Ачамланде сарын партизанжылан (медаль)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
«Ачамланде сарын партизанжылан» медаль
I степенян
Изображение орденской планки Изображение награды
II степенян
Изображение орденской планки второй степени награды Изображение второй степени награды
Эл  СССР
Тип медаль
Кӧлан пуалтеш партизан, партизан отряд-влакын вуйлатыше составышт да партизан толкыным вораҥдарыше-влаклан
Статус огеш кучыкталт
Статистике
Параметр 32 мм диаметран оҥго:
1-ше степень — ший, 2-шо степень — вӱргене
Ыштыме кече 1943 ий 2 пургыж
Суапландарыме чот 1-ше степень — 56 883
2-шо степень — 70 992
Черет
Кугурак награде «Чолга пашалан (Сарзе суаплан)» лӱмгечылык медаль
Изирак награде «СССР-ын кугыжаныш чекшым оролымаште ойыртемалтмылан» медаль
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

«Ачамланде сарын партизанжылан» медальым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1943 ий 2 февральысе Указше дене тӧнежлыме. Медаль сӱретын авторжо — художник Н. И. Москалёв, сӱретым «Совет Армийлан 25 ий» ыштен шуктыдымо медаль проект гыч налме.

Историй

«Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене партизан-влак, партизан отряд-влакын вуйлатыше составше да партизан толкыным вораҥдарыше-шамыч «партизан толкыным вораҥдарыме пашаште посна суаплан, немыч-фашист захватчик-влакын тылыштышт Совет Шочмо элна верч партизан кучедалмаште лӱддымылыклан, геройлыклан да ойыртемалтше сеҥымашлан» суапландаралтыныт.

1943 ий июньышто 1 №-ан медаль дене совет партизан, минёр, пудештаркалыше-влак тӱшкан командирже Ефим Ильич Осипенко[1] суапландаралтын, 1941 ий шыжым «Передовой» партизан отрядын мобильный тӱшкажын командирже лийын, отряд Калуго область Сухиничи ола воктене пашам ыштен. Мышбор станций воктене, шке ыштыме минын взрывательже ыштен огылат, тудо зарядым кӱртньыгорно знакын вараже дене детонаторым перен пудештарен. Тыге тушманын фронтыш кайыше эшелонжо (паровоз да танкан кум платформо) тайыл йымак сӱмырлен, партизан нелын сусырген да сокыр лийын[2].

Медальым кондыштмо правилым, тасман тӱсшым да тудын наградылык колодкышто верланымыжым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1943 ий 19 июньысо «СССР-ын орденже ден медальже-влакын образецыштым да нунын тасмашт нерген каласкален возымым да орден, медаль, орденлык тасма ден ойыртемыш знак-влакым кондыштмо Правил-влакым пеҥгыдемдыме нерген» Указше дене пеҥгыдемдыме[3].

1968 ий тӱҥалтышлан 1-ше да 2-шо степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене 127 тӱж. утла еҥым — пӧръеҥ ден ӱдырамашым (партизан толкыным вораҥдарыше да вуйлатыше-влакым, партизан отряд-влакын командирыштым да поснак ойыртемалтше партизан-шамычым) суапландарыме[4].

1995 ий 1 январьлан палымдыме почеш 1-ше степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене 56 883 еҥым, 2-шо степенян дене 70 992 еҥым суапландарыме.

Суапландарыме коклаште СССР граждан-влак гына огыл, йотэл граждан-влакат улыт: СССР-ын оккупироватлалтше кумдыкыштыжо партизан толкынышто участвоватлыше антифашист-влак: чехословак партизан отрядын командирже, капитан Ян Налепка[5], болгар партизанке Вера Павлова[6], партизан-влак велыш вончышо да совет партизан отрядлаште кредалше румын сарзыслужышо-влак Апостол Тома, Михаил Михайлеску, Лазарь Георги, Маринеску Георги, Комбари Никола[7] да молат.

Медаль нерген положений

1. 1-ше да 2-шо степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене тылыште немыч-фашист захватчик-влак ваштареш мемнан совет Шочмо элна верч партизан талылыкым, пеҥгыдылыкым, патырлыкым ончыктышо Ачамланде сарын партизанже, партизан отряд-влакын вуйлатыше составышт да партизан толкыным вораҥдарыше-влак суапландаралтыт.

2. 1-ше да 2-шо степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене суапландарымаш СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын указше дене шукталтеш.

3. 1-ше степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене немыч-фашист захватчик-влакын тылыштышт мемнан совет Шочмо элна верч партизан кучедалмаште лӱддымылыклан, геройлыклан да ойыртемалтше сеҥымашлан партизан, партизан отряд-влакын вуйлатыше составышт да партизан толкыным вораҥдарыше-влак суапландаралтыт.

