Россыгин, Илья Иванович
| Илья Иванович Россыгин | |
|---|---|
| | |
| Шочмо кече | 1918 ий 24 сӱрем |
| Шочмо вер | Кугу Пӱнчер, Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР |
| Колымо кече | 1962 ий 2 шорыкйол (43 ий) |
| Колымо вер | Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР |
| Гражданстве |
|
| Профессий | актёр |
| Усталык жап | 1939—1962 |
| Амплуа | трагик, комик |
| Театр | М. Шкетан лӱмеш марий кугыжаныш драме театр |
| Суаптар |
Марий АССР-ын калык артистше (1951) Марий АССР-ын сулло артистше (1943) |
Илья́ Ива́нович Россы́гин (24 сӱрем 1918, Кугу Пӱнчер, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 2 шорыкйол 1962, Йошкар-Ола) ― марий совет театр актёр. М. Шкетан лӱмеш Марий театрын ик эн уста актёржо (1939―1962). Марий театрын эртымгорныштыжо угычтараш лийдыме импровизаций дене ойыртемалтше артист-комик семын шарналт кодын. Марий АССР-ын калык артистше (1951). Марий АССР-ын сулло артистше (1943).
Илыш корныжо
1918 ий 24 сӱремыште Марий Элын кызытсе Шернур вел Кугу Пӱнчер ялыштыже шочын[1][2]. Изиж годымак тулыкеш кодын, ачажын у ешыштыже кушкын[3][4].
1926 ийыште Кускин тӱҥалтыш школыш тунемаш каен, вара Кужнур кресаньык самырык-влак школыш куснен, тудым 1934 ийыште тунем пытарен[3][4].
1939 ийыште Марий сымыктыш техникумын театр пӧлкажым тунем лектын[1][2][3].
1939 ий шыжым Йошкар Армийыш служитлаш ӱжалтын, но 1940 ий тӱҥалтыште, начар тазалыклан кӧра, армий гыч пӧртылын[3].
1939―1962 ийлаште (кӱрылтыш дене) ― М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш театрын актёржо[1][2][3][5][6].
1962 ий 2 январьыште Марий АССР Йошкар-Олаште вучыдымын колен[1][2][3].
Артист сымыктышыже
Школышто тунеммыж годым, Маргостеатрын «Мӱкш отар» спектакльже да актёр Т. Григорьевын модмыжым ужмо деч вара, артист лияш шонен пыштен[3].
Тудын икымше рольжо С. Николаевын «18-ше ий» (1939) драмыштыже кулак тукым Япыкын рольжо лийын, вара бурлакын (С. Николаев «Вӱдшӧ йога», 1940), матрос-анархистын (Н. Вирта «Мланде», 1940) да моло изи роль-влак лийыныт[3].
Марий театрын эртымгорныштыжо, угычтарен ончыкташ лийдыме импровизаций дене ойыртемалтше артист-комик семын шарналт кодын[1][2]. Тудо сценыште тӱрлӧ койышан лийын моштен, кажне рольышто — весе. Марий театр сымыктышыште тудын чоҥымо Терейын сынже (С. Николаев «Салика») классике поянлыкыш савырнен: тиде рольышто актёр коло ий наре сценыш лектын. Тудын модмо Ӧрӧзӧ рольат (С. Чавайн «Мӱкш отар», 1956) сымыктышыште шке палыжым коден[3].
И. Россыгинын сценыште модшо йолташыже(партнёржо)-влак эреак А. Страусова ден Г. Пушкин лийыныт. Нуне кум артистын пырля модмышт Н. Арбанын «Кеҥеж йӱд» (1948) семан комедийын шуко шотышто кужу сценысе пӱрымашыжым ыштен. Одоким кумын рольжо тудын чоҥымо шоҥгыеҥ-влакын радамыштыже ик эн ушеш кодшо персонаж лийын. Вара тыгай роль-влак лийыныт: Семон кугыза (А. Волков «Ксения», 1952), Митяй кугыза (А. Волков «Ӱдыр кумыл», 1955), Мики кугыза (А. Волков «Илыш йолташ», 1961) да молат[3].
