 шыжа 2017 гыч. pravdapfo.ru
  57. ↑ Назначение главы Мариинского Посада будет проводиться на конкурсной основе. Тергыме кече: 3 вӱдшор 2016. Архивлыме 19 вӱдшор 2016 ий.
  58. ↑ Мэр города Мариинский Посад — юбиляр (недоступная ссылка — история).
  59. ↑ Конкурс на замещение вакантной должности главы Мариинского Посада состоялся. (недоступная ссылка — история).
  60. ↑ Мариинско-Посадский районный суд Республики Чувашия. Историческая справка Архивысе копий 5 ӱярня 2016 гыч mariinsko-posadsky.chv.sudrf.ru
  61. ↑ Промышленность. Тергыме кече: 2 пеледыш 2022. Архивлыме 10 пеледыш 2012 ий.
  62. ↑ Спиртзавод «Марпосадский» заслужил высочайшее признание. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  63. ↑ О ликвидации Мариинско-Посадского спиртзавода. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  64. ↑ ЗАО «Марпосадкабель». Тергыме кече: 2 пеледыш 2022. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  65. ↑ Дислокация объектов сферы потребительского рынка. Тергыме кече: 2 пеледыш 2022. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  66. ↑ Открытие магазина «Органика» в городе Мариинский Посад. Тергыме кече: 4 ага 2012. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  67. ↑ Итоги развития потребительского рынка в Марииннско-Посадском района за 2012 год. Тергыме кече: 2 пургыж 2013. Архивлыме 2 пеледыш 2022 ий.
  68. ↑ В городе Мариинский Посад распахнул двери магазин «Три гурмана» фирменной торговой сети Ядринского мясокомбината (руш.). gov.cap.ru (13 сорла 2013). Тергыме кече: 14 сорла 2013. Архивлыме 16 сорла 2013 ий.
  69. ↑ Офисы Сбербанк России в г. Мариинский Посад. Тергыме кече: 13 сорла 2013. Архивлыме 13 ӱярня 2016 ий.
  70. ↑ Сбербанк России. Отделения и банкоматы. Подразделения в г. Мариинский Посад. Тергыме кече: 13 сорла 2013. Архивлыме 27 сорла 2013 ий.
  71. ↑ Банкоматы («Россельхозбанк»). Тергыме кече: 13 сорла 2013. Архивировано из оригинала 13 кылме 2012 ий.
  72. ↑ Движение транспорта (речные суда и автобусы Архивысе копий 2 шыжа 2019 гыч. (руш.) (Ончымо кече: 15 ага 2012)
  73. ↑ Торжественное открытие автостанции и памятника Императрице Марии Александровне Архивысе копий 31 сорла 2014 гыч. (руш.) (Ончымо кече: 9 сорла 2013)
  74. ↑ http://gov.cap.ru/main.asp?govid=586 Архивысе копий 11 шыжа 2012 гыч Сайт газеты «Наше слово»
  75. ↑ История газеты «Наше Слово». Тергыме кече: 2 пеледыш 2022. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  76. ↑ Структурные подразделения МБУК «Централизованная библиотечная система». Архивысе копий 12 шыжа 2015 гыч — Культура Мариинско-Посадского района. Официальный сайт
  77. ↑ Структурные подразделения МАУК «Централизованная клубная система». Архивысе копий 12 шыжа 2015 гыч — Культура Мариинско-Посадского района. Официальный сайт
  78. ↑ Объекты культурного наследия Мариинско-Посадского района. Архивысе копий 12 шыжа 2015 гыч — Культура Мариинско-Посадского района. Официальный сайт
  79. ↑ 1 2 3 4 Путеводитель по Мариинско-Посадскому району Архивысе копий 24 шыжа 2018 гыч. (руш.) (Ончымо кече: 15 ага 2012)
  80. ↑ Мариинско-Посадский район: полувековой юбилей отметил музей мещанского-крестьянско быта. Архивысе копий 5 пеледыш 2015 гыч — Сайт районной администрации (руш.) (Ончымо кече: 18 ага 2013)
  81. ↑ НАРОДНЫЙ ХОР РУССКОЙ ПЕСНИ РДКиТ Год создания и краткий творческий путь коллектива. МАУК "ЦКС" Мариинско-Посадского муниципального округа. Тергыме кече: 12 сорла 2023. Архивлыме 12 сорла 2023 ий.
  82. ↑ НАРОДНЫЙ ХОР ЧУВАШСКОЙ ПЕСНИ. МАУК "ЦКС" Мариинско-Посадского муниципального округа. Тергыме кече: 30 сорла 2023. Архивлыме 30 сорла 2023 ий.
  83. ↑ НОВИНСКИЙ РУССКИЙ НАРОДНЫЙ ХОР им.М.А.МУРАВЬЕВА. МАУК "ЦКС" Мариинско-Посадского муниципального округа. Тергыме кече: 30 сорла 2023. Архивлыме 30 сорла 2023 ий.
  84. ↑ НАРОДНЫЙ ДУХОВОЙ ОРКЕСТР «ЗДРАВИЦА» РДКиТ. МАУК "ЦКС" Мариинско-Посадского муниципального округа. Тергыме кече: 30 сорла 2023. Архивлыме 30 сорла 2023 ий.
  85. ↑ Вокальный ансамбль "Волгари" объявляет дополнительный набор! МАУК "ЦКС" Мариинско-Посадского муниципального округа (11 ӱярня 2022). Тергыме кече: 30 сорла 2023. Архивлыме 30 сорла 2023 ий.
