Демпелев, Пётр Сергеевич

Пётр Сергеевич Демпелев
Пётр Сергеевич Демпелев
Шочмо кече	13 шорыкйол 1905
Шочмо вер	Руш Вуртем, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй;
Колымо кече	10 шорыкйол 1976 (70 ий)
Колымо вер	Минск, Белорус ССР[d], СССР;
Пурымаш	Россий империй → СССР
Войскан родшо	НКВД войска, чек войска
Службо жап	1927—1954
Званий
Кредалмаш/сар	Совет-финн сар, Кугу Ачамланде сар: Мурманск операций (1941), Заполярьем аралымаш

Пётр Сергéевич Дéмпелев (13 шорыкйол 1905, Руш Вуртем, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 10 шорыкйол 1976, Минск, Белорус ССР^[d], СССР) ― совет сарзе пашаеҥ. Кугу Ачамланде сар жапыште ― Мурманск чекысе йырвелын НКВД чекысе войскан 82-шо посна Рестикент чекысе отрядыште политпӧлкасе оргпартпашан кугурак инструкторжо. Совет-Финн да Кугу Ачамланде сар-влакын участникше. Полковник (1952). 1930 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1905 ий 13 январьыште кызытсе Марий Элын Морко районысо Руш Вуртем ялыште^[1] кресаньык ешеш шочын. Шке озанлыкыштыже пашам ыштен, тарлалт коштын, 1925 ийыште Челябинск областьысе Уфалей металлургий заводышто (руш.) (мар. шем пашаеҥ лийын^[2].

1927 ий сентябрь тылзын РККА-ш налме. 1930 ийыште ВКП(б)-ш пурен. 1931 ийыште В. В. Куйбышев лӱмеш Ленинградысе сарзе училищым тунем пытарен. 1933―1953 ийлаште ОГПУ / НКВД / МГБ войскалаште служитлен, 1938 ий гыч ― чекысе армийыште политпашаеҥ. Совет-Финн сарыште лийын. Кугу Ачамланде сарын участникше: Мурманск чекысе йырвелын НКВД чекысе войскан 82-шо посна Рестикент чекысе отрядын политпӧлкасе оргпартпашан кугурак инструкторжо, Заполярьеште, Карелий фронтышто кредалын. Ик кредалмаште полярник-влак тӱшкам вуйлатен, нуно тушман тылыш пуреныт да, ик салтакымат йомдарыде, тушманын кочкыш да саргуралан кугу базыжым пытареныт, тыге тушманын Мурманскыш керылт пурымо шонымашыштым шалатеныт^[3]. Сарым подполковник лӱмпале дене мучашлен. Йошкар Тисте (кум гана) да Йошкар Шӱдыр орден, медаль-влак дене суапландаралтын^[2]^[4].

1946 ийыште Сортаваласе МВД войскан офицер составшым уэмдыше школышто парткомиссийын секретарьже лийын, 1949 ий гыч ― МВД-МГБ-н моло пашаштыже. 1952 ийыште полковник лӱмпалым пуымо. 1954 ий июнь тылзыште сар службым мучашлен^[2].

1976 ий 10 январьыште Минскыште колен^[2].

Суаптар-влак

Йошкар Тисте орден (1940 ий 26 апрель; 1942 ий 16 январь, Ленин орденлан темлыме лийын; 1951 ий 1 июнь)^[2]^[4];
Йошкар Шӱдыр орден (1947)^[2]^[4];
«Сарзылык суаплан» медаль (1945 ий 12 май)^[4]^[5];
«Совет Заполярьем аралымылан» медаль (1944 ий 5 декабрь)^[4];
«1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (1945 ий 9 май)^[4];
«Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль (руш.) (мар..

Палемдымаш

↑ Русский Уртем (Руш Вуртем, Старый Уртем) | Родная Вятка (неопр.). rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Мочаев, 2007, с. 106.
↑ Демпелев Петр Сергеевич (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Галерея памяти участников ВОВ (руш.). Музейный комплекс "Дорога Памяти". Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.
↑ Документ:Указ Президиума ВС СССР от 12.05.1945 № 221/315 — Кадровый состав НКВД 1935-1939 (неопр.). nkvd.memo.ru. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.

Литератур

Гребнев А. П. Родиной награждённые. ― Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976.
Демпелев Пётр Сергеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 106. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
Мочаев В. А., Колесников А. Ю. Демпелев Пётр Сергеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 122. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

[1] Русский Уртем (Руш Вуртем, Старый Уртем) | Родная Вятка (неопр.). rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.

[_59452c2b5663994e-2] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Мочаев, 2007, с. 106.

[3] Демпелев Петр Сергеевич (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.

[:1-4] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ Галерея памяти участников ВОВ (руш.). Музейный комплекс "Дорога Памяти". Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.

[5] Документ:Указ Президиума ВС СССР от 12.05.1945 № 221/315 — Кадровый состав НКВД 1935-1939 (неопр.). nkvd.memo.ru. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]