Вашнев, Арсений Алексеевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Арсений Алексеевич Вашнев
Арсений Вашнев.jpg
Шочмо кече 1894 ий 25 пургыж(1894-02-25)
Шочмо вер Полоцк, Полоцк уезд, Витебск губерний, Россий империй
Колымо кече 1967 ий 9 сорла(1967-08-09) (73 ий)
Колымо вер Моско, СССР
Пурымаш  Россий империй →  СССР
Войскан родшо артиллерий войска
Службо жап 1914—1945
Званий
Генерал-майор Красной Армии
Кредалмаш/сар Икымше тӱнямбал сар
Российысе Граждан сар
Кугу Ачамланде сар
Награде да премий

Арсéний Алексéевич Вáшнев (25 пургыж 1894, Полоцк, Витебск губерний[d], Россий империй — 9 сорла 1967, Моско, РСФСР[d], СССР) ― совет сарзывуйлатыше да йӧнозанлык пашаеҥ. Икымше тӱнямбал сарын, Российысе Граждан сарын да Кугу Ачамланде сарын участникше. Инженер-артиллерий войскан генерал-майоржо (1943). 1917 ий май гыч РКП(б)-н йыжъеҥже.

Илыш корно

1894 ий 25 февральыште кызытсе Белоруссийысе Полоцк олаште шем пашазе белорусын ешешыже шочын[1][2][3].

Полоцкысо приходской школым да оласе ремесленный училищым тунем пытарен, тушто слесарь профессийым налын. 14 ияш гыч Полоцкышто да Петроградыште слесарьын тунемшыжлан да слесарьлан пашам ыштен[4].

1914 ийыште кугыжан армийыш налыныт, Икымше тӱнямбал сарын  (руш.) (мар. участникше[1].

3-шо армийысе XV армий корпусын конференцийыштыже полкысо большевик партий организаций гыч салтак комитетын председательже лийын. 1917 ий декабрьыште Полоцк олаште Йошкар гвардий  (руш.) (мар. отрядлаш шке кумылан-влакым погышо вуйлатышылан да нине отряд-влакын начальникшылан шогалтыме[5].

1918 ийыште Угарман олаш колтеныт, тушто сарзе паша шотышто губернийысе комиссариатын сарзе коллегийышкыже пуртеныт да Угарман губЧК-н контрреволюций ваштареш кучедалме шотышто пӧлкажым вуйлаташ пуэныт[1].

Иктеш чумырымо Угарман отрядын (600 еҥ) командирже лийын, отрядым Эрвел фронтын командованмйже Чарла олаш (кызыт Йошкар-Ола) Совет властьым уэш ышташ да ош чех-влаклан Озаҥ деч йӱдвелышкыла каяшышт корным петыраш колтен. Тыге олаште кучем 1918 ий 28 августышто уэш ышталтын[1]. Угарман да Руш-Латыш отряд-влакын моло политике пашаеҥышт да верысе чулымъеҥ-влак дене пырля олаште Совет кучем орган-влакын пашаштым уэш тӱҥалме да тӧрлатыме шотышто, Чарла уездысе Советын IX погынжым эртарыме да «контрреволюцийлык элемент-влакын пашаштым кӱрлмӧ» шотышто кугу пашам эртарен[3][4].

Тылеч вара Угарман олан комендантшылан шогалтыме. 1919 ий тӱҥалтышыште — Озаҥысе Юлкундем сарзе йырвел  (руш.) (мар. штабын комиссарже[3][6].

Варажым Юл кундем да Касвел-Сибирь сарзе йырвеллаште  (руш.) (мар. командоватлыме пашаште шоген: Симбирск оласе гарнизон начальник, Сибирь паша армий штабын военкомжо, командармын алмаштышыжын полышкалышыже лийын[3][4].

1921 ий гыч ― озанлык пашаште: икмыняр йӧнозанлык предприятийын директоржо лийын[1]. 1921―1923 ийлаште ― Терск губернийысе Совнархоз пӧлкан вуйлатышыже. 1923―1927 ийлаште ― Угарман (Нижний Новгород) оласе Я. Свердлов лӱмеш завод директоржын алмаштышыже, тушто тротилым, вӱргене купоросым луктыныт; аммотолым шеледеныт, снарядым погеныт. 1927 ийыште Ленинградысе кугыжаныш 52 №-ан Ульяновский пычалтар заводыш директорлан шогалтат[4].

1932 ийыште Ленинградысе Ф. Э. Дзержинский лӱмеш Сарзе-технике академийым тунем пытарен[1][4].

