Анников, Степан Иванович

Степан Иванович Анников
Шочмо кече	23 теле 1887(1887-12-23)
Шочмо вер	Шунэҥер, Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече	31 шыжа 1961(1961-10-31) (73 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Марий Автоном Совет Социализм Республик, СССР
Гражданлык	Россий империй →  СССР
Паша сомыл	инженер, преподаватель
Награде да премий	Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1943, 1957) Марий АССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1947)

Степа́н Ива́нович А́нников (23 теле 1887, Шунэҥер, Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 31 шыжа 1961, Йошкар-Ола, Марий Автоном Совет Социализм Республик, СССР) — марий совет шанче пашаеҥ. Марий-влак кокла гыч икымше инженер, технике шанче кандидат (1949). РСФСР шанчын сулло пашаеҥже (1958), Марий АССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1947). Икымше тӱнямбал сарын салтакше. Марий облисполкомын йыжыҥъеҥже (1929—1934).

Илыш корныжо

1887 ий 23 декабрьыште кызытсе Марий Элын Курыкмарий районысо Шунэҥер ялысе йорло кресаньык ешеш шочын. 1901 ийыште Озаҥ губернийын Чыкма уездысе Юлъял черке-приходской школым тунем пытарен. 1910 ийыште Мариин Посадыште (кызытсе Чуваший) пум пӱчкедыме шотышто инструктор-влакым ямдылыше школым тунем пытарен.

1910—1917 ийлаште армийыште служитлен, артиллерий полкышто возкалче лийын. Икымше тӱнямбал сарын салтакше.

Армий гыч пӧртылмеке, 1917 ийыште Озаҥыш илаш куснен. Озаҥ оласе совет милицийыште шотлышо пашаеҥ, оласе тӱрлӧ тунемме тӧнежлаште пашам виктарыме шотышто туныктышо лийын. Тыште кӱшыл школыш пураш ямдылыше, кастене шинчымашым пуышо курсым, В. И. Ленин лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш университетын кастене тунемме пашазе факультетшым пытарен. 1920—1924 ийлаште Озаҥысе политехнике институтын механике факультетыштыже тунемын. Но тиде тӧнежын петыралтмыжлан кӧра, эн сай студент семын, Новочеркасскысе Дон политехник институтыш кусаралтын, тудым 1927 ийыште тунем пытарен. Тудлан Ростов-на-Дону оласе ик кугу заводын технике директоржо лияш темленыт, но тудо Марий автоном областьыш пӧртылын.

1927 ийыште Чарлашке (кызыт Йошкар-Ола) пашаш колтеныт, тушто Совнархозын инженержылан тыршаш тӱҥалын. Тиде жапыште ӱй, кермыч заводым, Юринысо коваште заводым, Параньга да Юрино посёлкылаште пар куат дене ыштыше станций-влакым, Шелаҥгер посёлкышто скипидар-эрыктыше заводым да молымат чоҥен. 1930 ийыште Йӧнозанлык академийыште инженер-теплотехник курсым тунем пытарен. 1927 ий гыч 1933 ий марте В. И. Ленин лӱмеш профтехшколын вуйлатышыже да туныктышыжо, вара тудын негызеш ышталтше Индустрий техникумын директоржо лийын — тиде Марий республикыште техникылан туныктышо икымше тӧнеж лийын.

1932 ийыште Озаҥ гыч кусарыме М. Горький лӱмеш Юл кундемысе чодыра технике институтыш туныктымо пашаш куснен: доцент, теплотехнике кафедрын вуйлатышыже лийын. Вара тыште шкенжынак почмо энергетике кафедрым вуйлатен. Институтышто икымше гана тунемме электростанцийым, технике лабораторийым, кабинетым да молымат ыштен.

1937 ийыште Ленинградысе СССР Шанче академийын Энергетике институтыштыжо аспирантурым тунем пытарен. 1949 ийыште В. И. Ленин лӱмеш Ялозанлык шанче академийын Механизаций да электрофикаций институтыштыжо технике шанче кандидат степеньым налаш диссертацийым сайын арален.

1929—1934 ийлаште — Марий облисполкомын йыжыҥъеҥже. 1929—1931 ийлаште Йошкар-Оласе ола Каҥаш Президиумын йыжыҥъеҥже лийын. 1933 ийыште Марий кундемысе коммунал озанлык пӧлка вуйлатышын алмаштышыже лийын.

1944 ий ноябрьыште Марий АССР Совнаркомын кӱштыкшӧ почеш Марий АССР-ысе Архитектур паша шотышто виктемын архитектур каҥашын йыжыҥъеҥже семын пеҥгыдемдалтын.

Марий АССР чодыра йӧнозанлыкым вияҥдымаште кугу надыржылан 1947 ийыште «Марий АССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже» чаплӱмым, а 1958 ийыште шуко ияш лектышан инженер пашажлан — «РСФСР шанчын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуэныт. Кок гана Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1943, 1957) дене суапландаралтын.

1961 ий 31 октябрьыште Йошкар-Олаште илыш дене чеверласен, Марково шӱгарлаште тоеныт.

Суаптар-влак

• «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чолга пашалан» медаль.
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1943, 1957);
• РСФСР шанчын сулло пашаеҥже (1958);
• Марий АССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1947).

Шарнымаш

• 1987 ий гыч, С. И. Анниковын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш, Йошкар-Оласе «Берёзово» микрорайонысо ик уремлан тудын лӱмжым пуымо.
• Юл кундемысе кугыжаныш технологий университетын историй тоштерыштыже, Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерыште, Марий Элын Курыкмарий районысо Юлъял тӱҥалтыш школ тоштерыште С. И. Анников нерген пален налаш лиеш.

Палемдымаш

Литератур

• Иванов А. Первый инженер из мари / А. Иванов // Марийская правда. — 1957. — 19 ноября. — С. 3.
• Айплатов Г. Н. Степан Иванович Аников (1887—1961): (к 110-летию со дня рождения) / Г. Н. Айплатов // Марий Эл: время, события, люди: календарь знаменательных и памятных дат на 1997 год / Национальная б-ка им. С. Г. Чавайна; сост. И. С. Гаврилова. — Йошкар-Ола, 1996. — С. 95—96.
• Аников (Анников) Степан Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 27. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Апатеев А. Первый учёный мари / А. Апатеев // Край горномарийский. — 2008. — 30 мая. — С. 7.
• Аников (Анников) Степан Иванович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 226. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Айплатов Г. Н., Анучина Л. А., Мочаев В. А. Аников (Анников) Степан Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 27. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Улицы Йошкар-Олы: улица Анникова.