Яранов, Евгений Герасимович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Евгений Герасимович Яранов
Яранов, Евгений Герасимович.jpg
Шочмо кече 8 шыжа 1950(1950-10-08) (75 ий)
Шочмо вер
Награде

Евгений Герасимович Яранов (шоч. 8 шыжа 1950, Усола (Морко кундем), Марий Автоном Совет Социализм Республик) ― совет да россий сӱретче, мер пашаеҥ. Сюжет-тематике сынан сӱрет-влакын да пейзажын мастарже. Российысе сӱретче-влак ушемысе Марий пӧлкан председательже (2005―2020), Российысе сӱретче-влак ушемын секретарьже. Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2010). Марий Эл Республикын А. Григорьев лӱмеш кугыжаныш премийжын (2019) Марий комсомолын Олык Ипай лӱмеш премийжын (1990) лауреатше.

Илыш корныжо

1950 ий 8 октябрьыште Марий Элын кызытсе Морко вел Усола ялысе[1] туныктышо-фронтовикын ешыштыже шочын, аваже тӱҥалтыш школын директоржо лийын[2][3].

1965 ийыште Уста йоча-влаклан республикысе школ-интернатым тунем пытарен[2].

15 ияш слесарьын тунемшыжлан, Йошкар-Оласе полупроводник прибор заводын слесарьжылан пашам ышташ тӱҥалын[2].

1968―1970 ийлаште Совет Армий радамыште служитлен, авиацийын рядовойжо[2].

1976 ийыште Марий республикысе сылнысымыктыш училищым тунем пытарен[2].

1976 ий гыч ― Йошкар-Оласе 1 №-ан сылнысымыктыш школышто черченийым да композицийым туныктышо[2].

1982 ий гыч ― РСФСР Сылнысымыктыш фондын Марий мастаргудыштыжо пашаеҥ, 1996 ий гыч ― эрыкан усталык пашаште[2].

2005—2020 ийлаште — Россий сӱретче-влак ушемысе Марий пӧлкан председательже, 2009 ий гыч ― Российысе сӱретче-влак ушемын секретарьже[2][4].

2009―2013 ийлаште ― Марий Эл Республикысе Мер палатын йыжыҥъеҥже[2].

Сӱретсымыктыш пашаже

1984 ийыште «Партбилетлан фотосӱрет» сӱрет дене сӱретче-влакын ушемышкышт пурен[2].

1985 ийыште Российысе сӱретче-влак ушемыш пурен[4].

Марий сымыктышыште шкенжым сюжет-тематике сынан сӱрет да пейзаж-влакын мастарже семын ончыктен[5]. Тудын «Октябрьын кечылаштыже» (1981), «Монтажница» (1987), «Кок сар» триптих («Кудалтыме ял», «Салтак-влак», «Палме-влак») (1989―1990), «Йолташ колен» (1990), «Эрге» (1990), «Тылзан сӱрет» (1991), «Ир олмапу» (1994), «Сӱретче да жап» (1997)[2], «Лифтыште» (1999―2000), «Элнетын тӱтыран серже» (2004), «Брюгге серыште» да моло пашаже-влак палыме улыт[6][7][8].

Тудо марий тӱвыра пашаеҥ-влакын портрет серийыштым возен, тыште ― марий сылнымутым негызлыше С. Чавайнын, икымше марий киноактёр Й. Кырлан, марий сылнысӱрет сымыктышым негызлыше А. Григорьевын портретышт[2].

И. Е. Репин лӱмеш «Академ дача» Усталык пӧртыштӧ сар темылан шуко сӱретым возен.

Шке пашаже-влакым республикысе, кундемысе, российысе да тӱнямбал ончерлаште ончыктен[9][10]. «Кугу Юл» кундем-влак кокласе куснылшо ончерым чумырымашке да эртарымашке кугу надырым пыштен (Озаҥ, Пермь, Йошкар-Ола, 2013—2015)[5][11].

1993, 2000, 2005, 2020, 2025 ийлаште Йошкар-Олаште тудын шке ончерже-влак эртеныт[2][12][13]. Евгений Ярановын 75 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше юбилей ончер «Жап капка шеҥгелан» маналтын. Тудо 2025 ий 9 октябрь гыч 30 ноябрь марте Марий Эл Республикысе сӱретсымыктыш тоштерыште эртаралтын[14]. Ончерым почмаште Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погынын Председательже Михаил Зиновьевич Васютин палемден[15]:

Пейзаж да портрет виртуоз, Евгений Герасимович кажне сӱретшым волгыдылык да шочмо мландылан мучашдыме йӧратымаш дене тема, пӱртӱснан шкешотан моторлыкшым кугу мастарлык дене ончыкта. Тудын сюжет композицийже-влак — тиде курымашлык ак (ценность) да айдеме-влак кокласе кыл лушкыдылык нерген келгын шонкалаш амал.

Е. Г. Ярановын пашаже-влак Российын[16][17], Марий Элын тоштерлаштыже ― Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш калыкле да Республикысе сӱретсымыктыш да моло тоштерлаште[18], йотэлласе еҥ пого кышкарыште аралалтыт да ончыкталтыт[2][19][20][21].

Суаптар да чаплӱм

  • Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (19 апрель 2010) — сӱретсымыктыш аланыште надырлан[22];
  • Марий Эл Республикын сулло сӱретчыже (2000)[2];
  • Российысе сӱретче-влак ушемын «Йӱла, мастарлык, чоншӱлыш» шӧртньӧ тамгаже (2010)[2];
  • «Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже (2020)[23];
  • «Калыклан служитлымаш» шарныктыш медаль (2020)[13];
  • Марий Эл Республикын А. Григорьев лӱмеш сӱретсымыктыш аланысе кугыжаныш премийже (2019)[24][25];
  • Марий Комсомолын Олык Ипай лӱмеш премийже (1990)[2].

