Юл кундемысе кугыжаныш технологий университет

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Юл кундемысе кугыжаныш технологий университет
(ПГТУ)
Logo MarGTU.png
The main building of Mari state technical university.jpg
Тӱнямбал лӱм Volga State University of Technology
Ончычсо лӱм «Лӱм-влак» ужашым ончо
Девиз Йӱла, качестве, ончыкылык
Негызлыме ий 1932 ий
Тӱрльылык Кугыжаныш
ректор И. В. Петухов[1]
Студент-влак 12500
Аспирантур 160
Докторантур 15
Доктор-влак 90
Преподаватель-влак 750
Верланымаш  Россий, Йошкар-Ола
Юридический адрес 424000, РФ, респ. Марий Эл, г. Йошкар-Ола, пл. Ленина, д. 3
Сайт www.volgatech.net
Награде-влак Калык Келшымаш орден Премия Ленинского комсомола — 1989
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Юл кундемысе кугыжаныш технологий университет (ПГТУ, Волгатех, руш. Поволжский государственный технологический университет) — Марий Эл Республикысе улыжат ик технический (технологический) да вуз-влак кокла гыч икымше вуз, республикысе эн кугу тунемме-шанче рӱдер. Университет Кугу Британийысе, Канадысе, Нидерландысе, США-се, Францийысе, Финляндийысе, Грецийысе, Германийысе, Китайысе вуз да организаций-влак дене пырля шанче шымлымаш-влакым эртара; ТЕМПУС, ТАСИС, «Тӱвыра инициативе» да моло программе-влак дене пашам ышта[2].

Лӱм-влак

  • 1932—1968 — М. Горький лӱмеш Юл кундемысе чодыратехник институт (ПЛТИ).
  • 1968—1982 — М. Горький лӱмеш Марий политехник институт (МарПИ).
  • 1982—1995 — Калык-влакын келшымашышт орденан М. Горький лӱмеш Марий политехник институт (МПИ).
  • 1995—2012 — Марий кугыжаныш техник университет (МарГТУ)[3].
  • 2012 — кызытсе жапыште — Юл кундемысе кугыжаныш технологий университет (ПГТУ)[4].

Эртымгорно

Негызлыме кечылан 1932 ий 5 июнь шотлалтеш, тунам СССР Наркомчодыран Озаҥ гыч Йошкар-Олаш Озаҥысе чодыратехник институтым кусарыме нерген пунчалже лектын да тунамак Юл кундемысе чодыратехник институт (ПЛТИ) манын уэш лӱмдымӧ. СССР ЦИК Секретариатын 1932 ий 13 декабрьысе пунчалже дене Юл кундемысе чодыратехник институтлан М. Горькийын лӱмжым пуымо[3].

ПЛТИ индустриализаций жапыште эллан инженер кадрым ямдылымаште кугу рольым модын. Выпускник-влак шочмо элысе чодыра йӧнозанлыкыште пашам ыштеныт, чодыра озанлыкын, чодыра промозанлыкын, чодыра трестын да моло чодыра предприятий, организаций-влакын директорышт, тӱҥ специалистышт лийыныт.

Эн неле пагыт сар да сар деч варасе ийла лийыныт. 1941 ий шыже гыч 1943 ий август марте коллектив Провой кундемысе Мушмари чодыра посёлкышто эвакуацийыште илен да пашам ыштен[5][6]. Но туштат институт квалификациян кадрым луктын шоген да фронтлан кӱлешан шанче идей-влакым шыҥдараш полшен, тидлан правительстве да Элын Кӱшыл Тӱҥкомандующийжын тауштымашыштым налын[7].

1950—1956 ийла — тиде жапыште вий кушкын да ешаралтын, тидыже институтым варажым политехник вузыш савыраш полшен. Тиде пашан лектышыже семын производствыш 84 шанче-шымлыше да опытно-конструкторский пашам шыҥдарымаш лийын[прим 1]. Тиде, мутат уке, директор — ректор М. Д. Даниловын суапше.

