Пландин, Иван Михайлович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Иван Михайлович Пландин
Пландин, Иван Михайлович.jpg
Шочмо кече 30 ӱярня 1888(1888-03-30)
Шочмо вер
Колымо кече 26 шорыкйол 1966(1966-01-26) (77 ий)
Колымо вер
Гражданстве  Россий империй →  СССР
Жанр соцреализм
Тунеммаш И. Солонинын юмоҥам сӱретлыме мастаргудыжо
Награде Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1941, 1957, 1959)
Чаплӱм Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1958)

Ивáн Михáйлович Плáндин (30 ӱярня 1888, Кугу Пица[d], Арзамас уезд, Угарман губерний, Россий империй — 26 шорыкйол 1966, Чыкма, Марий Автоном Совет Социализм Республик, СССР) ― руш совет сӱретче, фотограф, тоштер пашаеҥ. Марий АССР-ын Чыкма оласе А. Григорьев лӱмеш сылнысымыктыш-историй тоштерын сӱретчыже, экскурсовод, вуйлатышыже (1934―1946). Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1958). СССР сӱретче-влак ушемын да Пӱтынь российысе фотограф-влак ушемын йыжыҥъеҥже. Икымше тӱнямбал сарын да Российыште Граждан сарын участникше.

Илыш корныжо

1888 ий 30 мартыште Угарман кундемын кызытсе Дальнеконстантинов район Кугу Пица селаште нужна кресаньык ешеш шочын[1][2].

1905 ийыште Арзамасыште живописец Иван Полидорский дене тунемын[3].

1907―1910 ийлаште Угарман олаште И. Солонинын юмоҥам сӱретлыме мастаргудыштыжо тунемын[1][3]. Тыште М. Горькийым вашлийын, тудыжо самырык сӱретчым моктен[4].

1910 ийыште Озаҥ губернийын Чыкма олашкыже илаш куснен. Кужу жап тудо пырдыжым сӱретлылын, юмоҥам сӱретлыше живописецлан пашам ыштен, тыгак подрядчик-влак дене тӱрлӧ сылнештарыме пашам шуктен[3].

1915—1917 ийлаште Икымше тӱнямбал сарыште кредалын. Российыште Граждан сарыште лийын[1]: 1919 ий гыч 1920 ий февраль марте Озаҥыште Йошкар Армий радамыште служитлен[3].

1920 ийыште демобилизаций деч вара Чыкмаш А. Григорьевын мастаргудышкыжо колталтын, тушто Йошкар Армий клубын Калык пӧртыштыжӧ мурен-куштышо коллектив-влаклан декорацийым ыштылын.

1920―1923 ийлаште Чыкмасе кугыжаныш эрыкан сӱретсымыктыш мастаргудылаште (ГСХМ) акварель ден сӱретлаш туныктен, тыгодымак театрыште декоратор лийын[3].

1934 ий гыч Чыкма олаште А. В. Григорьев лӱмеш сӱретсымыктыш-историй тоштерын сӱретчыже да экскурсовод, 1941―1946 ийлаште — тудын вуйлатышыже[3].

1940 ийыште Моско олаште художественный курс-влакым тунем пытарен[3].

Кугу Ачамланде сар жапыште Чыкмаште тоштер пашам виктарымаште кугу пашам шуктен: экспонат-влакым арален кодымаш, реставраций да консерваций, тыгак марий сӱретче-влакын чыла ончерышкышт шке сӱретше-влак дене чолган ушнен[3].

Пенсийыш лекмеке, Чыкма тӱвыра пӧрт пеленысе художественный мастаргудым почаш полшен[3].

1966 ий 26 январьыште Чыкмаште колен[1].

Еш

1912 ийыште ешаҥын, пелашыже — З. Е. Карпунина, 6 йоча — Евгений, Николай, Леонид, Павел, Александр[5], Лидия. Посна пагалымашым Арзамасысе арверым ыштен лукшо заводын тӱҥ директоржо, Ленин премийын, СССР-ысе 5 орденын кавалерже, нунын коклаште Ленин орденын, Арзамас олан чапланыше гражданинже П. И. Пландин сулен[1][3][6][7].

