Степанов, Аркадий Фёдорович
| Аркадий Фёдорович Степанов | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 14 ага 1933 |
| Шочмо вер | |
| Колымо кече | 24 вӱдшор 2008 (74 ий) |
| Колымо вер | |
| Гражданлык |
 СССР →  Россий |
| Паша сомыл | тоштер пашаеҥ, этнограф, краевед, туныктышо |
| Награде да премий |
|
Арка́дий Фёдорович Степа́нов (14 ага 1933, Изи Велыж, Горький край — 24 вӱдшор 2008, Йошкар-Ола) — совет марий тӱвыра пашаеҥ, тоштер пашаеҥ, этнограф, краевед, туныктышо. Марий республикысе шанче-краеведений тоштерын (Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер) директоржо (1975—1977), ВООПИиК-ын Марий пӧлкажын муткучышо секретарьже (1977—1982). Марий Элыште туныктымашым да шинчымашым вияҥдыме историйым шымлыше семын кумдан палыме.
Илыш корныжо
1933 ий 14 майыште Марий Элын кызытсе Провой кундемысе Изи Велыж ялеш шочын[1]. Шочмо районысо Кужмара шымияш школым тунем пытарен. Совет армийыште служитлыме деч вара, Провой кундемысе Красногорский кас школышто тунемын. 1963 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш МКПИ-м тунем пытарымеке, Марий АССР-ысе Параньга район Кугу Пумарий кыдалаш школышто туныктышылан пашам ыштен[2][3].
1970 ий гыч — Марий АССР Тӱвыра министерствыште: памятник, тоштер да шындер (парк)-влакым аралыме шотышто кугурак инспектор (1970—1975). 1975—1977 ийлаште — Марий республикысе шанче-краеведений тоштерын (кызыт — Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер) директоржо. 1977—1982 ийлаште ВООПИиК-ын Марий пӧлкажын муткучышо секретарьже, вара уэш Марий АССР Тӱвыра министерствыш куснен, тушто 2001 ийыште сулен налме канышыш лекмешкыже тыршен[2][3].
2008 ий 23 апрельыште Йошкар-Олаште колен[2].
Историй-краеведений пашаже
Шанче пашажым, Марий педагогике институтым тунем пытарымеке, вигак савыкташ тӱҥалын. Эше тунеммыж годымак ик гана веле огыл этнографий экспедицийлашке коштын, погымо материал негызеш «Марий сӱан нерген» этнографий очеркым возен, ты пашаже 1968 ийыште «Ончыко» журналыште савыкталтын, тиде журналыштак 1969 ийыште — акрет марий-влакын илыме верышт нерген «Кудо» этнографий очерк лектын[3].
1970 ий гыч краеведений пашам чолган виктарен. Тудын годым Марий шанче-краеведений тоштерыште толшо-влакым ушымо йӱла йӧн-влак дене пырля (тӱшка мероприятий, почмо омса кече, у ончер, лекций-влак, верысе прессыште, радиошто, телевиденийыште выступлений-влак, печать увертарымаш, афише-влак да т. м.) у йӧн-влакат илышыш шыҥдаралтыныт: предприятий-влак дене тоштерыш миен толмо нерген договор-влак ышталтыныт, буклет-влак савыкталтыныт да шаркалалтыныт, тоштер пелен интерес шот дене клуб-влак пашам ыштеныт. «Йошкар-Олам палыше-влак» клуб кугун пайдаланыме лийын, тудын вуйлатышыже палыме марий писатель, шанчызе-краевед К. К. Васин лийын[4].
«Просветитель С. А. Нурминский» (1979) статьян, очерк да документал материал-влак сборникын авторжо[5]. Марий сотемдарыше-влак В. К. Королёвын, И. Е. Романовын (Одарын), Я. А. Смирновын, И. Н. Смирновын, В. А. Мухин-Савин, М. А. Рождественскийын, А. Д. Альбинскийын, М. С. Кроковскийын да молынат илышышт да пашашт нерген шерге уверым ямдылен да савыктен[3].
Историй да тӱвыра памятник-влак нерген статья, очерк да каталог-влакын авторжо улеш[3]. Марий юмыйӱла нерген «Сотворение мира» (2003) монографийын авторжо, ешартыш дене 2008 ийыште уэш савыкталтын[3].
Тӱҥ пашаже-влак
Умбакыже А. Ф. Степановын тӱҥ шанче пашаже-влак лӱмер ончыкталтеш[3][5][6]:
- Степанов А. Ф. Просветитель С. А. Нурминский: Ист.-краевед. очерк. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1979. — 75 с.: ил.
- Степанов А. Ф. История становления марийской национальной школы. — Йошкар-Ола: МПИК, 2008. — 278, [1] с., [8] л. ил.: табл.
- Степанов А. Ф. Сотворение мира. О марийской народной вере (язычестве) в контексте возникновения и эволюции человеческого общества. Изд. 2-е, доп. — Йошкар-Ола: Центр-музей им. В. Колумба, 2008. — 160 с.
Суаптар-влак
- «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль[2];
- «Пашан ветеранже» медаль[2].
Палемдымаш
- ↑ Малые Вележи (Изи Велыж) | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025. Архивлыме 14 сӱрем 2021 ий.
- ↑ 1 2 3 4 5 Национальный музей им. Т. Евсеева. Страницы истории / сост. Ан. В. Муравьёв. — Йошкар-Ола: ГБУК "Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева", 2011. — С. 23. — 104 с. — ISBN ISBN 978-5-904558-10-9.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Степанов Аркадий Федорович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 20 теле 2025. Архивлыме 12 сӱрем 2021 ий.
- ↑ Национальный музей РМЭ им. Евсеева (руш.). Национальный музей РМЭ им. Евсеева. Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ 1 2 Степанов, Аркадий Федорович - Просветитель С.А. Нурминский [Текст] : Ист.-краевед. очерк - Search RSL. search.rsl.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025. Архивлыме 12 сӱрем 2021 ий.
- ↑ Степанов, Аркадий Федорович - История становления марийской национальной школы - Search RSL. search.rsl.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025. Архивлыме 12 сӱрем 2021 ий.
Литератур
- Степанов Аркадий Фёдорович, с 1975 по 1977 год // Национальный музей им. Т. Евсеева. Страницы истории / Сост. Ан. В. Муравьёв. — Йошкар-Ола: ГБУК РМЭ «Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева», 2011. — С. 23. — ISBN 978-5-904558-10-9.
- Мочаев В. А. Степанов Аркадий Фёдорович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 423. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Кылвер-влак
- Ага тылзын 14 кечынже шочшо-влак
- 1933 ийыште шочшо-влак
- Звенигово районышто шочшо-влак
- Вӱдшор тылзын 24 кечынже колышо-влак
- 2008 ийыште колышо-влак
- Йошкар-Олаште колышо-влак
- «Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль дене суапландаралтше-влак
- «Пашан ветеранже» медаль дене суапландаралтше-влак
- Алфавит почеш персоналий-влак
- Марий кугыжаныш педагогике институтым тунем пытарыше-влак
- Марий краеведений тоштерын пашаеҥже-влак
- СССР-ысе тоштер-влакын директорышт
- Марий Элысе тоштер пашаеҥ-влак
- СССР-ысе этнограф-влак
- XX курымысо этнограф-влак
- Марий Элысе этнограф-влак
- Марий эртымгорно
- СССР-ысе краевед-влак
- Российысе краевед-влак