1968 ийыште Юл-Виче регионышто да Марий АССР-ыште тӱрлӧ специальностян инженер кадр кӱлешлык кушмылан кӧра Юл кундемысе чодыратехник институтым Марий политехник институтыш (МарПИ) савырыме. Икымше лу ий жапыштак ректор Г. С. Ощепковын вуйлатымыже почеш у факультет-влак почылтыныт: инженер-чоҥышо, радиотехнике, пушеҥгым обрабатыватлыме технологий, машиным чоҥышо, мелиоратив-корно факультет-влак. Да 70-ше ийла мучаште ваш кылдалтше тунемме телевизионный системе, тунемме-шотлышо рӱдер ышталтыныт, икымше дисплей класс чумыралтын.

1982 ийыште калык озанлыклан кӱкшӧ квалификациян специалист-влакым ямдылымаште да шанче шымлымашым вияҥдымаште суаплан институт Калык-влакын келшымашышт орден дене палемдалтын.

Вузын тунемме-методике да шанче пашаште шумо кӱкшытшӧ коллективлан 1995 ий 31 мартыште кугыжаныш техник университет (МарГТУ) статусым налаш негызым пуэн.

Туныктымаш шотышто федерал агентствын 2007 ий 29 июньысо 1166 №-ан приказше дене Марий кугыжаныш техник университет тудын деке структур подразделений семын ушымо формо дене университет комплекс семын вашталт ышталтын:

  • «Йошкар-Оласе аграр колледж» кыдалаш профессионал туныктымашын федерал кугыжаныш туныктыш тӧнежше;
  • «1-ше №-ан профессионал училище» кугыжаныш туныктыш тӧнеж;

Тыгак университет деке посна структур подразделений формо дене ушненыт (университетын филиалже-влак):

  • «Марий целлюлоз-кагаз техникум» (кызыт ПГТУ-н Волжскысо филиалже) кыдалаш профессионал туныктымашын кугыжаныш туныктыш тӧнежше
  • «Мариин-Посадысе чодыратехник техникум» (кызыт ПГТУ-н Мариин-Посадысе филиалже) кыдалаш профессионал туныктымашын кугыжаныш туныктыш тӧнежше

2012 ийыште Марий кугыжаныш техник университетым Юл кундемысе кугыжаныш технологий университетыш савырыме.

2015 ийыште лу факультет гыч визытшым (Чодыра озанлык да экологий факультет, Мланде пашам ыштыме да вӱд ресурс факультет, Чоҥымо факультет, Чодыра йӧнозанлык факультет да Механике-машиным чоҥышо факультет) ушымо дене кум институт да вич факультет ышталтын.

Лицензий

ПГТУ-н Туныктымаш да шанче сферым эскерыше федерал службын 2008 ий 23 июньысо 1334 №-ан Кугыжаныш аккредитаций нерген свидетельствыже да 2008 ий 28 мартысе 10093 №-ан кӱшыл профессионал туныктымаш сферыште туныктыш пашам вӱдаш правам пуышо лицензийже уло.

ПГТУ-н оралтыже-влак

ПГТУ-н тунемме корпусшо-влак

ПГТУ-н тӱҥ корпусшо (1-ше корпус) тыге коеш
ПГТУ-н 2-шо корпусшо тыге коеш
  • 1-ше №-ан корпус (тӱҥ корпус)
Верланымыже: Йошкар-Ола, Ленин площадь, 3-шо пӧрт

56°37′49″ с. ш. 47°53′34″ в. д.GЯO

  • 2-шо №-ан корпус
Верланымыже: Йошкар-Ола, Советский урем, 158-ше пӧрт

56°37′42″ с. ш. 47°53′29″ в. д.GЯO

Оралтым 1951 ийыште архитектор П. А. Самсоновын проектше почеш чоҥымо. Кумда олмыктымо пашам 2008 ийыште ыштыме[8].
  • 3-шо №-ан корпус
Верланымыже: Йошкар-Ола, Панфилов урем, 17-ше пӧрт

56°37′19″ с. ш. 47°53′07″ в. д.GЯO

  • 4-ше №-ан корпус
Верланымыже: Йошкар-Ола, Волков урем, 155а пӧрт

56°37′45″ с. ш. 47°53′32″ в. д.GЯO

  • 5-ше №-ан корпус
Верланыме вер: Йошкар-Ола, Чоҥышо-влак урем, 99-ше пӧрт.