Актёрын модмо персонаж-влак эре чын илышысе койышым ончыктеныт: купеч (С. Чавайн «Акпатыр», 1956), сар деч варасе колхоз председатель Боровой (С. Антонов «Тумер ялын мурыжо», 1955), ялысе айдеме лӱмым шӱктарыше (люмпен) Тымапий Чиманов (С. Николаев «Кугу толкын», 1960) да молат. Актёр персонажым сотарен-шылталыме йӧн дене ончыктен моштен: урядник Эпанаич (Н. Арбан «Янлык Пасет», 1944), сӱрза ужалкалыше пашаеҥ Эшплатов (Сер. Николаев «Элнет серыште», 1944), шкет пӧръеҥ Кузяк (Н. Айзман «Кай, кай Йыванлан», 1957) да молат[3].
Тудо классике спектакльлаште шагал огыл сценысе койышым модын: москосо мещанин Бальзаминов (А. Островский «Бальзаминов ӱдырым налеш», 1951), Бобчинский (Н. Гоголь «Ревизор», 1952), Митрич (Л. Толстой «Пычкемыш лоҥгаште», 1950). «Йоҥылыш комедий» (У. Шекспир «Комедия ошибок», 1949) спектакльыште актёр Дромио Эфесский ден Дромио Сиракузскийын иза-шольо-слуга-влакын рольыштым модын, а Антифол Эфесский ден Сиракузскийын иза-шольо-оза-влакын рольыштым актёр С. Кузьминых модын. Нунын А. Островскийын «Титакдыме титакан-влак» (1948) драмыштыже модмыштымат критике кӱкшын аклен: С. Кузьминых — Незнамов, И. Россыгин — Шмага[3].
Подпольщик-коммунист Проценкон рольжо (А. Фадеев «Рвезе гвардий», 1947) актёрын келге драме усталыкшым почын[3].
Рольым кажне гана у семын модын моштымыж (импровизаций) деч посна И. Россыгин рольым ятырлан кугемден модын, текст кӧргыштӧ улшо шонымашым, модмо еҥын ойжым да шижмашыжым тыглаяк изи йӧн дене мастарын ончышо деке намиен шуктен. Тудын эпизодысо рольжо-влакат сылне да шарналт кодшо лийыныт[3].
Актёрын пытартыш пашаже П. Эсенейын «Арва шеҥгек йога» (1961) комедийыштыже бухгалтер Йогорын рольжо лийын, тыште тудо волен кайыше, ондалкален йомшо, йӱшӧ еҥым модын, тидын годым тудын чыла начар могыржым да койышыжын ваштарешлыше сынжым раш ончыктен[3].
