Радугин, Феофан Григорьевич
| Феофан Григорьевич Радугин | |
|---|---|
| | |
| Шочмо кече | 1912 ий 8 кылме |
| Шочмо вер | Камаканыр ял, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй[1] |
| Колымо кече | 1993 ий 27 теле (81 ий) |
| Колымо вер | Моско, Россий Федераций |
| Пурымаш |
|
| Войскан родшо | авиаций |
| Службо жап | 1941—1946 |
| Званий |
|
| Часть | ГВФ-ын 1-ше транспорт авиаций дивизийже |
| Кредалмаш/сар | Кугу Ачамланде сар |
| Награде да премий | |
Феофан Григорьевич Радугин (1912 ий 8 ноябрь — 1993 ий 27 декабрь) — Кугу Ачамланде сар жапыште сарзе-транспорт авиацийын совет лётчикше, Совет Ушемын Талешкыже (23.02.1945). Кугурак лейтенант.
Илыш корныжо
Феофан Григорьевич Радугин Марий Эл Республикысе Курыкмарий кундем Йоласал ялсовет Камаканыр ялысе кресаньык ешеш шочын. Марий.
Икымше ступенян Йоласал ден кокымшо ступенян Сура школ-влакым тунем пытарен, а 1932 ийыште — Мариинско-Посадский чодыра техникумым. 1932—1933 ийлаште Козьмодемьянск шолым волтымо конторышто чодырам волтышо техниклан пашам ыштен. 1933 ийыште тудым граждан авиацийыш налыныт да Граждан юж флотын (ГВФ) лётчик-влакым ямдылыше Тамбовысо школыш тунемаш колтеныт. 1935 ийыште тунем пытарен. Озаҥ да Москосо Граждан юж флот авиаотрядлаште, тидын шотыштак Моско-Симферополь линийыште, корабльын пилот да командиржылан пашам ыштен. 1939 ий гыч ГВФ-ын Тӱҥ управленийыштыже инспекторлан пашам ыштен. 1940 ийыште Батайскыште Граждан юж флотын кӱшыл ямдылалтмаш школжым тунем пытарен. 1940 ий гыч КПСС йыжъеҥ. 1940 ий ноябрь гыч — Таллинысе аэропорт вуйлатыше.
Кугу Ачамланде сар жапыште 1941 ий 9 июльысо кӱштык почеш Граждан юж флотын пӱтынь личный составше РККА-н ВВС кышкарышкыже кусаралтын. Изирак лейтенант Ф. Радугиным Москосо авиаций тӱшкан лӱмын ыштыме посна штаб эскадрилийын вуйлатышыжлан шогалтеныт. 1942 ий октябрь гыч — 1-ше транспорт авиаций полкын корабль командирже (ГВФ 1-ше транспорт авиаций дивизий, Йошкар Армий ВВС-ын Тӱҥ командованийже). Сар жапыште 247 гана тушманын келге тылышкыже чоҥештылын, партизан-влаклан саргуралым, боеприпасым да медикаментым кондеден. Тудо С. А. Ковпакын, А. Ф. Фёдоровын, А. Н. Сабуровын партизан отрядлашкыже йӱд рейслаште чоҥештылын, партизан движенийым вуйлатыше П. К. Пономаренко, Т. А. Строкачым партизан-влак деке коштыктен. Сусыргышо-влакым луктеден. Сар ийлаште чылаже 120 тонн грузым шупшыктен да 380 еҥым луктын. Диверсант ден разведчик-влакым тушманын келге тылышкыже кусарен. Фронтын линийже гоч тушманын авырен налме Ленинград ден Севастопольыш чоҥештылын.
Кугу Ачамланде сар жапыште ончыктымо лӱддымылык ден талылыклан СССР Кӱшыл Совет Президиумын 1948 ий 23 февральысе кӱштыкшӧ дене Феофан Григорьевич Радугинлан Совет Ушемын Талешкыже чаплӱмым пуымо, тыгак Ленин Орден ден «Шӧртньӧ Шӱдыр» медальым кучыктымо.
1944 ий сентябрь гыч — тылысе пашаште, ГВФ-ын Тӱҥ виктерыштыже инспектор. 1946 ийыште кугурак лейтенант Радугин запасыш каен.
