Шанче кандидат

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
«Экономике шанче кандидат» йодмаш тышке кусаралтеш. Тиде темылан посна статьям ыштыман.
Шанче кандидат
Кугыжаныш
Юрисдикций йымалне Совет Ушем гыч лекше кугыжаныш-влак[d] да СССР
Черет почеш кайыше шанче доктор[d]
Сӱрет
Черет почеш ончычсо магистр[d]

Шанче кандидат (руш. Кандидат наук) — Россий Федерацийыште, СНГ-се икмыняр элыште да ССР Ушемыште вуз деч варасе кок ступень гыч (шанче доктор деч ӱлнӧ) икымше шанче степень.

Шанче кандидат касвел элласе философий доктор степеньлан келшен толеш[1][2]:п. 262. Доцент лӱмым налаш йӧным пуа. Тиде степеньым налаш шанчыеҥлан икмыняр ий жапысе шымлымаш пашажын лектышыжым иктешлыше диссертацийым ямдылаш да возаш кӱлеш. Степеньын тӱрыс лӱмышкыжӧ шанче отрасль, тыгак отрасльысе специальностьын номерже да лӱмжӧ пура (мутлан: 1.4.4 «физический химий»[3] специальность дене технике шанче кандидат).

Шанче кандидат дипломын титулжо (совет жапысе)

Шанче кандидатын профессионал портретше

Шанче кандидат — вузым (магистратурым  (руш.) (мар. але специалитетым  (руш.) (мар.) пытарыме деч вара иктаж кум — ныл ий жапыште профессионал опытым поген шуктышо кӱкшӧ квалификациян специалист. Чӱчкыдынжӧ тиде шымлымаш пашалан кумылан да тымарте шанче пашам савыктен лукшо, кумло ий деч изиш самырыкрак ийготан еҥ-влак (РФ-ыште кандидатлык диссертацийым эн шуко аралымаш 27 ийлан логалеш[4]) лийыт. Тыгай специалист-влак шукынжо тӱрлӧ (академический, промышленный) НИИ-н  (руш.) (мар. пашаеҥже але вузын туныктышыжо улыт.

Шанче степеньым налаш тыршыше еҥ умбакыже шанче да туныктымаш пашаште кӱшкӧ кӱзынеже. Шанче кандидат степеньым (але тудын йот элласе эквивалентшым) налмаш РФ-ыштат, йот эллаштат пашаште кушкаш чот полша. Российыште тиде степеньын улмыжо вузышто доцентын але НИИ-ште кугурак шанче пашаеҥын паша вержым налмым куштылемда, тыгак шанче-туныктымаш алан деч ӧрдыжтат шотыш налалтеш[5]. Степеньын улмыж деч посна доцент шанче лӱмым налаш ок лий[6]. Российыште шанче кандидат шанче степеньым нумалше, шымлымаш пашам чолган шуктышо еҥ ончыкыжым шанче доктор да профессор лийын кертеш.

Шанче кандидатлан келшыше статусан шанчыеҥ-влак тӱнясе ятыр шанче организацийыште да университетыште кадрлык негыз улыт. 2010 ийыште калыкым шотлен возымо  (руш.) (мар. почеш, Российыште шанче кандидат степенян 595 526 еҥ шотлалтын[7] :Т. 3. 550. Нунын кокла гыч эн шукыжо Москошто илен (197 897 еҥ)[7]:Т. 3. 571.

Российыште да СССР-ыште «шанче кандидат» степеньын историйже

1803 ий гыч Октябрь революций  (руш.) (мар. марте Россий империйыште магистр щанче степень лийын, тудым налаш университетым пытарыме деч вара икмыняр ий шымлымашым эртараш да диссертацийым аралаш кӱлын. Революций деч ончычсо лачак тиде степеньым СССР-ысе да кызытсе Российысе шанче кандидат дене таҥастараш лиеш. Тидын дене пырля, 1803—1884 ийлаште Россий империйысе университетым пеш сайын тунем пытарыше-влаклан университетын кандидатше  (руш.) (мар. шанче степеньым пуэныт; статус почеш кызыт тудлан магистр-йошкардипломник квалификаций келшен толеш. Вес семынже, тудо ийласе «магистр» да «кандидат» умылымаш-влак кызытсе умылымашан гаяк лийыныт, но мӧҥгешла субординаций дене. XIX курымышто магистр степень, кызытсе шанче кандидат степень гаяк, шанче доктор деч ончычсо тошкалтыш лийын[8][9][10][11].