Репертуар
И. И. Россыгинын репертуарже гыч тӱҥ роль-влак лӱмер[1][2][3][4]:
- 1938. С. Николаев. 18-ше ий / 18-й год. ― Ярмак Япык
- 1939. С. Николаев. Салика. ― Терей
- 1939. Н. И. Иванов. Ӱчӧ / Месть. ― Писарь
- 1940. С. Николаев. Вӱдшӧ йога / Воды текут. — Бурлак
- 1940. Н. Вирта. Мланде / Земля. — Матрос-анархист
- 1942. С. Николаев. Салика. ― Терей
- 1943. В. Гусев. Москвичка. — Почтальон
- 1944. И. Смирнов. Асан ден Кансыл / Асан и Кансыл. ― Эргывай
- 1944. Н. Арбан. Янлык Пасет / Чёрный Волк. ― Эпанаич
- 1945. С. Николаев. Элнет серыште / На берегу Илети. ― Парамон Ипатович Эшплатов
- 1946. Н. Арбан. Ӱдыр шӱм / Сердце девичье. ― Одоким
- 1947. А. Суров. Сталинград деч мӱндырнӧ / Далеко от Сталинграда. ― Данило
- 1947. А. Фадеев. Рвезе гвардий / Молодая гвардия. ― Иван Проценко
- 1947. Ф. Кравченко. Шокшо кеҥеж / Жаркое лето. ― Харитон Силыч
- 1948. Н. Арбан. Кеҥеж йӱд / Летняя ночь. — Евдоким
- 1948. А. Островский. Титакдыме титакан-влак / Без вины виноватые. — Шмага
- 1949. А. Волков. Шочмо ялыште / В родном селе. ― Лящков
- 1949. М. Шкетан. Мыскара пьеса-шамыч / Комедии. ― Каритон
- 1949. В. Шекспир. Йоҥылыш комедий / Комедия ошибок. ― Дромио
- 1950. Л. Левин. Слуга народа. ― …
- 1950. А. Волков. Илыш ӱжеш / Жизнь зовёт. ― Семён
- 1950. И. Франко. Тумер лоҥгаште / В дубраве. ― Сторож
- 1950. Л. Толстой. Пычкемыш лоҥгаште" / Власть тьмы. — Митрич
- 1951. В. Шекспир. Ромео ден Джульетта / Ромео и Джульетта. ― Пётр
- 1951. С. Николаев. Мланде пеледеш / Земля цветёт. ― Ложкин Фёдор, счетовод
- 1951. А. Островский. Бальзаминов ӱдырым налеш / Женитьба Бальзаминова. ― Бальзаминов.
- 1952. Н. Гоголь. Ревизор. ― Пётр Иванович Бобчинский
- 1952. Н. Арбан. Оляна. — Андрей
- 1952. С. Николаев. Ӱжара волгалтеш / Зарево. ― Шовакин Савелий Созонович
- 1952. А. Волков. Ксения. ― Семон
- 1953. О. Василев. Мландысе рай / Земной рай. ― Бойко
- 1953. Н. Арбан. У муро / Новая песня. ― Куганов Алексей Иванович
- 1954. С. Михалков. Рак-влак / Раки. ― Лопухов
- 1954. Ялмари Йыван. Поро эр / Доброе утро. ― Комаров
- 1954. С. Николаев. Салика. ― Терей
- 1954. Н. Ильяков. Чодраште / В лесу. ― Сергей Антоныч
- 1954. Н. Арбан. Янлык Пасет / Чёрный Волк. ― Каври
- 1955. С. Антонов. Тумер ялын мурыжо / Поддубенские частушки. ― председатель Боровой Василий Степанович
- 1955. А. Волков. Ӱдыр кумыл / Сердце девичье. ― Митяй Кугыза
- 1955. А .Островский. Кӱдырчан йӱр / Гроза. — Кулигин
- 1956. Н. Арбан. Эртыше ӱмыл / Тени прошлого. ― Темит
- 1956. Ялмарий Йыван. Пиалым арален моштыман / Счастье надо беречь. ― Матвеев Степан Петрович
- 1956. С. Николаев. Салика. ― Терей
- 1956. С. Чавайн. Мӱкш отар / Пасека. — Ӧрӧзӧй.
- 1956. С. Чавайн. Акпатыр. — Купец
- 1957. М. Кильчичаков. Маска вынем / Медвежий лог. ― Орамай-Ога
- 1957. Н. Арбан. Кеҥеж йӱд / Летняя ночь. — Одоким
- 1957. Н. Айзман. Кай, кай Йыванлан / Выйди, выйди за Ивана. ― Кузяк
- 1957. С. Чавайн. Марий рото / Марийская рота. — Сопром
- 1957. Н. Ильяков. Иосиф Макаров. ― Якорь
- 1958. И. Карпенко-Карый. Пиалдыме / Бесталанная. ― 1-ше тулартыше
- 1958. Н. Арбан. Тулар ден тулаче / Сват и сваха. ― Малашкин Юрий
- 1958. Б. Александров. Малиновкышто сӱан / Свадьба в Малиновке. ― Попандопуло
- 1959. М. Стадник. Шучко вашлиймаш / Опасная встреча. ― Панасюк А. С.