  86. ↑ Мариинский Посад встречал великого маэстро — народного артиста России, солиста Большого театра России Владимира Маторина
  87. ↑ Народный артист СССР Андрей Яковлевич Эшпай — в городе Мариинский Посад. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 2 пеледыш 2022 ий.
  88. ↑ Андрей Яковлевич Эшпай вновь на Мариинско-Посадской земле. Тергыме кече: 23 ага 2012. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  89. ↑ Масленичные гулянья в Мариинско-Посадском районе. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  90. ↑ Президент Чувашии Николай Фёдоров побывал на празднике «Акатуй» в Мариинско-Посадском районе. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  91. ↑ В Мариинском Посаде проходит районный праздник Акатуй. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 2 пеледыш 2022 ий.
  92. ↑ В Мариинском Посаде впервые прошёл конкурс красавиц «Мисс Мариинский Посад». Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 2 пеледыш 2022 ий.
  93. ↑ Итоги площадок III Мариинско-Посадского открытого межрегионального фестиваля молодёжного творчества «Ритм». Тергыме кече: 7 ӱярня 2012. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  94. ↑ Установлен памятник воинам-марпосадцам, павшим в военных Чеченских событиях. Тергыме кече: 25 сӱрем 2011. Архивлыме 2 пеледыш 2022 ий.
  95. ↑ Объекты культурного наследия Архивысе копий 4 ӱярня 2016 гыч. (руш.) (Ончымо кече: 15 ага 2012)
  96. ↑ Божественная литургия в день Казанской иконы Божией Матери в Казанском храме г. Мариинский Посад (руш.). gov.cap.ru (21 сӱрем 2013). Тергыме кече: 26 сӱрем 2013. Архивлыме 13 сорла 2013 ий.
  97. ↑ Мариинско-Посадское городское поселение — город Мариинский Посад. Тергыме кече: 2 пеледыш 2022. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  98. ↑ На страже здоровья населения (недоступная ссылка — история). www.smi21.ru
  99. ↑ 15 марта 2010 детскому саду Рябинка г. Мариинский Посад — 20 лет (архивная копия)
  100. ↑ Сутчевская средняя школа приняла более 80 новых учеников
  101. ↑ Web-сайты в системе образования района (руш.) (Ончымо кече: 12 шыжа 2014) (архивная копия)
  102. ↑ Мариинско-Посадский филиал ГОУ ВПО «МарГТУ» отметил своё 115-летие (руш.) (Ончымо кече: 25 сӱрем 2011) (архивная копия)
  103. ↑ Общие сведения (Мариинско-Посадский филиал ФГБОУ ВО «ПГТУ»). (архивная копия)
  104. ↑ Мариинско-Посадский филиал Поволжского государственного технологического университета. О филиале (архивная копия)
  105. ↑ На перекрёстке времён. Исторический очерк к 125-летию создания низшей лесной школы в г. Мариинский Посад (ныне Мариинско-Посадский филиал Поволжского государственного технологического университета). (архивная копия)
  106. ↑ По заслугам и почет. Из истории низшей лесной школы на рубеже XIX –XX вв. Тергыме кече: 8 пеледыш 2021. Архивлыме 8 пеледыш 2021 ий.
  107. ↑ 16 сентября 2016 г. — Мариинско-Посадскому филиалу ФГБОУ ВПО «ПГТУ» 121 год! (архивная копия)
  108. ↑ Фотоальбом (МПФ ПГТУ) (архивная копия)
  109. ↑ Другие фотографии из музея (МПФ ПГТУ) (архивная копия)
  110. ↑ Директором Мариинско-Посадского технологического техникума назначен Н. П. Николаев (руш.) (Ончымо кече: 12 шыжа 2014) (архивная копия)
  111. ↑ Школьники соревновались в новом бассейне. Архивысе копий 11 шыжа 2012 гыч (руш.) (Ончымо кече: 3 ӱярня 2011)
  112. ↑ На хоккейной площадке ФСК «Мариинский» состоялся второй этап республиканских соревнований по хоккею. Тергыме кече: 7 ӱярня 2012. Архивлыме 11 шыжа 2012 ий.
  113. ↑ В Мариинско-Посадском районе для занятий физкультурой и спортом созданы все условия
  114. ↑ Впервые в Мариинско-Посадском районе стартовал официальный заплыв через Волгу, под девизом «Дорогой космонавта Андрияна Григорьевича Николаева». Архивысе копий 11 шыжа 2012 гыч (руш.) (Ончымо кече: 25 сӱрем 2011)
  115. ↑ Развитие туризма в Мариинско-Посадском районе. Архивысе копий 11 шыжа 2012 гыч (руш.) (Ончымо кече: 17 пургыж 2012)
  116. ↑ Глава Чувашии посетил Мариинско-Посадский район. Архивировано 16 сорла 2013 года. Чувашская республика. Официальный портал органов власти.
  117. ↑ Мариинско-Посадское городское поселение заняло первое место в республиканском конкурсе по благоустройству. Архивысе копий 31 сорла 2014 гыч 08 апреля 2013 г. (архивная копия)

Литератур

  • Мариинский Посад // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Дмитриев С. К. Мариинский Посад: Исторический очерк. — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 1990—173 с.
  • Мариинско-Посадская сторона — новь и старина: летопись района. — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 1999. — 149 с.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Шындыр&oldid=1233982" гыч налме