1917 ийысе Октябрь революций деч вара вигак чыла степеньым, чиным да лӱмым кораҥдыме. Шанче кандидат степень — ынде кызытсе умылымаште — СССР Совнаркомын 1934 ий 13 январьысе[1] пунчалже почеш моло шанче степень да лӱм-влак дене пырля ышталтын да совет пагыт деч варат РФ-ыште аралалт кодын.

РФ-ыште шанче кандидат степеньым пуымо радам

Тӱҥ йыжыҥ-влак

Российыште шанче кандидат шанче степеньым кандидатлык диссертацийым калык ончылно[12] аралымым иктешлыме почеш тиде специальность дене университет але шанче-шымлыше институт пеленысе шанче доктор-влак гыч шогышо диссертацийлык каҥаш пуа. Специальность-влакын тӱҥ лӱмерже жапын-жапын уэмдалтеш, тудын пытартыш версийже 2021 ий 17 апрельыште вийыш пурен[3].

Аралалтме деч ончыч ямдылалтмын эн кӱлешан йодмашыже — ВАК-ын (Аттестацийлык кӱшыл комиссийын) лӱмерже гыч рецензироватлыме журналлаште диссертантын шымлымаш лектышыжын коймыжым да шымлымашын шанче пашаште у улмыжым ончыктышо шанче статья-влакым савыктымаш.

Диссертацийлык шымлымашым соискатель шанче вуйлатышын виктарымыж почеш шукта, тудыжо тиде специальность дене шанче доктор але шанче кандидат шанче степенян лийшаш, шымлымаш шукыж годым (но чотак кӱлешан огыл) аспирантурышто (адъюнктурышто) тунемме годым шукталтеш.

Кандидатлык диссертацийын примерже

Кокла шот дене кандидатлык диссертацийын кугытшо — 150 лаштык наре, но раш чот уке.

Диссертаций да тудын авторефератше руш йылме дене возалтеш, аралымашат руш йылме дене эрта (кӱлеш гын, аралымаш йот йылме дене эртен кертеш, но руш йылмыш кусарымаш лийшаш). 2017 ий июньышто йот эл граждан-влаклан диссертацийым да тудын авторефератшым иканаште руш да йот йылме дене ончыкташ йӧным пуымо[13].

Диссертацийым аралыме радам

Степеньым налаш тыршыше еҥ аралыме деч ончыч икмыняр экзаменым (кандидатлык минимум манмым) кучышаш: шанче историй да философий, йот йылме да специальность дене.

Кандидатлык диссертацийын авторефератшын примерже

Соискатель диссертацийын авторефератшым савыкта (100 экземпляр наре тираж дене), тудо диссертацийым аралыме деч кок тылзе ончыч Российысе кугу шанче книгагудылаш да вузлаш, тыгак диссертацийлык каҥашын йыжъеҥже-влаклан да тиде шанче отрасльын специалистше-влаклан колталтеш. Тылеч посна диссертацийын текстше да авторефератше диссертацийым аралаш налше диссертацийлык каҥашым ыштыше организацийын сайтыштыже вераҥдалтеш.

Диссертаций шкеже — тыгак кок тылзе ончыч — аралымаш эртаралтшаш тӧнежын книгагудыштыжо да кок официальный оппонентлан пуалтеш, нуно ончылгочак шке ойыштым возат, а аралымаш кечын лудыт. Оппонент-влак соискатель дене пырля автор але ик паша вер дене кылдалтше лийын огыт керт; нунын кокла гыч иктыже товатат шанче доктор лийшаш.

Аралымаш годым диссертант диссертацийлык пашан лектышыже нерген уверым ышта, шке докладше, диссертацийже да авторефератше шотышто диссертацийлык каҥашын йыжъеҥже-влакын йодышыштлан вашешта. Умбакыже вӱдышӧ организаций-влакын ойыштым, тыгак авторефератлан толшо ой-влакым лудыт. Соискатель нине ойлаште улшо палемдымаш-влаклан вашешта. Тидын деч вара официальный оппонент-влак ойлат да оппонент-влакын ойыштышт улшо йодыш-влаклан вашмут лиеш. Аралымашын иктешлыше ужашыже — эрыкан дискуссий, тидын годым кеч-кӧнат ойлаш праваже уло. Вара соискатель тиде дискуссий годым йоҥгалтше йодыш да палемдымаш-влаклан вашешта, тидын деч вара шолып йӱклымашке куснат, тушко диссертацийлык каҥашын йыжъенже-влак ушнат.