Вара инженерлан, производственный цех начальниклан, а 1938 ий гыч ― икмыняр сарзе завод директорлан пашам ыштен[1]. 1939―1945 ийлаште Пенза область Ӱлыл Ломов оласе 255 №-ан гранат-капсюль завод (кызыт Ӱлыл Ломовысо электромеханике завод) вуйлатыше должность деч вара Чапаевскысе 309 №-ан заводым вуйлатен[7]. Тыште у паша куатым писынрак пуртымо, ыштыше линийлам уэмдыме шотышто, резервыште улшо оборудованийым сутка мучко вераҥдыме паша шарлен. Резервыште улшо да у паша верым ешарыме шотышто задачым шуктымаште эвакуироватлыме заводла гыч толшо квалифицикациян пашазе-влак да ИТР пашаеҥ-влак кугу полышым пуэныт. Кумдаҥдыме да уэш ыштыме куат дене завод кум тӱрлӧ капсюль втулкым, ударный трубкам, электродетонаторым, детонироватлыше шнурым, пиропатроным, пудештарышым да моло сатумат луктын. Тыге сар деч ончычсо 1940 ий дене таҥастарымаште, 1941 ийыште заводын продукцийым лукмо кугытшо 2,5 пачаш, 1942 ийыште 4 пачаш, а 1943 ийыште 5 пачаш наре кушкын, пашазе-влак 60%-лан ешаралтыныт. Тиде жапыште предприятий коллектив Сӧйшапаш наркоматысе предприятий-влакын Пӱтыньушемысе таҥасымаштыже ик гана веле огыл призлык верым налын, а 1943 ийысе I да II кварталыште завод ВКП(б) ЦК-н куснылшо Йошкар Тистыжым шке деныже кучен. Фронтлан продукцийым ыштен лукмо шотышто правительствын заданийжым чаплын шуктымылан СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын  (руш.) (мар. Указше дене 1942 ийыште заводын 30 пашаеҥжым ССР Ушемын орден да медальже-влак дене суапландарыме. Нунын коклаште — 309 №-ан завод директор Арсений Алексеевич Вашнев, тудо Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже лийын. А 1943 ий 20 октябрьыште тудлан инженер-артиллерий службын генерал-майоржо черетан званийым пуымо[8]. Тыгак Йошкар Тисте орден, Паша Йошкар Тисте (кок гана) орден-влак да медаль-влак дене суапландарыме[4].

«Совет кучем верч» (Йошкар-Ола, 1978) книгаште савыктыме шарнымашын авторжо[1][3].

1967 ий 9 августышто Москошто колен[1]. Тудын кап ломыжшым Москосо Новодевичий шӱгарла  (руш.) (мар. колумбарийыште пелашыжын да ӱдыржын кап ломыжышт дене пырля тойымо[4][9][10].

Суаптар

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Мочаев, 2017, с. 77.
  2. ↑ 1 2 Беларусь помнит: Вашнев Арсений Алексеевич (руш.). беларусьпомнит.бел. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Вашнев Арсений Алексеевич (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 От слесаря до директора завода — Чапаевский рабочий (руш.) (6 ага 2022). Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  5. ↑ В борьбе против интервенции буржуазно-помещечьей Польши. История и достопримечательности города Полоцка - древнейшего города Белоруссии. polotsk.retropc.org. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  6. ↑ Приказ войсковым частям и учреждениям Самарского губернского военного комиссариата № 141, 1-го окт. 1919 г.: О создании комиссии для проверки личного состава рабочих Томыловского артиллерийского склада Приволжского военного округа и др. Приказ Приволжского окружного комиссариата по военным делам, 1-го сент. 1919 г. № 1495 г. Н. Новгород: Об итогах ревизии военных комиссариата Симбирской и Казанской губерний, проведенной Приволжской окружной военной инспекцией листовка - Самарский губ. комиссариат по военным делам. — 1919.
  7. ↑ Гранатно-капсюльный завод №255 НКБ СССР (руш.). penzamemory.ru. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  8. ↑ Biography of Major-General of Artillery-Engineering Service Arsenii Alekseevich Vashnev - (Арсений Алексеевич Вашнев) (1894 – 1967), Soviet Union. generals.dk. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  9. ↑ Вашнев Арсений Алексеевич(1894-1967) (руш.). Сайт №2 (1 ага 2017). Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.
  10. ↑ Мемориал - Вашнев Арсений Алексеевич : Международная система поминовения усопших. skorbim.com. Тергыме кече: 2 шорыкйол 2026.

Литератур

  • Савинов С. С. Мужество. ― Йошкар-Ола, 1983.
  • Айплатов Г. Н. Вашнев Арсений Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 68. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Долготович Б. «Все для фронта! Все для победы!» // Директор. — 2016. ― № 8. ― С. 60-61.
  • Айплатов Г. Н., Мочаев В. А. Вашнев Арсений Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 77. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Долготович Б. Д. Командный состав Красной Армии в годы Великой Отечественной войны (1941―1945 гг.): генералы (адмиралы) ― белорусы и уроженцы Беларуси: пособие / Б. Д. Долготович, Д. А. Козел. ― Минск: БНТУ, 2018. ― 71 с. ISBN 978-985-550-971-5.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Вашнев,_Арсений_Алексеевич&oldid=1232956" гыч налме