4. 2-шо степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» медаль дене партизан, партизан отряд-влакын вуйлатыше составышт да партизан толкыным вораҥдарыше-влак командованийын приказшым да заданийжым шуктымаште шкеныштын сӧйлык ойыртемыштлан, немыч-фашист захватчик-влак ваштареш партизан кучедалмаште чолган полшымылан.

Медальын кӱшыл степеньжылан 1-ше степень шотлалтеш.

«Ачамланде сарын партизанжылан» медаль оҥын шола велныже кондышталтеш да СССР-ын моло медальже-влак улмо годым степень-влакын кугылыкышт шот дене «Чолга пашалан (Сарзе чолгалыклан). Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий теммым палемдыме лӱмеш» медаль деч вара верлана.

Медаль нерген каласкален возымаш

«Ачамланде сарын партизанжылан» медаль йыргешке, диаметрже 32 мм. 1-ше степенян медаль — ший гыч, 2-шо степенян медаль — вӱргене гыч ышталтыт.

Медальын чурий велыштыже В. И. Ленинын да И. В. Сталинын оҥышт марте профилян сӱретышт верланен. Медальын тӱржӧ мучко тасма тапталтын, тудын тодылалтмаштыже ӱлыл ужашыште — «СССР» буква-влак, а нунын покшелнышт — сорла ден чӧгытан вич лукан шӱдыр. Тиде тасмаштак медальын кӱшыл ужашыштыже — «АЧАМЛАНДЕ САРЫН ПАРТИЗАНЖЫЛАН» манын возымо; возымо деч ончыч да тудын деч вара — вич мучашан изи шӱдыр-влак улыт.

Медальын тупынь велыштыже кум корнеш «МЕМНАН СОВЕТ ШОЧМО ЭЛНА ВЕРЧ» возымым таптыме, тудын ӱмбалныже сорла ден чӧгыт сӱрет верланен.

Медальысе сӱрет ден возымаш-влак оварген лекше улыт.

Медальын кӱшыл ужашыштыже изи пылыш уло, тудын дене медаль колча полшымо дене вич лукан кӱртньӧ колодко дене ушалтеш, колодкым порсын муар тасма дене шупшмо.

Эн тӱҥалтыште тасма 20 мм лопкытан, волгыдо-ужар тӱсан, тӱр мучко кажныже 2 мм лопкытан аҥысыр корнан-корнан лийын: йошкарге — 1-ше степенян медальын, канде — 2-шо степенян медальын. 1943 ий 19 июньысо указ дене у тасмам пеҥгыдемдыме — 24 мм лопкытаным, волгыдо-ужар тӱсаным, покшелныже 2 мм лопкытан кутынек кайыше корнаным: йошкарге — 1-ше степенян медальын, канде — 2-шо степенян медальын.

Иллюстраций-влак

  • Медальын реверсше

    Медальын реверсше

  • Партизан-влаклан медальым кучыктымаш

    Партизан-влаклан медальым кучыктымаш

  • СССР-ын почто маркыже, 1945 ий

    СССР-ын почто маркыже, 1945 ий

  • 1-ше степенян тасман 1-ше вариантше

    1-ше степенян тасман 1-ше вариантше

  • 2-шо степенян тасман 1-ше вариантше

    2-шо степенян тасман 1-ше вариантше

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Осипенко Ефим Ильич. Тергыме кече: 8 ага 2016. Архивлыме 10 сорла 2016 ий.
  2. ↑ Великая Отечественная в письмах / Сост. В. Г. Гришин. — М.: Политиздат, 1980. — С. 133—134.
  3. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об утверждении образцов и описание лент к орденам и медалям СССР и Правил ношения орденов, медалей, орденских лент и знаков отличия» от 19 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 23 пеледыш (№ 23 (229)). — С. 1 – 2.
  4. ↑ С. М. Штеменко. Генеральный штаб в годы войны. М., Воениздат, 1968. Стр. 127
  5. ↑ Е. Леонова. Ян Налепка (1912—1943) // Герои-интернационалисты / Сост. В. В. Тян. — М.: Просвещение, 1991. — С. 130—138.
  6. ↑ Удостоверение о награждении Давыдовой Веры Фёдоровны (Веры Павловой) медалью «Партизану Отечественной войны» I степени (фото) // Плечом к плечу, сердцем к сердцу. Воспоминания болгар — бойцов и командиров Красной Армии / Cб., сост. М. Костадинова, И. Лалов. Пер. с болг. — М.: Воениздат, 1984. — (вклейка).
  7. ↑ Ф. П. Шевченко. Участие венгров и румын в партизанском движении на Украине в годы Великой Отечественной войны Советского Союза // Новая и новейшая история : журнал. — 1961. — № 5. — С. 91—103.

Литератур

  • Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — С. 70—71. — ISBN 5-7062-0111-0.
  • Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — Мн.: Народная асвета, 1986. — С. 61—62.
  • Ордена и медали СССР / Сост. Г. И. Гребенникова, Р. С. Каткова. — М.: Планета, 1982. — С. 136—137.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ачамланде_сарын_партизанжылан_(медаль)&oldid=1197739" гыч налме