Степеньым пуымо тыгайракак радам СССР-ыште лийын да СНГ-се икмыняр элыште кызытат умбакыже шуйна.

Степень нерген документым ыштымаш

Шанче кандидатын Российысе у шотан дипломжо

Йӱклымаш сайын эртымеке, документ-влак («аттестацийлык паша» маналтше) ВАК-ыш  (руш.) (мар. колталтыт, тушто шанче кандидатын дипломжым пуымо нерген пунчал лукталтеш. Тыглайже ВАК-ыште пашам ончымаш икмыняр тылзе шуйна, туге гынат кидыш пуымо дипломышто степеньым пуымо кечылан диссертацийым аралыме кече ончыкталтеш. Южо годымжо аралымашым уэш эртараш ВАК соискательым вигак ВАК-ыш ӱжын кертеш (аттестацийлык пашам ончымо дене ВАК-ын экспертлык каҥашыжын шкенжын шонымашыж почеш ышталтеш).

2016 ий 1 сентябрь гыч Российысе кок вузлан — МГУ ден СПбГУ-лан — шанче степеньым ВАК дене умбакыжым вашкылым ыштыде пуаш полномочийым пуымо[14]. 2017 ий гыч тыгаяк полномочийым эше 19 вуз да 4 шанче тӧнеж лӱмер почеш налын[15], а вара лӱмерым икмыняр кумдаҥдымеке, 2022 ий шыжылан ВАК деч посна степеньым пуышо организаций чылаже 32 лийын[15]. Уэмдымашын юридический негызшылан ФЗ-148 [2016] Федерал закон лийын, тудо «Науко да кугыжаныш шанче-технике политике нерген» ФЗ-127 [1996] законын 4 статьяшкыже келшыше вашталтышым пуртен; тидын годым ойлалтын: лӱмдымӧ организацийлаште налме шанче степень тудым нумалшылан ВАК-ыште пеҥгыдемдыме степень гаяк правам пуа[14]. 2022 ий октябрьыште законодательствыш тӧрлатымашым пуртымо дене степеньым «шкевуя пуышо» организаций шӱдӧ наре марте кумдаҥын[16].

Степеньым кораҥден кертмаш

Тыгак ончо: Диссернет  (руш.) (мар.

Учёный степеньым палемдыме радамым пудыртен пуымо еҥ-влак деч тиде степеньым ВАК кораҥден кертеш, шукыж годым тиде диссертацийым аралымаш эртаралтше диссертацийлык каҥашын йодмыж почеш шукталтеш[17].

Шанче отрасль почеш кандидатлык степеньын тӱрлӧ улмыжо

Россий Федераций

Кандидатлык диссертацийым аралымаш могай специальность дене шукталтмым шотыш налын, Российыште соискательлан тыгай шанче степень-влак кокла гыч иктыже пуалтеш[3]:

Уло, но кызытсе жапыште сарзе-теҥыз шанче кандидат степень ок пуалт[23] (1930-шо ийла гыч 1970-шо ийла мучаш марте пуалтын). Икмыняр жап (1940-шо ийлаште) искусствоведений кандидат шанче степень «искусствоведений шанче кандидат» манын лӱмдалтын. Политике шанче кандидат шанче степень 1940-шо ийлаште лийын, вара кораҥдыме, 1990-ше ийлаште уэш пуртымо.

Педагогике наукышто 1950 ий марте шанче степеньын лӱмышкыжӧ кӱштенак аҥысыр специализацийым палемдымаш ешаралтын («…историй методике дене», «…капкультур дене» да т. м.). Кӱрылтын-кӱрылтын шанче специальностьын лӱмыштыжӧ тыгай рашемдымаш 1960-шо ийла мучаш марте лийын. Психологий наука шотышто шанче степень 1968 ий гыч пуалташ тӱҥалын. Тиддеч ончыч (1953 ий гыч) «педагогике шанче кандидат (психологий дене)» шанче степень пуалтын.

Шанче степень-влакын аббревиатурыштым Россий Федерацийысе Шанче да технологий министерстве  (руш.) (мар. 1998 ийыште диссертацийын лийшашак экземплярже пелен улшо формым возаш пеҥгыдемден[24], кызыт положенийым кораҥдыме[18].

2015 ий 25 сентябрьыште Аттестацийлык кӱшыл комиссий «Теологий» у шанче специальностьын паспортшым пеҥгыдемден. Ынде тиде специальность дене диссертацийлык пашам аралаш да шанче кандидат да доктор шанче степеньым налаш лиеш[25].