Тӱшкагудо-влак

  • 1-ше №-ан тӱшкагудо — Волков урем, 143.
  • 2-шо №-ан тӱшкагудо — Советский урем, 150.
  • 3-шо №-ан тӱшкагудо — Советский урем, 148.
  • 5-ше №-ан тӱшкагудо — Волков урем, 149.
  • 6-шо №-ан тӱшкагудо — Панфилов урем, 15.
  • 7 / 8 №-ан тӱшкагудо-влак — Карл Маркс урем, 120/120 «А».
  • «Студент ден аспирантын пӧртышт» 9-ше №-ан тӱшкагудо — Панфилов урем, 15.

450 еҥлан келыштарыме лу пачашан тӱшкагудым 2010 ий 25 январьыште пайремлын почмо. Тӱшкагудо Европысо чыла стандартлан келшен толеш. Моло тӱшкагудо-влак деч тӱҥ ойыртемже-влак: санузел ден душевоян кок пӧлеман блок-влак, тачысе жаплан келшыше быт технике дене пойдарыме кухньо-столовый-влак, шке семын тунемаш йӧнештарыме компьютер класс, йӧнан конференц-зал, кажне пӧлем гыч Интернетыш пураш воштырдымо кыл[9].

Лӱман аудиторий-влак

Лӱман аудиторий йӱлам 2003 ийыште тӱҥалме. ПГТУ-н почётан кажне докторжын лӱман аудиторийже уло. Чот кӱлешан атрибут: лӱм дене табличке, кӱчык увер дене фотопортрет. Тӱҥ шотышто, аудиторий-влак — дизайн гыч тӱҥалын техник дене пойдарымаш марте — кызытсе илышлан келшен толшо улыт.

ПГТУ-н тӱҥ корпусыштыжо 7 лӱман аудиторий уло:

  1. Леонид Маркеловын − Марий Эл республикын президентшын. 2006 ий ноябрьыште почылтын[10].
  2. Василий Бочкарёвын — Пенза областьын губернаторжын.
  3. Александр Торшинын — РФ Федераций Каҥаш председательын алмаштышыжын.
  4. Николай Куклинын — университетын Попечитель каҥаш президентшын.
  5. Илья Ломакин-Румянцевын — президентын экспертлык управленийжын начальникшын.
  6. Геннадий Александровын — «Маригражданстрой» ОАО-н президентшын. 2010 ий июльышто почылтын[11].
  7. Мухаммат Гатиятуллинын — «Волго-Вятскуправтодор» КУ-н начальникшын.

Структур

Юл кундемысе кугыжаныш технологий университетыш 5 факультет, 5 институт да 2 рӱдер пурат:

Факультет-влак (скобкышто — негызлыме ий)

  1. ЭФ — Экономике факультет (1940)
  2. РТФ — Радиотехнике факультет (1971)
  3. ИТФ — Илышкыл технологий-влак факультет (1999)
  4. ИДВТФ — Информатике да шотлышо технике факультет (2000)
  5. ВПФ — Виктарымаш да права факультет (2001)

Институт-влак

  1. ЧППИ — Чодыра да пӱртӱс дене пайдаланыме институт (Чодыра озанлык да экологий факультетым да Чодыра йӧнозанлык факультетым 2015 ийыште пырля ушымо дене ышталтын)
  2. ММЧИ — Механике да машиным чоҥышо институт (Механике-машиным чоҥышо факультет гыч 2015 ийыште савырнен)
  3. ЧАИ — Чоҥымаш да архитектур институт (Чоҥымо факультетым да Мланде пашам ыштыме да вӱд ресурс факультетым 2015 ийыште пырля ушымо дене ышталтын)

Ешартыш профессионал туныктымаш институт

Ешартыш профессионал туныктымаш институт (ЕПТИ) негызлык туныктымаш деке ешартыш туныктымаш программын кумда спектржым пален налаш йӧным пуа:

  • Кугыжаныш да муниципал виктарымаш
  • Организацийын менеджментше
  • Маркетинг. «РИМА-А» руш-голланд программе
  • Бухгалтерлык шотлымаш, анализ да аудит
  • Финанс да кредит
  • Чодыра озанлык
  • Предприятийын (бизнесын) мош шогымыжым аклымаш
  • Компьютер график да Web-дизайн аланыште специалист (Web-дизайнер)
  • Чоҥымо паша менеджер
  • Производственно-озанлык организацийын экономист-аналитикше
  • Системлык инженер (посна еҥлык ЭВМ-ын да тудын негызеш вот-влакын аппаратно-программный комплексым кучылтмо шотышто специалист)
  • Персоналым вияҥдыме шотышто менеджер
  • Предприятийым права шотышто аралыше консультант
  • Профессионал коммуникаций сферыште кусарыше

Рӱдер-влак

  • Гуманитар туныктымаш рӱдер (ГТР)
  • Фундаментал туныктымаш рӱдер (ФТР)

Филиал-влак

  • Волжскысо филиал
  • Мариин-Посадысе филиал[12]
  • ПГТУ-н тунемме-опытлык чодыра озанлыкше[13]

Колледж-влак

  • Йошкар-Оласе аграр колледж[14]
  • ПГТУ-н «Политехник» кӱшыл колледжше[15]

Студент илыш

Спорт дене тыршымаш

Студент-влакын кидыштышт уло: 2 стрелковый тир, «Политехник» тазалыкым пеҥгыдемдыше да спорт лагерь, ныл кугу да 6 изи зал, ик ече базе, вийлык тренажёр зал. Тыгак вийым ешарымылан ямдылалтмаш, теннис, бокс, рукопашный кредалмаш, Вьет-Во-Дао, тазалыкым пеҥгыдемдыше аэробике, ӱстембал теннис дене тренироватлыме паша эртаралтеш[16].

Баскетбол

Тӱҥ статья: ПГТУ-н баскетбол командыже

«МарГТУ» баскетбол команде 1972 ийыште ышталтын. Инициаторжо физвоспитаний кафедр лийын (кугурак туныктышо Юрий Яковлевич Ожиганов, тудак 1980 ий марте тӱҥ тренер лийын). 1984 да 1987 ийлаште СССР-ын Политехниадыштыже шӧртньӧ медаль-влакым сеҥен налме. Команде 06/07 сезонышто регулярный первенствын лектышыже почеш «Эрвел» дивизионышто кумшо да финаллык турнирыште визымше лийын[17].

Каныме вер

Тӱҥ статья: ПГТУ-н «Политехник» лагерьже

Студент ден университетын пашаеҥже-влаклан канашышт «Политехник» спорт да тазалыкым пеҥгыдемдыше лагерь уло, тудо «Марий Чодра» калыкле парк кӧргыштӧ, Марий Эл Республикысе Волжск районын Яльчик ер серыштыже верланен.

Лагерь официальнын 1965 ийыште Марий АССР Министр-влак Каҥашын «Мер да моло кӱлешлыклан мланде участкым ойырымо нерген» пунчалже почеш почылтын[18].

Таче «Политехник» 7,2 гектар кумдыкым айла, да тушко пурат:

  • 200 еҥлан кочмывер;
  • еш дене илаш кок, кум да вич еҥлан изи пӧрт-влак;
  • 30-40 еҥан тӱшкам вераҥдаш щитовой да кӱ корпус-влак.

Лагерьыште ий еда эртаралтеш:

  • «Йӧратыме Яльчик» фестиваль — университетын попечитель каҥашыжын полшымыж дене;
  • Регион-влак кокласе «Музыкальный фестиваль» — авторлык мурым йӧратыше-влак эртарат;
  • Шанче-практик конференций-влак;
  • Семинар-влак.

Награде да премий-влак

  • Калык-влакын келшымашышт орден (1982);
  • Ленин комсомолын премийже (1989) — опытно-конструкторский пашалан да у транспорт-технологий йӧн-влакым шыҥдарымылан, калык озанлыклан кӱкшӧ квалификациян кадрым ямдылымаште суаплан.

