Мальцев, Павел Васильевич

Павел Васильевич Мальцев
Шочмо кече	17 шыжа 1920(1920-10-17)
Шочмо вер	Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР
Колымо кече	14 пургыж 2003(2003-02-14) (82 ий)
Колымо вер	Моско, Россий
Пурымаш	СССР
Войскан родшо	пехото, мотострелок войска
Службо жап	1939—1986
Званий
Командоватлен	68-ше мотострелок дивизий, Чехословакийыште Войска-влакын Рӱдо тӱшка-шамычын штабше дене
Кредалмаш/сар	Кугу Ачамланде сар, Сталинград кредалмаш
Награде да премий

Па́вел Васи́льевич Ма́льцев (17 шыжа 1920, Вӱрзым уезд, Виче губерний — 14 пургыж 2003, Моско) ― совет сарзе пашаеҥ, сарзе журналист да писатель. Чехословакийыште Совет войска-влак тӱшка штабын начальникше (1971―1976), Германийыште Совет войска-влакын рӱдӧ тӱшка штаб начальникын алмаштышыже (1969―1971). Гвардийын генерал-лейтенантше (1971), сарзе шанче кандидат. Кугу Ачамланде сарын участникше. 1942 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1920 ий 17 октябрьыште Виче губерний Уржум уезд Водонер почиҥгаште (вара — Марий Элысе Марий Турек район Водонер ял) кресаньык ешеш шочын. Шочмо районысо Алексеевскийысе шымияш тӱҥалтыш школым, 1937 ийыште ― Марий АССР Марий Турек район Нартас ялозанлык техникумын 1-ше курсшым, Татар АССР-ысе Алабога олаште рабфакым тунем пытарен. Вара Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтын физике-математике факультетышкыже тунемаш пурен.

1939 ий 20 ноябрьыште РККА-ш налыныт. 1941 ийыште Белоруссийыште Пуховичысе сарзе-пехото училищым тунем лектын. Кугу Ачамланде сарым 1941 ий июнь мучаште эстон-латвий чек воктене 111-ше стрелок-влак дивизийын (1942 ий 17 март гыч ― 24-ше гвардий дивизий) 468-ше лӱйкалыше полкысо пулемёт взводын командирже семын вашлийын. 1942 ий октябрь марте Псковым, Островым, Лугам да Ленинградым арален. Тудо ийыштак ВКП(б)-ыш пуртеныт. Вара 24-ше стрелок-влак гвардий дивизий штабын оперативный пӧлка начальникын полышкалышыжлан служитлен. 1942 ий декабрь гыч Сталинград кредалмаште лийын. Тидын деч посна, Ленинград, Йӱдвел-Касвел, Волхов, 4-ше Украин, Белорус да 1-ше Прибалтик фронтлаште кредалын, 1-ше гвардий стрелок-влак корпус штабын оперативный пӧлкажын начальникше лийын. Сарым Кёнигсбергыште, 1945 ий 8 майыште тушманын Курляндийысе тӱшкажын капитулироватлымеке, гвардийын майоржо чаплӱм дене мучашлен.

1947 ийыште М. В. Фрунзе лӱмеш Сарзе академийым тунем пытарен, тушто тудын дене пырля тунемше ик курсант кум гана Совет Ушемын Талешкыже, кумдан чапланыше лётчик А. И. Покрышкин лийын. 1957 ийыште Тӱҥ штабын Сарзе академийжым тунем пытарен. 1957 ий марте СССР Аралтыш министерствын ик тӱҥ виктерыштыже служитлен, 3 ий гыч тудым Закавказский сарзе округын войскашкыже корпус штабыште оперативный пӧлкан начальникшылан колтеныт, тудыжо Степанакертыште (Нагорный Карабах) верланен. 1957 ий гыч СССР Аралтыш министерствын Рӱдӧ виктерыштыже, Тӱҥ штабын Тӱҥ оперативный виктерыштыже, служитлен. Тыште тудо Туркестан сарзе округ штабын оперативный виктерысе пӧлкажын начальникше лийын, тыгак Кара-Кум пустыньыште 68-ше мотострелок-влак дивизий дене командоватлен. 1969―1971 ийлаште Германийыште Совет войска-влак тӱшкасе штаб начальникын алмаштышыже, 1971―1976 ийлаште ― Чехословакийыште войска-влакын Рӱдӧ тӱшкан штаб начальникше лийын. Генерал-лейтенант марте служитлен (1971), сарзе шанче кандидат лийын. 1965 ий 16 июньышто Совет армий радам гыч кайымеке, Тӱҥ штабыште да Сар ветеран-влакын Российысе комитетыштышт пашам ыштен.

Сарысе суапше-влаклан 40 орден да медаль дене палемдалтын.

Сылнымутан произведений-влакын авторжо, Российысе Серызе-влак ушемын йыжыҥъеҥже. 1993 ийыште шочмо ялжын эртымгорныж нерген «Неизведанный путь: повесть моей жизни» повестьым возен, тудо ты ийыштак Йошкар-Олаште Марий книга издательствыште савыкталтын.

«Живая память. Великая Отечественная война: правда о войне» кум томан шарнымаш да документ-влак савыктышын редакций каҥашыжын йыжыҥъеҥже да ик составительже лийын.

2003 ий 14 февральыште Москошто колен.

Сар суаптар-влак

• Йошкар Тисте орден (03.02.1942; кок гана);
• I степенян Ачамланде сар орден (1944);
• II степенян Ачамланде сар орден (1985);
• Йошкар Шӱдыр орден (04.02.1943; 1944; эше икте);
• Калык-влак Келшымаш орден;
• ГДР-ын орденже (кок гана);
• Чехословакийын орденже;
• «Сталинградым аралымылан» медаль;
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945);
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль (1970);
• «Монгол Калык Армийлан 50 ий» медаль (15.03.1971);
• «БНА-лан 30 ий» медаль (14.09.1974);
• «Румынийым утарымылан 30 ий» медаль (18.11.1974).

Палемдымаш

Литератур

• Бушков Р. А. Турекская сторона. ― Казань: ЦОП «АБАК», 2000.
• Мальцев Павел Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 225. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Мальцев Павел Васильевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 498. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Бушков Р. А. Генерал Советской Армии // Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки». ― 2016. ― № 4 (8). ― С. 5―9.
• Колесников А. Ю., Мочаев В. А. Мальцев Павел Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 269. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Уржумская земля: прошлое и настоящее. Мальцев Павел Васильевич, генерал-лейтенант (1921—2003).
• Международный объединённый биографический центр. Мальцев Павел Васильевич.
• Победа 1945. Портал о Фронтовиках. Мальцев Павел Васильевич.
• Дорога Памяти. Мальцев Павел Васильевич.