Шуко специальность соискатель-влаклан шанче степеньым, конкретный диссертацийын тӱҥ предметлык аланже дене кылден, шанче отрасль-влакын икмыняр вариантышт дене пуаш йӧным ышта. Мутлан, 1.4.4 физический химий[3] специальность дене физике-математике, технологий але химий шанче кандидат степеньым пуэн кертыт. Но тидын годым «ик диссертаций — ик шанче отрасль» принцип диссертацийысе специальность мыняр улмым да специальностьысо шанче отрасль мыняр улмым ончыде шукталтеш. Тыгак конкретный диссертацийлык каҥаш, отрасльым шотыш налын, пуышаш степень номенклатурышто шыгыремдалт кертеш.

Украине

Украин шанчыеҥ-влаклан пуымо степень-влак тӱҥ шотышто Российысе гаяк[26], но тыгай ойыртем-влак улыт:

  • Геологий-минералогий шанче степеньын лӱмжым геологий наукылан вашталтыме;
  • Физический воспитаний да спорт шотышто шанче кандидат, кугыжаныш вуйлатымаш шотышто шанче кандидат, социальный коммуникаций шотышто шанче кандидат степень-влакым пуртымо. Тыгак «Национальный лӱдыкшыдымылык» шанче отрасль ойыралтеш, но тудын шотышто сарзе, технологий, юридический да моло шанче кандидат степень пуалтеш — национальный лӱдыкшыдымылык шотышто шанче кандидат степень уке.

Тӱнямбал аспект-влак

Россий деч ӧрдыжтӧ шанче кандидат степеньын икгайлыкше

Шанче кандидатын дипломжо, Украин

Совет да Российысе шанче кандидат степеньын эн кумдан шарлыше икгайлыкшылан философий доктор (Ph.D.) степень шотлалтеш. Тыгай степень США-ште, Австралийыште, Канадыште, Великобританийыште да моло кугыжанышлаште уло.

Германийыште Российысе кандидатлык степеньлан, тудын лӱмжым ончыде, доктор нем. Doktor степень келшен толеш.

Европысо шуко эллаште ончыч тугай степень пуалтын, могайын лӱмжӧ верысе йылмыште «кандидат» умылымашан лийын, тудым Болонский процесс годым кораҥдыме. Тидын годым кораҥдымаш келшыше кӱкшытым пытарымым огыл, а лӱмым Ph.D. дене вашталтымым ончыкта. Тыге лийын СЭВ-ыш пурышо икмыняр элыште — Болгарийыште (болг. Кандидат на науките, 1990-шо ийла кыдалне кораҥдыме), Чехословакийыште (чех. Kandidát věd, словакла Kandidát vied, Чехийыште 1998 ийыште, Словакийыште 1996 ийыште кораҥдыме). 2014 ийыште Украиныште «Кӱшыл туныктымаш нерген»[27] у Законым лукмо дене шанче кандидат степеньым туштат кораҥдыме да философий доктор степеньлан келыштарыме. Шанче доктор степень деч ончыч лийше да лат. candidatus/candidata маналтше, тыгодым шанче лӱмым ешарыман тыгай степень тыгак Данийыште, Норвегийыште, Исландийыште лийын. Югославийыште шанче кандидат степеньлан шанче магистр (Magister Scientiæ, mr. sci, кызыт кораҥдыме) степень келшен, кузе тиде XIX курымышто Россий империйыште лийын.

СНГ-се икмыняр элыште (мутлан, Белоруссийыште) «шанче кандидат» степень кызытат уло.

Туге гынат Бельгийысе да Нидерландысе туныктымаш системыште «кандидат» степеньын (лат. candidatus (cand.), нидерл. kandidaat (kand.)) вес умылымашыже лийын да утларак ӱлыкшӧ академический кӱкшытлан келшен толын. Тудо вузышто икымше кок але кум курс деч вара кандидатур маналтмым эртыме да келшыше экзаменым кучымо деч вара пуалтын. Тиде степеньым кызыт эквивалентым пуртыде кораҥдыме.

Российысе шанче кандидат степеньын чынлымаш

Российысе квалификацийым Европысо моло эллаште чынлыме нерген «Йот элласе граждан-влаклан Российысе туныктымаш»[28] сайтыште вераҥдыме путеводитель почеш, (йодшыжо — РФ Минобрнаук) 2019 ий 20 декабрьысе Архивлык копий, «шанче степеньын кок тошкалтыш [вуз деч варасе] системан эллаште шанче кандидат степень официальнын чынлымаште шанче степень системыште икымше тошкалтыш семын ончалтшаш. Ик тошкалтыш системан шанче степень улмо эллаште шанче степень официальнын чынлаш кӱлмӧ семын аклалтшаш».

