Моском аралымылан (медаль)

«Моском аралымылан» медаль
«Моском аралымылан» медаль
Эл	СССР
Тип	медаль
Кӧлан пуалтеш	Моском аралыше чыла еҥлан
Статус	огеш кучыкталт
Статистике
Параметр	вӱргене гыч 32 мм диаметран тыртыш
Ыштыме кече	1944 ий 1 май
Икымше суапландарымаш	1944 ий 20 июль
Суапландарыме чот	1 028 600 наре
Черет
Кугурак награде	«Ленинградым аралымылан» медаль[d]
Изирак награде	«Одессым аралымылан» медаль[d]
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

«Моском аралымылан» медальым 1.05.1944 ийыште СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын «„Моском аралымылан“ медальым тӧнежлыме нерген» Кӱштыкшӧ дене пеҥгыдемдыме. Медаль сӱретын авторжо — сӱретче Н. И. Москалёв^[1].

Медаль нерген положений

«Моском аралымылан» медаль дене Моском аралыше чыла еҥымат суапландареныт:

1941 ий 19 октябрь гыч 1942 ий 25 январь марте Моском аралымаште ик тылзе деч шагал огыл лийше Йошкар Армийын да НКВД войскан чыла сарзыслужыштым да шке кумылын налме-влакым;
1941 ий 19 октябрь гыч 1942 ий 25 январь марте лачак Моском аралымаште ик тылзе деч шагал огыл лийше гражданский калык гыч еҥ-влакым;
ПВО-н Моско зонысо часть-влакын да МПВО часть-влакын сарзыслужыштым, тыгак гражданский калык гыч еҥ-влакым — 1941 ий 22 июль гыч 1942 ий 25 январь марте Моском тушманын юж гыч кержалтмыж деч аралымаште эн чолган лийше-влакым;
Резервный фронтын аралалтме рубежшым да аралалтме рубежын сооруженийжым, Можайскысе, Подольскысо рубеж-влакым да Моско йырысе авыртышым чоҥымаште чолган тыршыше Моско оласе да Моско областьысе калык гыч сарзыслужышо-влакым да гражданский еҥ-влакым;
Моско областьысе партизан-влакым да Тула герой-олам аралымашке чолган ушнышо-влакым.

«Моском аралымылан» медаль шола оҥышто кондышталтеш да СССР-ын моло медальже-влак улмо годым «Ленинградым аралымылан» медаль деч вара верлана.

«Моском аралымылан» медальым икымше гана 1944 ий 20 июльыште кучыктымо. Тудым № 000001 удостоверений дене пырля И. В. Сталинлан пуымо.

1995 ий 1 январьлан увер почеш «Моском аралымылан» медаль дене 1 028 600 наре еҥ суапландаралтын.

Медаль нерген каласкален сӱретлымаш

«Моском аралымылан» медаль вӱргене гыч ышталтеш да тудо 32 мм диаметран чын тыртыш улеш.

Медальын чурий могырыштыжо Кремль пырдыж (руш.) (мар.. Кремль пырдыж ончылно Т-34 танк сӱретлалтын, тудын ӱмбалныже салтак тӱшка шога. Медальын шола ужашыштыже Минин ден Пожарскийлан чапкӱ (руш.) (мар. сӱрет да медальын пурла ужашыштыже — башне.

Кремль пырдыж ӱмбалне тисте дене Правительстве пӧртын куполжо коеш, тистыште — сорла ден чӧгыт. Купол ӱмбалне — самолёт-влакын силуэтышт. Медальын кӱшыл ужашыштыже йыр мучко «МОСКОМ АРАЛЫМЫЛАН» возымаш. Медальын ӱлыл ужашыштыже йыр мучко лавр аршаш, укш-влакын ӱлыл мучашыштышт — вич мучашан шӱдыр. Медальын чурий могыржым оварыше бортик дене тӱраҥдыме.

Медальын шеҥгел могырыштыжо «МЕМНАН СОВЕТ ШОЧМО ЭЛНА ВЕРЧ» возымаш. Возымаш ӱмбалне сорла ден чӧгыт сӱретлалтыныт.

Медальыште чыла возымаш ден сӱрет-влак оварен лекше улыт.

Медаль пылыш да оҥго полшымо дене 24 мм лопкытан порсын муар тасма дене шупшылмо вич лукан колодко дене ушалтеш. Тасмаште кутынь верланыше кум (кажныже 5 мм лопкытан) оливке тӱсан корно да кок (кажныже 4 мм лопкытан) йошкар корно уло. Тасма тӱр-влакым аҥысыр йошкар корно дене авыралме.

Палемдымаш

↑ Главархив — о том, как в 1944 году учреждали медаль «За оборону Москвы», 2021-05-01, <https://www.mos.ru/news/item/90132073/>. Тергыме: 8 сӱрем 2025.

Литератур

Дуров В. Награды Великой Отечественной // Наука и жизнь : журнал. — 1985. — № 4. — С. 28-29, 38-40, 54-55, 108-109. — ISSN 0028-1263.
Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб. : Печатный двор, 1997. — С. 82—83. — ISBN 5-7062-0111-0.
Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. — Мн. : Народная асвета, 1986. — С. 75—76.

Кылвер-влак

[1] Главархив — о том, как в 1944 году учреждали медаль «За оборону Москвы», 2021-05-01, <https://www.mos.ru/news/item/90132073/>. Тергыме: 8 сӱрем 2025.

[1]