Сӱретсымыктыш пашаже

1961 ий гыч СССР сӱретче-влак ушемын  (руш.) (мар. йыжыҥъеҥже, 1928 ий гыч Пӱтынь российысе фотограф-влак ушемын йыжыҥъеҥже[3][8].

Чыкмаште пашам ыштыме жапыштыже революцийын тушманже, пудыранчык да шужымаш ваштареш виктаралтше панно ден плакат-влакым возен[3].

Соцреализм жанрыште тудын кидше дене сӱретлыме тыгай живопись паша-влак пурат: «Сталинын портретше» (1937)[9], «Колхозысо шиймаш», «Киндым пуымаш», «Транзитыш» (1950), «Тӱшка пайрем» (1957) да молат[1][3].

Кугу Ачамланде сар жапыште «Сарысе ӱштыганым утарымаш» (1942), «Фронтыш ужатымаш» (1943) да моло сӱрет-влак возалтыныт, сар деч вара ― «Чыкма. Германийым сеҥымылан 20 ий темме годым, 9 май 1965 ий» сӱрет[3][10].

Пӱртӱс сӱрет-влакын авторжо улеш[1]. Шуко произведенийже — Чыкма оласе пӱртӱс да тудын йыр улшо ял-влакын тӱрлӧ луклажым ончыктышо этюд-влак[3].

Ялозанлыкысе ончылъеҥ-влакын портретыштын («Колхозникын портретше» (1943), «Колхоз почтовикын портретше» (1946), «Республикын чапланыше дояркыже С. Фирсован портретше» (1959), курыкмарий писатель-влакын тӱшка портретыштынн (1948) да молынат авторжо[1][3].

1940 ийыште «СССР-ым аралымаш» Пӱтынь Российысе калыкле сӱретсымыктыш ончерын участникше лийын. Чыкмаште верысе сылнысӱрет ончерлаште шке пашажым эреак ончыктылын, колымыж деч варат ты йӱла йомын огыл[3][11].

1958 ийыште тудлан «Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. Медаль-влак да кум гана Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене палемдалтын[1][3].

Пагалымаш

Шарнымаш

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Мочаев, 2017, с. 343.
  2. ↑ 130 лет со дня рождения Ивана Михайловича Пландина - 4 Апреля 2018 - МБУ Мари-Турекская МПЦБ. maribibl.my1.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Пландин Иван Михайлович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  4. ↑ Стр. 74 - Для интернета. gosarhivrme.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  5. ↑ Фотография групповая 1950-е гг. (руш.). archivogram.top. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  6. ↑ Молодые сотрудники АПЗ приняли участие в автопробеге "Арзамас - Большая Пица - Козьмодемьянск" | «НТА Приволжье» Новости Н. Новгорода. nta-pfo.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  7. ↑ Два города одной семьи | АПЗ. aoapz.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  8. ↑ Буклет «Иван Михайлович Пландин» — Культурное наследие России | la7gqk (руш.). starina.net. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  9. ↑ «Портрет Сталина 1937г. Художник Пландин Иван Михайлович» на Мешке. meshok.net. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  10. ↑ День Победы - 9 Мая в живописи. Победные картины и сюжеты. yavarda.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  11. ↑ В рамках партийного проекта в Козьмодемьянске открылась выставка (руш.). Единая Россия. Тергыме кече: 18 теле 2025.
  12. ↑ Выставка «Мастер города Козьмодемьянска». visitmariel.ru. Тергыме кече: 18 теле 2025.

Литератур

  • Художники Марийской АССР. Иван Михайлович Пландин. Буклет. ― Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1962.
  • Товаров-Кошкин Б. Жизнь — служение народу // Марийская правда. — 30 марта 1963. — № 76.
  • Мочаев В. А. Пландин Иван Михайлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 284. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Кузьминых В. Художник, сохранивший музей // Марийская правда. ― 2008. ― 15 апреля.
  • Мочаев В. А. Пландин Иван Михайлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 343. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Лазуркина М. Н. История музейного наставничества в музеях г. Козьмодемьянска / Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 17 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Д. Ю. Ефремова. ― Йошкар-Ола, 2023. ― С. 9―14.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пландин,_Иван_Михайлович&oldid=1232161" гыч налме