Долганов, Иван Иосифович

Иван Иосифович Долганов
Иван Иосифович Долганов
Шочмо кече	27 кылме 1923
Шочмо вер	Медведево[d], Вӱрзым уезд, Виче губерний, РСФСР[d], СССР;
Колымо кече	1 пеледыш 1956 (32 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, РСФСР[d], СССР;
Пурымаш	СССР
Войскан родшо	артиллерий
Службо жап	1941—1950
Званий
Часть	534-ше танкваштареш-истребитель артиллерий полк (1-ше Прибалике фронтын 2-шо гвардий армийысе 14-ше танкваштареш-истребитель артиллерий бригаде)
Сомылвер	орудий командир
Кредалмаш/сар	Кугу Ачамланде сар

Иван Иосифович Долганов (27 ноябрь 1923, Медведево, Виче губерний — 1 июнь 1956, Йошкар-Ола) — 534-ше танкваштареш-истребитель артиллерий полкын саргурал командирже (1-ше Прибалике фронтын 2-шо гвардий армийысе 14-ше танкваштареш-истребитель артиллерий бригадын), Совет Армийын лейтенантше, Кугу Ачамланде сарын салтакше, Совет Ушемын Талешкыже (1945).

Илыш-корныжо

Иван Долганов 1923 ий 27 ноябрьыште Медведево ялыште (кызыт Киров кундемысе Пижан вел) кресаньык ешыште шочын. Кыдалаш шинчымашым налын. 1941 ий сентябрьыште Долгановым Пашазе-кресаньык Йошкар Армийыш служиаш налалтын^[1]. 1942 ий октябрь гыч — Кугу Ачамланде сарын фронтлаштыже. Кечывалвел-Касвел, 3-шо Украин да 1-ше Прибалтике фронтлаште кредалын. 1944 ий июльышто кугурак сержант Иван Долганов 1-ше Прибалтике Фронтышто 2-шо гвардий армийын танкваштареш шогышо артиллерий бригадын 534 гвардий армийын танкваштареш шогышо артиллерий полкшын саргуралже дене командоватлен. Литва ССР кумдыкышто кредалын^[2].

1944 ий 28 июльышто Кедайнск кундемысе Иодзе илем воктене вашпижмаште Долгановын тӱшкаже тушманын кум танкшым пытарен. 16 августышто тушманын танк подразделенийже-влак Кельме-Шяуляй шоссем пӱчкыныт, тунам Долганов сусыргышо наводчикым алмаштен да кум танкым пудештарен. Шке орудийже шаланымеке, Долганов сусыр улмыжым ончыде, лӱйылтшӧ саргурал дене лӱйылтын, ешартыш вий толмешке, тушманым чактарен кучен^[2].

Суаптар лышташ гыч:

1944 ий 28 июльышто 5-ше батарей Иодзе ял воктене батарей марш дене кайыме годым, тушманын танкше ден пехотыжо ваштареш бойыш пурен. 10.00 тул взводын командирже младший лейтенант Неклюдов кычкыралын: «Танк-шамыч!» Орудий командир кугырак сержант Долганов орудийым писын мучыштарен да немыч танк-шамычын толмо пурла велыш виктарен. Долганов йолташ, нуным 300 метр лишке толмыштым эплын вученат, танкым лӱен да кокымшо лӱйымыж денак танкым тул авалтен. Танкын экипажше люк гыч тӧрштен лекташ тӧчен, но нунымат автомат дене лӱйымӧ, Кокымшо танк орудийым шеҥгечын эртен каяш тӧчен, но 100 метрым миен шуде, тудым пудештареныт, кӱрышталтше шинчырже (гусеницыж) дене лыпланен. Кумшо танк орудий ӱмбак тура толын да тулым виктарен. Долганов панораме воктен шинчышыжла каласен: «От эрте, йырнык!» Танкын савырнаш тӱҥалмыж годым, танкын ӧрдыжкыжӧ лӱен. Танк ылыжын. Танк-влак шеҥгеч бронетранспортёр дене толшо немыч пехото леваш шеҥгек пурен йомын. Долганов леваш ӱмбаке ылыжтыме снарядым кудалтен, тул дене авалтше немыч пехото мӧҥгеш савырнен куржын.
1944 ий 16 августышто 14.00 тушман наступленийыш тарванен. Тушманын танкше-влак Кельме-Шяуляй шоссем пӱчкыныт да мемнан тул позицийна ӱмбак шем вурс йогын дене керылтыныт. Долгановын орудийже ончылно шоген. Орудий веке 8 танк ден бронетранспортёр-шамыч толыныт. Долганов йолташ строй гыч лекше наводчикын олмышкыжо шогалын. Икымше танкым лишкырак конден, лӱен колтен, танк ылыжын. Тиде гутлаште кокымшо танк ӧрдыж гыч орудий дек ялт лишкак толын шуын. Долганов орудийым савырен да лӱен колтен. Танк ончыко эртен. Кумшо лӱйылтыш деч вара гына танк ылыжын. Тиде жапыште батарейын вес орудийже декат танк лишемын, а тиде орудий тудым шогалтен кертын огыл. Долганов йолташ тиде танкым лӱен, но тиде жапыште тушман снаряд тудын орудийышкыже тура пернен, панораме окулярже Долгановын шинчашкыже логалын. Орудий шаланен — тетла тулым нигушеч лукташ. Тушман пехото мемнан тул позицийыш вашкен. Долганов немыч автоматчик-влакым автомат дене чот лӱйкалаш тӱҥалын да тидын годым 50 наре гитлеровецым пуштын шуен. Кредалмаште патырлык, талешкылыкым да лӱддымылыкым ончыктымыжлан Долганов «Совет Ушемын Талешкыже» лӱмым сулен.
РГК-ан 14-ше посна танкваштареш-истребитель артиллерий бригадын командирже гвардий подполковник Головко
1944 ий 31 август