Палыме туныктышо-влак

  • Глузман, Абрам Мунишович (1909—1969) — совет шанчызе-историк, комсомол да партий пашаеҥ.

Умылтарымаш

  1. ↑ М. Л. Дворецкий, В. Н. Смирнов, И. С. Аверкиев, М. Д. Данилов, П. В. Воропанов профессор-влакын да И. И. Гаврилов, А. Р. Чистяков, П. П. Сулханов, В. Е. Печёнкин, М. В. Пайбердин, В. И. Мельников, Ю. Я. Дмитриев, П. В. Алексеев да моло доцент-влакын вуйлатымышт почеш.

Палемдымаш

  1. ↑ Игорь Петухов избран ректором Волгатеха (руш.). Поволжский государственный технологический университет (4 идым 2020). Тергыме кече: 13 шорыкйол 2022. Архивлыме 13 шорыкйол 2022 ий.
  2. ↑ Ведущие государственные вузы г. Йошкар-Олы. Тергыме кече: 1 шыжа 2018. Архивлыме 2 шыжа 2018 ий.
  3. ↑ 1 2 МарГТУ — История. Тергыме кече: 22 сорла 2010. Архивлыме 15 пеледыш 2010 ий.
  4. ↑ ПГТУ — новое имя «политеха». Тергыме кече: 24 вӱдшор 2012. Архивлыме 9 сорла 2014 ий.
  5. ↑ В годы суровых испытаний (1941—1945) Архивысе копий 13 шорыкйол 2022 гыч.
  6. ↑ Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 103.
  7. ↑ Марийский государственный технический университет: прошлое и настоящее.
  8. ↑ Социально-культурные объекты, ОАО «Маригражданстрой» - Учебный корпус № 2 ПГТУ. Тергыме кече: 23 ӱярня 2011. Архивировано из оригинала 4 ӱярня 2016 ий.
  9. ↑ МарГТУ — В МарГТУ — общежитие еврокласса! Тергыме кече: 22 сорла 2010. Архивлыме 4 ӱярня 2016 ий.
  10. ↑ Официальный сервер Правительства Республики Марий Эл || Аудитория имени Президента. Тергыме кече: 24 сорла 2010. Архивировано из оригинала 10 ӱярня 2016 ий.
  11. ↑ МарГТУ — У аудитории своё лицо и имя. Тергыме кече: 24 сорла 2010. Архивлыме 4 ӱярня 2016 ий.
  12. ↑ Мариинско-Посадский филиал. Мариинско-Посадский филиал. Тергыме кече: 4 пургыж 2010. Архивлыме 12 вӱдшор 2012 ий.
  13. ↑ Учебно-опытный лесхоз ПГТУ (руш.). uol.volgatech.net. Тергыме кече: 10 пеледыш 2022. Архивлыме 2 ӱярня 2022 ий.
  14. ↑ Йошкар-олинский аграрный колледж. Йошкар-олинский аграрный колледж. Тергыме кече: 4 пургыж 2010. Архивлыме 12 вӱдшор 2012 ий.
  15. ↑ Высший колледж МарГТУ "Политехник". Высший колледж МарГТУ "Политехник". Тергыме кече: 4 пургыж 2010. Архивлыме 13 сорла 2011 ий.
  16. ↑ Спортивный клуб «Политехник» МарГТУ - ИСТОРИЯ. Тергыме кече: 20 ӱярня 2011. Архивировано из оригинала 12 шыжа 2011 ий.
  17. ↑ О команде — Баскетбольная команда МарГТУ (Йошкар-Ола). Сайт болельщиков «Политех». Тергыме кече: 26 сорла 2010. Архивировано из оригинала 19 сорла 2010 ий.
  18. ↑ Инженер. Тергыме кече: 25 сорла 2010. Архивлыме 15 пеледыш 2010 ий.

Литератур

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Юл_кундемысе_кугыжаныш_технологий_университет&oldid=1233004" гыч налме