- 1960. С. Николаев. Кугу толкын / Большая волна. ― Чиманов Трофим Тимофеевич
- 1961. А. Корнейчук. Платон Кречет. ― Терентий Осипович Бублик
- 1961. П. Эсеней. Арва шеҥгек йога / Мякина летит в сторону. ― Йогор
Чаплӱм
- Марий АССР-ын калык артистше (1951)[1][2][3][6]
- Марий АССР-ын сулло артистше (1943)[1][2][3]
- Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Вуйверын Чаптаныкше (1945, 1951)[1][2]
Шарнымаш
- Тудым шарнен, Кугу Пӱнчер ялыште да 2008 ий гыч ― Марий Элын Шернур вел Кукнур селаште шарныктыш оҥа-влакым вераҥдыме[1][2][4][7][8].
- И. Россыгин Марий классик М. Шкетанын мыскара ойлымашыже-влакым йӱкаҥден, тиде поянлык «Марий Эл» КТРК шӧртньӧ фондышто аралалтеш[3][4][9].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мочаев, 2017, с. 369.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 682.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 театр, Шкетан Россыгин Илья Иванович (руш.). М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр (25 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ 1 2 3 4 5 Россыгин Илья Иванович (1918-1962) - Деятели культуры и искусства - Знаменитые земляки - Каталог статей - Сернурская ЦБС. sernurlib.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ Марий артист Илья Россыгинлан 90 ий темеш ыле (руш.). MariUver (25 сӱрем 2008). Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ 1 2 Россы'гин Илья Иванович. istoriya-teatra.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ Июль 2018. sernmuseum.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ Сернурская ЦБС - Кукнурское сельское поселение. sernurlib.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025.
- ↑ Народный артист: И.И.Россыгин | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 20 теле 2025.
Литератур
- Аникин П. Таланты // Марийская правда. ― 1947. ― 11 ноября.
- Россыгин Илья Иванович // Театральная энциклопедия. Том 4 / Глав. ред. П. А. Марков. ― М.: Советская энциклопедия, 1965. ― 1152 стб. с илл., 76 л. илл.
- Георгина М. Марийский драматический театр: Страницы истории (1917—1978). — Йошкар-Ола, 1979.
- Яндулова Н. Кто думал, что он станет артистом?: К 75-летию артиста-земляка И. Россыгина // Призыв. ― 1993. ― 13 июля.
- Иванов С. Лӱмжӧ нигунам ок шапалге (Его имя никогда не померкнет) // Ончыко. ― 1994. ― № 10. ― С. 102—111.
- Кульбаева Н. И. Россыгин Илья Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 306. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Алексеева Л. Всегда в памяти людской // Край сернурский. ― 2008. ― 18 июля.
- Бурлаков В. Калык артист // Марий Эл. ― 2008. ― 24 июль.
- Россыгин Илья Иванович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 682. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Кульбаева Н. И. Россыгин Илья Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 369. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
- Россыгин Илья Иванович // Энциклопедия театров Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание. ― Йошкар-Ола, 2019. — С. 49. — ISBN 978-5-604-37594-5.
Кылвер-влак
- Сӱрем тылзын 24 кечынже шочшо-влак
- 1918 ийыште шочшо-влак
- Алфавит почеш персоналий-влак
- Уржум уездыште шочшо-влак
- Шорыкйол тылзын 2 кечынже колышо-влак
- 1962 ийыште колышо-влак
- Йошкар-Олаште колышо-влак
- Алфавит почеш актёр-влак
- Шернур районышто шочшо-влак
- Марий Элысе актёр-влак
- Техникум-влакым тунем лекше-влак
- Марий АССР-ын калык артистше-влак
- Марий АССР-ын сулло артистше-влак