— ^[3]

СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1945 ий 24 мартысе кӱштыкше дене «немыч ваштареш кучедалме фронтышто лӱддымылыкым да талылыкым ончыктымыжлан» кугырак сержант Иван Долганов Совет Ушемын Талешкыже кӱкшӧ чаплӱмым, Ленин орден ден 5383 номеран «Шӧртньӧ шӱдыр» медальым сулен^[2].

1945 ийыште Долганов изирак лейтенант-влакын курсыштым тунем лектын. 1949 ий гыч СССР НКВД ГУЛАГ ИТЛ-ысе 1-ше лагерь пӧлкан кугырак инспекторжылан 816-шо №-ан чоҥымаште (Томск кундем Северск оласе Сибирьысе химий комбинат) служиен. 1950 ийыште лейтенант лӱм дене шапашыш колталтын. Йошкар-Олаште илен, заводышто пашам ыштен. 1956 ий 1 июньышто колен, Киров кундемысе Советск олаште тойымо^[2].

Тыгак икмыняр медаль дене палемдалтын.

Суаптар-влак

«Шӧртньӧ Шӱдыр» Медаль (24.03.1945)^[4]
Ленин орден (24.08.1943)^[5]
«За отвагу» медаль (6.08.1943)^[5]
«1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (9 май 1945^[6])

Шарныктыш

Талешкын лӱмжӧ Киров оласе Пионер полат паркысе мемориал оҥаште

Талешкын лӱмжым Киров оласе Пионер-влакын полатыштышт Совет Ушемын Талешкыже — Киров кундемын талешкыже-влак лӱмеш мемориал оҥаш палемдыме.
Тудын лӱмжӧ Российысе Сарвийжын Тӱҥ Храмыштыже ӱмырешлан возалтын да «Шарнымаш корно» мемориалыште курымешлан лодемалтын.
Геройын лӱмжым Моско олан Сеҥымаш Паркыштыже Кугу Ачамланде сарысе рӱдӧ тоштерын Чап залыштыже шӧртньӧ буква дене возымо.
Талешкын шӱгар ӱмбалныже чапкӱм шогалтыме.

Сылнымутышто

«Совет Ушемын Талешкыже-влак — кировчан-влак» книга гыч ужаш^[7]:

«— Ужат, куржыт! Шола могырым кыре, а мый пурла гыч. Ласканрак!
Долганов автоматшым нӧлтале. Кок немыч йӧрльӧ. Ту жапыштак пырля йолташын черетше шергылте.
- Ончо, ямде улыт! — куанен кычкырале Вилиткеевич.
Но ты жапыште ӧрдыж гыч эше иктаж лу фашист куржын тольыч, да кугырак сержант мастарлыкым ок ончыкто гын — зарядитлышылан илаш огыл ыле. Долганов кужу черетым пуыш, вара тушман тӱшка ӱмбаке лимонкым кудалтыш. Кенета тудо тайналтыш, мланде йыр пӧрын кайыш...»

Палемдымаш

↑ Герой Советского Союза Иван Долганов, заменив собой получившего ранение наводчика, уничтожил три танка (неопр.). www.marpravda.ru. Тергыме кече: 11 вӱдшор 2020. Архивлыме 11 вӱдшор 2020 ий.
↑ ¹ ² ³ ⁴ Иван Иосифович Долганов (руш.). Сайт «Герои страны».
↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
↑ ¹ ² Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
↑ Указ ПВС СССР от 09.05.1945
↑ Долганов Иван Иосифович | ГБУК РМЭ "Национальная библиотека им. С. Г. Чавайна республики Марий Эл" (руш.). Тергыме кече: 11 вӱдшор 2020. Архивлыме 28 теле 2019 ий.

Литератур

Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
Герои Советского Союза — кировчане. — Киров, 1988. — Вып. 4.
Смирнов В. Адрес подвига — вятский. — Киров, 1995.
Кавалеры Золотой Звезды. — Томск, 1999.
Долганов Иван Иосифович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 339. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Северчане в боях за Родину. — Северск, 2010.
Долганов Иван Иосифович // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 71—72. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
Мочаев В. А. Долганов Иван Иосифович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 126. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

[1] Герой Советского Союза Иван Долганов, заменив собой получившего ранение наводчика, уничтожил три танка (неопр.). www.marpravda.ru. Тергыме кече: 11 вӱдшор 2020. Архивлыме 11 вӱдшор 2020 ий.

[wh-2] ¹ ² ³ ⁴ Иван Иосифович Долганов (руш.). Сайт «Герои страны».

[3] Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».

[4] Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».

[автоссылка1-5] ¹ ² Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».

[6] Указ ПВС СССР от 09.05.1945

[7] Долганов Иван Иосифович | ГБУК РМЭ "Национальная библиотека им. С. Г. Чавайна республики Марий Эл" (руш.). Тергыме кече: 11 вӱдшор 2020. Архивлыме 28 теле 2019 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]