ЮНЕСКО-н Туныктымашын тӱнямбал стандартан классификацийжын 262 п. почеш[2] , шанче кандидат степень касвел туныктымаш системан эллаште шарлыше философий доктор степень дене иктӧр улеш, тидыже университет доцентын кӱкшытшылан келшыше должностьым налаш правам пуа. Ӱлнӧ Франций ден Германий нерген рашрак возымо.

Франций

2003 ийыште Российын да Францийын правительствышт шанче степень нерген документ-влакым ваш-ваш чынлыме нерген кутырен келшымашеш кидпалым пыштеныт[29], тушто Российысе «Шанче кандидат» степеньым нумалше ден француз «Доктор» (фр. Docteur) степеньым нумалше-влак ваш-ваш таҥастаралтыныт. Шанче степень нерген документ-влакым ваш-ваш чынлыме дене кылдалтше ӱчашымашан йодыш-влакым кок могыржат консультаций да ваш мутланыме дене тӧрлата[29].

Германий

Россий Федерацийысе Туныктымаш да шанче министерстве  (руш.) (мар. (2004—2018 ийлаште пашам ыштен), кӧн компетенцийышкыже академический квалификаций-влак пуреныт, Германийысе «Habilitation» академический квалификацийым Российысе «шанче доктор» шанче степень дене иктӧр чынлыме нерген, а Германийысе «Doktor» академический степеньым Российысе «шанче кандидат» шанче степень дене иктӧр чынлыме нерген пунчалын. Германий Федеративный Республикыште чынлымаш шанче степеньым обществыште кучылташ разрешенийым пуымо годым мландысе министерствын компетенцийышкыже, да академический паша нерген, тидын шотыштак шанче шымлымаш паша нерген ойлымо годым, кӱшыл тунемме заведенийын компетенцийышкыже пура[30]. Нине орган-влак Российысе «шанче доктор» шанче степеньым Германийысе «Habilitation» академический квалификаций кӱкшытыштӧ, а Российысе «шанче кандидат» шанче степеньым Германийысе «Doktor» академический степень кӱкшытыштӧ аклат.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Кандидат наук / М. Н. Волков // Италия — Кваркуш. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 11).
  2. ↑ 1 2 Пересмотр Международной стандартной классификации образования (МСКО). UNESCO (руш.). unesdoc.unesco.org. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Приказ Минобрнауки РФ от 24.02.2021 г. № 118 «Об утверждении номенклатуры научных специальностей…» [вступил в силу 17.04.21]. Российская газета (7 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 9 пургыж 2026 ий.
  4. ↑ В. А. Гуртов, Л. В. Щеголева, С. И. Пахомов. Прогнозная оценка численности докторов и кандидатов наук в России. Инженерные технологии и системы, т. 29, No. 4, с. 510-528 ( 2019). — см. рис. 4. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 21 идым 2021 ий.
  5. ↑ Степень не заменит опыта. Российская Газета (6 ӱярня 2012). — «[но]... большинство работодателей подтверждают, что наличие учёной степени является плюсом к резюме соискателя». Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 10 шорыкйол 2015 ий.
  6. ↑ Постановление Правительства Российской Федерации от 10 декабря 2013 г. N 1139 г. Москва «О порядке присвоения ученых званий» [см. п. 10б]. Российская Газета. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 21 сорла 2014 ий.
  7. ↑ 1 2 ВПН-2010 (руш.). www.webcitation.org. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  8. ↑ Кричевский Г. Г. Ученые степени в университетах дореволюционной России // История СССР. — 1985. — Вып. 2. — С. 141—153.
  9. ↑ Иванов А. Е. Высшая школа России в конце XIX — начале XX века. — М.: Наука, 1991. — 392 с.
  10. ↑ Kassow S. Students, Professors, and the State in Tsarist Russia. — California, 1989.
  11. ↑ Каблуков И. А. Как приобретались ученые степени в прошлое время // Социалистическая реконструкция и наука. — 1935. — Вып. 4. — С. 96—102.
  12. ↑ Требование публичности защиты отменяется лишь для секретных исследований.
  13. ↑ Иностранцам разрешено защищать диссертации в России на родном языке, ИА REGNUM, <https://web.archive.org/web/20170825102435/https://regnum.ru/news/cultura/2283294.html>. Тергыме: 9 пургыж 2026. 
  14. ↑ 1 2 Федеральный закон от 23 мая 2016 г. N 148-ФЗ "О внесении изменений в статью 4 Федерального закона "О науке и государственной научно-технической политике". Российская газета (25 ага 2016). Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 14 шыжа 2017 ий.
