Аханщиков, Иринарх Владимирович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Иринарх Владимирович Аханщиков
Аханщиков, Иринарх Владимирович.jpg
Шочмо кече 1884 ий 25 шорыкйол(1884-01-25)
Шочмо вер Акрам, Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 1956 ий 6 идым(1956-09-06) (72 ий)
Колымо вер Чыкма, Марий АССР, РСФСР, СССР
Гражданлык  Россий империй →  СССР
Паша сомыл педагог
Награде да премий

Ленин орден — 1949
Honored School Teacher of the RSFSR.png

Иринарх Владимирович Аханщиков (25 шорыкйол 1884, Акрамово[d], Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 6 идым 1956, Чыкма, Курыкмарий район, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР[d], СССР) — руш совет туныктышо. Чыкма оласе 2-шо №-ан тӱҥалтыш школын вуйлатышыже, туныктышыжо (1918—1937, 1941—1952). РСФСР школын сулло туныктышыжо (1951). Ленин орденын кавалерже (1949).

Илыш корно

1884 ий 25 январьыште кызытсе Чуваш республикын Моргауш район Акрамово ялысе мландыдыме кресаньык ешеш шочын[1][2].

1895 ийыште Озаҥ губерний Чыкма уездысе Акрам нылияш земстве школым тунем пытарен, умбакыже Чебоксар кӱшыл тӱҥалтыш училищыште шинчымашым поген. Тунем пытарымеке, тияклан ыштен да тӱҥалтыш школ туныктышо лияш экстерн дене экзаменым кучаш ямдылалтын. 1902 ийыште экзаменым кучен, Второ-Васькино земстве училищыште туныкташ тӱҥалын[3].

1904 ийыште, ачажын колымыж деч вара, Акрам селашке куснен да тушто 13 ий земстве училищын вуйлатышыжлан да туныктышыжлан пашам ыштен. Тиде жапыште верысе калык коклаште тӱвыра пашам вӱден[3].

1905 ий гыч калыкыште виктер ваштареш ойлен, 1917 ийыште, поян кресаньык-влакын лӱдыктымеке, Чыкма олаш куснен. 1918 ий гыч — тӱҥалтыш школын вуйлатышыже, тиде школ 1932 ийыште "чыла шотыштат сай" статусым налын — Марий автоном кундемыште эн сай лийын, тушто ватыже Прасковья Михайловна дене пырля пашам ыштен[3]. 1935 ийыште РСФСР-ын 40 эн сай туныктышо коклаште РСФСР Калык просвещений наркомат  (руш.) (мар. пелен Рӱдӧ педагогике лабораторий дене кылым кучен. 1936 ийыште руш йылмым туныктымо шотышто эн сай уроклан РСФСР конкурсын лауреатше лийын[1][2].

1932—1937 ийлаште — Чыкма оласе советын тӱвыра секцийжын председательже[1][2]. Чыкма оласе Каҥашын йыжъеҥже лийын, Совет-влак погыныш вич гана делегатлан сайлалтын, кундемысе да оласе туныктышо-влакын погынлашкышт да конференцийлашкышт сайлалтын. «Революций верч» («За Революцию») оласе мопр пырдыжгазетым луктеден, школлаште политехнизацийым эртарыме шотышто район штабын йыжъеҥже лийын[3].

1937 ий 19 декабрьыште контрреволюций пашам вӱдымылан титаклен арестоватленыт: 3 ий 11 тылзылан петырымаште лийын, Каргополь лагерьлаште шинчен. 1941 ий январьыште жап деч ончыч луктыныт[1][2][4][5][6].

Мӧҥгӧ пӧртылмеке — Марий АССР Чыкма оласе 2-шо №-ан тӱҥалтыш школын туныктышыжо, тыште 1952 ий марте туныктен[1][2][3][3].

1951 ийыште тудлан «РСФСР школын сулло туныктышыжо» чаплӱмым пуымо. Ленин орден, медаль-влак да Марий облисполкомын да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш  (руш.) (мар. Вуйверын Чаптаныкше-влак дене суапландаралтын[1][2].

1956 ий 6 сентябрьыште Чыкмаште илыш дене чеверласен, оласе шӱгарлаште тойымо[1][2].

Суапшым пагалымаш

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Мочаев, 2007, с. 35.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 234—235.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Аханщиков Иринарх Владимирович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 5 пургыж 2026.
  4. ↑ Irinarh Ahanschikov (англ.). timenote.info. Тергыме кече: 5 пургыж 2026.
  5. ↑ Книга памяти жертв политических репрессий в СССР | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 5 пургыж 2026.
  6. ↑ Аханщиков Иринарх Владимирович (руш.). Бессмертный барак. Тергыме кече: 5 пургыж 2026.

Литератур

  • Колесников А. Ю. Аханщиков Иринарх Владимирович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 35. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Аханщиков Иринарх Владимирович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 234—235. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Колесников А. Ю. Аханщиков Иринарх Владимирович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 37. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Муравьёв А. В. Учителями жива Россия. — 2-е изд., доп. — Йошкар-Ола: Издательский дом «Марийское книжное издательство», 2022. — С. 11.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Аханщиков,_Иринарх_Владимирович&oldid=1232722" гыч налме