Палемдымаш

  1. ↑ Информационный ресурс Республики Марий Эл "12rus.ru" :: Моркинский район. www.12rus.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Мочаев, 2017, с. 528.
  3. ↑ Книжная выставка «В пейзажах стараюсь как бы спеть песню красками» - 5 Октября 2020 - МБУК "Моркинская ЦБС". www.biblmorki.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  4. ↑ 1 2 Марийское региональное отделение Союза художников России. www.finnougoria.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  5. ↑ 1 2 Выставка живописи Евгения Яранова «Счастье творчества». shr.su. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  6. ↑ Яранов Евгений Герасимович - Художники (руш.). Онлайн-аукцион современного Искусства. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  7. ↑ Художники марий | KashelOff.ru (руш.). kasheloff.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  8. ↑ Малая родина. 2012, Яранов Е. Г. 1950 (руш.). art16.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  9. ↑ «Нижегородская художественная школа — достояние российского искусства», — Евгений Яранов (руш.). www.vremyan.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  10. ↑ Арт-сабантуй. www.art-sabantuy.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  11. ↑ «Большая Волга XIII. Культурные коды народов Поволжья» в Йошкар-Оле - 21 Февраля 2023 - Ульяновское отделение Союза художников России. shr-uln.ucoz.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  12. ↑ «Счастье творчества»: в Йошкар-Оле откроется выставка Евгения Яранова — Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл (руш.) (5 шыжа 2020). Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  13. ↑ 1 2 Счастье творчества | Статьи | Музей истории города Йошкар-Олы. i-ola-museum.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  14. ↑ Выставка "За воротами времени" | Республиканский музей изобразительных искусств (руш.). www.rmii.ru. Тергыме кече: 12 шыжа 2025.
  15. ↑ Заслуженный художник России из Марий Эл отметил юбилей персональной выставкой (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 12 шыжа 2025.
  16. ↑ Яранов Евгений Герасимович. rusmuseumvrm.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  17. ↑ Художественный музей. artmuseum.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  18. ↑ Марий Эл: время, собятия, люди: юбилей мастера пейзажа и портрета | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  19. ↑ Евгений Герасимович Яранов - биография (руш.). Artchive. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  20. ↑ В замке Шереметева откроются выставки заслуженного художника РФ и его супруги (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  21. ↑ Наиболее интересные экспонаты. sernmuseum.ru. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  22. ↑ Яранов Евгений Герасимович – Награды России, 2010-04-19. ru.nagrady.by. Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  23. ↑ Кидшер Награждённые медалью ордена «За заслуги перед Марий Эл» (руш.). Кидшер (23 теле 2024). Тергыме кече: 8 пургыж 2025.
  24. ↑ Стали известны претенденты на Госпремии Марий Эл в области литературы, искусства, архитектуры, науки и техники за 2018 - 2019 годы, <https://www.marpravda.ru/news/sociym/stali-izvestny-pretendenty-na-gospremii-mariy-el-v-oblasti-literatury-iskusstva-arkhitektury-nauki-i/>. Тергыме: 10 пургыж 2025. 
  25. ↑ Персональная выставка Евгения Яранова откроется в Йошкар-Оле (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 10 пургыж 2025.

Литератур

  • Яранов Евгений Герасимович // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 626-627. — 2000 экз. — ISBN 5-87898-197-1.
  • Прокушев Г. И. Этюды о художниках Марий Эл. ― Йошкар-Ола, 2003. ― С. 226―235.
  • Прокушев Г. И. Яранов Евгений Герасимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 425. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Яранов Евгений Герасимович // Прокушев Г. И. Беседы об искусстве: виды и жанры изобразительного искусства. ― Йошкар-Ола, 2008. ― С. 116―117.
  • Кныш-Ковешникова Г. Талант стоит «золота» // Марийская правда. ― 2009. ― 23 января.
  • Кувшинская Л. Главный урок Евгения Яранова: секрет успеха художника // Йошкар-Ола. ― 2010. ― 19 октября. ― С. 8.
  • Кныш-Ковешникова Г. Тяжела ты, шапка Мономаха… // Марийская правда. ― 2010. ― 26 октября. ― С. 8.
  • Евгений Яранов ― гордость моркинской земли // Моркинская земля. ― 2010. ― 11 июня. ― С. 5.
  • Яранов Евгений Герасимович // Художники Республики Марий Эл: [альбом] / авт.-сост. В. Г. Кудрявцев. ― Йошкар-Ола, 2011. ― С. 180―181.
  • Лауреаты премии имени Олыка Ипая: библиографический указатель. ― Йошкар-Ола, 2012. ― С. 40―42.
  • Артемьева Л. Писать историю своего народа… // Ведомости Козьмы и Дамиана. ― 2015. ― 15 октября. ― С. 9.
  • Кутасова В. Е. Участие марийских писателей и художников в международном сотрудничестве в области культуры и изобразительного искусства // Вестник МарГУ. Серия: Исторические науки. Юридические науки. ― 2016. ― № 4. ― С. 20―23.
  • Кукарева С. В., Прокушев Г. И., Кудрявцев В. Г., Мочаев В. А. Яранов Евгений Герасимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 528. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Оленёва М. Заслуженный художник России Евгений Яранов: «В пейзажах стараюсь как бы спеть песню красками» // Марийская правда. ― 2018. ― 17 августа.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Яранов,_Евгений_Герасимович&oldid=1234339" гыч налме