  15. ↑ 1 2 О перечне научных и образовательных организаций, которым предоставляется право самостоятельно присуждать учёные степени (руш.). government.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  16. ↑ Н. Веденеева. Разоблачающее письмо математиков: увеличение числа ученых со степенями дискредитирует науку. Московский комсомолец (29 кылме 2022). Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  17. ↑ Лишение (восстановление) учёных степеней. Российское образование. Федеральный образовательный портал. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  18. ↑ 1 2 Приложение 3. «Перечень отраслей наук, учёных степеней и званий и их сокращений» к «Положению о представлении обязательного экземпляра диссертаций», утверждённому приказом Министерства науки и технологий РФ от 31 августа 1998 г. № 145. Отменено приказом Министерства образования и науки Российской Федерации (Минобрнауки России) от 21 октября 2013 г. № 1168. base.garant.ru. Тергыме кече: 10 пургыж 2026.
  19. ↑ Приказ Минобрнауки "Об утверждении форм направления сведений о научно-исследовательских, опытно-конструкторских и технологических работах гражданского назначения в целях их учета в единой государственной информационной системе учета научно-исследовательских, опытно-конструкторских и технологических работ гражданского назначения и требований к заполнению указанных форм, а также порядка подтверждения главными распорядителями бюджетных средств, осуществляющими финансовое обеспечение научно-исследовательских, опытно-конструкторских и технологических работ гражданского назначения и выполняющими функции заказчика таких работ, соответствия сведений об указанных работах, внесенных в единую государственную информационную систему учета научно-исследовательских, опытно-конструкторских и технологических работ гражданского назначения, условиям государственных контрактов на выполнение научно-исследовательских, опытно-конструкторских и технологических работ гражданского назначения" (руш.). rg.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  20. ↑ Российская академия наук. Справочник. Часть II / Под ред. акад. Б. Ф. Мясоедова. — М.: Наука, 2007 (руш.). ras.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  21. ↑ Российская академия наук : справочник 2012. Ч. II / / Cост.: Б. Ф. Мясоедов (рук.), А. А. Макоско, М. И. Лукин и др. — М.: Наука. 2012. — 1008 с. — ISBN 978-5-02-037982-4 (руш.). ras.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2028.
  22. ↑ Фадеев С. Словарь сокращений современного русского языка. — СПб.: Политехника, 1997. — 527 с.
  23. ↑ Доктор наук // Дебитор — Евкалипт. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 8).
  24. ↑ Приказ Миннауки РФ от 31.08.1998 N 145 "Об утверждении Положения о представлении обязательного экземпляра диссертаций" (утратил силу) | ГАРАНТ. base.garant.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  25. ↑ Теология стала научной специальностью, Независимая газета, 2015-12-30, <https://web.archive.org/web/20180612142518/http://www.ng.ru/faith/2015-12-30/11_teologia.html>. Тергыме: 9 пургыж 2026. 
  26. ↑ Наказ Міністерства освіти і науки, молоді та спорту України 14.09.2011 № 1057 «Про затвердження Переліку наукових спеціальностей». Міністерство освіти і науки України. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  27. ↑ Про вищу освіту | від 01.07.2014 № 1556-VII (Сторінка 1 з 6) (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  28. ↑ Российысе квалификацийым Европысо моло эллаште чынлыме нерген «Йот элласе граждан-влаклан Российысе туныктымаш» (англ.). russia.edu.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2026.
  29. ↑ 1 2 Соглашение между Правительством РФ и Правительством Французской Республики о взаимном признании документов об ученых степенях (руш.). Викитека. Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 10 вӱдшор 2019 ий.
  30. ↑ Совместное заявление о взаимном академическом признании периодов обучения в высших учебных заведениях, документов о высшем образовании, российских учёных степенях и германских академических квалификациях. НИЦ АПМ Минобрнауки РФ (18 пургыж 1999). Тергыме кече: 9 пургыж 2026. Архивлыме 19 шорыкйол 2011 ий.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Шанче_кандидат&oldid=1234258" гыч налме