Москошто илен. 1946 ий гыч СССР Граждан Юж Флотын Тӱҥ управленийыштыже кугурак инспектор-пилотлан пашам ыштен, 1952 ий гыч — Венгрийыште СССР ГВФ-ын представительже. 1955 ий гыч — СССР ГВФ-ын Шанче-шымлыше институтшын кугурак инженерже, Аэрофлот транспорт авиаций управленийын пилот-инструкторжо, Москосо Быков аэропорт вуйлатышын алмаштышыже, чоҥештылмашым вуйлатыше. 1978-1987 ийлаште Ленин книгагудын йӧндартыш пӧлкаштыже инженерлан пашам ыштен.
1993 ийыште колен. Сугыньжо почеш Марий Эл Республикысе Йоласал селаште тойымо[2].
Суаптарже
- Совет Ушем Талешкын «Шӧртньӧ Шӱдыр» медальже (23.02.1948);
- Ленин орден (23.02.1948);
- кок Йошкар Тисте орден (7.03.1943, 13.04.1943);
- Ачамланде сарын 1-ше степенян кок орденже (2.09.1943, 11.03.1985);
- «Почёт Знак» орден;
- медаль-влак.
Шарныктыш
Ф. Г. Радугинын тунемме Марий Эл Республикын Курыкмарий районысо Йоласал кыдалаш школлан тудын лӱмжым пуымо. Школ оралтеш шарныктыш оҥам вераҥдыме[3].
Палемдымаш
Литератур
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
- Герои огненных лет. — М., 1982. Кн.5. — С.616—623.
- Наши Герои. 2-е изд. — Йошкар-Ола, 1985. — С.266—273.
- Герои земли марийской: наградные листы Героев Советского Союза. — Йошкар-Ола, 1965. — С.81—82.
- Радугин Феофан Григорьевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 666. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Радугин Феофан Григорьевич // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 199—202. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
- Сануков К. Н. Радугин Феофан Григорьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 360. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Кылвер-влак
- Антон Бочаров. Феофан Григорьевич Радугин (руш.). Сайт «Герои страны». Тергыме кече: 1 сорла 2020.
- О Герое на сайте Муниципального учреждения «Козьмодемьянский культурно-исторический музейный комплекс»
- Музей аэропорта «Внуково»
- Ф. Радугин в Музее истории города Йошкар-Олы
- Ф. Г. Радугин в Чувашской Энциклопедии
- Алфавит почеш персоналий-влак
- Курыкмарий районышто шочшо-влак
- Кылме тылзын 8 кечынже шочшо-влак
- 1912 ийыште шочшо-влак
- Чарла уездыште шочшо-влак
- Теле тылзын 27 кечынже колышо-влак
- 1993 ийыште колышо-влак
- Москошто колышо-влак
- Авиаций кугурак лейтенант-влак (СССР)
- Совет Ушем Герой-влак
- Ленин орден дене суапландаралтше-влак
- Йошкар Тисте орден дене суапландаралтше-влак
- I степенян Ачамланде сар орден дене суапландаралтше-влак
- «Почёт пале» орден дене суапландаралтше-влак
- «Лӱддымылыклан» медаль дене суапландаралтше-влак (СССР)
- «Сарзылык суаплан» медаль дене суапландаралтше-влак
- I степенян «Ачамланде сар партизанлан» медаль дене суапландаралтше-влак
- «Ленинградым аралымылан» медаль дене суапландаралтше-влак
- «Севастопольым аралымылан» медаль дене суапландаралтше-влак
- «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль дене суапландаралтше-влак
- «1941–1945-ше ийлаште Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан нылле ий темме лӱмеш» медаль дене суапландаралтше-влак
- «СССР Сарзе Вийлан 50 ий» лӱмгече медаль дене суапландаралтше-влак
- «СССР Сарзе Вийлан 60 ий» лӱмгече медаль дене суапландаралтше-влак
- «СССР Сарзе Вийлан 70 ий» лӱмгече медаль дене суапландаралтше-влак
- Совет Ушем Герой-влак (Марий Эл)