Шабердин, Филипп Павлович

Филипп Павлович Шабердин
Шочмо кече	14 кылме 1914(1914-11-14)
Шочмо вер	Кугу Мушко, Кугэҥер ял шотан илем[d], Шернур кундем, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР
Колымо кече	20 кылме 1979(1979-11-20) (65 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, РСФСР, СССР
Гражданлык	Россий империй →  СССР
Паша сомыл	скульптор, бутафор, декоративно-прикладной сымыктыш мастар
Награде да премий	Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1952)

Фили́пп Па́влович Шабе́рдин (14 кылме 1914, Кугу Мушко, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 20 кылме 1979, Йошкар-Ола) — марий совет скульптор, декоративно-прикладной сымыктышын мастарже, СССР сӱретче-влак ушемын йыжыҥъеҥже. М. Шкетан лӱмеш марий драме театрын бутафоржо, бутафор цехым вуйлатыше (1945—1959). Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1952). Кугу Ачамланде сарын участникше. 1939 ий гыч ВКП(б)-н йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1914 ий 14 ноябрьыште кызытсе Марий Элын Шернур кундем Кугу Мушко ялыште пу гыч арверым пӱчкедыше кресаньыкын ешыштыже шочын.

1929 ийыште Нольыкмарий самырык кресаньык-влакын школыштым, 1934 ийыште — заочнын Марий автоном областьысе Шернур педагогике техникумын 2 курсшым тунем пытарен. 1932 ий гыч шочмо районыштыжо туныктышылан пашам ыштен.

1936—1940 ийлаште Тихий океанысе флотышто матрослан служитлен. 1939 ийыште ВКП(б)-ш пурен.

Демобилизаций деч вара Шернур ВКП(б) райкомын технике секретарьжылан, Марий АССР-ысе Шернур районысо Осоавиахимын председательжылан пашам ыштен.

1942 ий февральыште шке кумылын фронтыш каен. Кугу Ачамланде сарын участникше: 1-ше Балтий фронтысо 22966 №-ан сарзе частьын пӧлка командирже, кокымшо статьян старшинаже. Ленинградым аралымаште лийын. 1943 ий июльышто нелын сусыргымеке, комиссоватлыме.

Шочмо кундемышкыже пӧртылын: 1943 ий гыч — Шернур педагогике училищыште сар паша шотышто вуйлатыше, Шернур район «Коммунар» газетын муткучышо редакторжо, 1944 ийыште, партий курсым тунем пытарымеке, — МАССР-ысе Шернур районысо прокурорын полышкалышыже.

1945—1958 ийлаште — М. Шкетан лӱмеш марий драме театрын бутафоржо, бутафор цехым вуйлатыше, 1958 ий гыч — Республикысе курчак театрын тӱҥ сӱретчыже.

1962 ий гыч — Марий АССР-ысе сӱретче-влак ушемын скульпторжо, 1974 ий марте — РСФСР художественный фондын Татар ужашыжын Марий сылнысымыктыш-ыштен лукшо мастаргудын пашаеҥже.

1952 ийыште тудлан «Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. Медаль-влак, РСФСР да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкышт дене (ныл гана) суапландаралтын.

1979 ий 20 ноябрьыште Йошкар-Олаште колен, Туруново шӱгарлаште тоеныт.

Сылнысымыктыш пашаже

СССР сӱретче-влак ушемын йыжыҥъеҥже лийын.

Чодыра скульптурын мастарже да кумдан палыме марий тӱвыра пашаеҥ-влакын бюстыштым ыштыше семын палыме: Иван Палантайын, Яков Майоров-Шкетанын, Дим. Орайын, Шабдар Осыпын, Сергей Чавайнын, Никандр Лекайнын, Йыван Кырлан, Александр Григорьевын.

Марий скульптур сымыктышын шӧртньӧ погыштыжо тудын тыгай пашаже-влак улыт: «Марий ӱдыр» (1949), «Шоҥго егерь» (1960), «Шӱдӧ ияш», «Пампалче» (1968), «Азырен», «Композитор И. Ключников-Палантайын портретше» (1966), «Поҥгым погышо-влак» (1971), «Чодыра йомак» (1976).

Марий шанче-краеведений тоштерысе этнографий экспозицийлан «Марий сӱан» диорамым ыштен. 1951 ийыште Ф. П. Шабердинын «Ший пӱян Пампалче» да «Калык музыкант-влак» пашаже-влак СССР калык-влакын кугыжаныш этнографий тоштерын фондшым пойдареныт (Ленинград).

Москошто да СССР-ын моло оласе сымыктыш ончерыште шке пашажым ончыктен.

Шӱвыр дене марий калык муро-влакым йоҥгалтарыше семынат чапланен. 1967 ийыште Пӱтынь российысе музык фестивальыште кӱкшӧ акым налше калык ансамбльлан семӱзгар-влакым ыштен.

Чаплӱм ден суаптар-влак

• Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1952);
• «Лӱддымылыклан» медаль (СССР) (12.06.1968);
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ияш лӱмгечыж лӱмеш» медаль (1970);
• РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1960);
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше-влак (1949, 1951, 1954, 1964).

Шарнымаш

• 2004 ий гыч тудын лӱмжым Марий Элын Шернур районысо Нольыкмарий школысо тоштер нумалеш.
• Марий Элысе Шернур посёлкышто скульптор Ф. П. Шабердинын ыштыме скульптур-влак шогат — марий поэт Шабдар Осыпын памятникше (каныме да тӱвыра рӱдер ончылно) да Палыдыме салтакын памятникше (Лӱмгече кумдыкышто).
• Скульптор Ф. П. Шабердинын пашаже-влак Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерыштыже аралалтыт да ончыкталтыт.

Палемдымаш

Литератур

• Шабердин Филипп Павлович [Изоматериал]: [Буклет]. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1962. — [1] л., слож. 3 раза : ил., портр.; 15 х 11,5 см. — (Художники Марийской АССР).
• Прокушев Г. И. Шабердин Филипп Павлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 398. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Прокушев Г. И., Кудрявцев В. Г., Мочаев В. А. Шабердин Филипп Павлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 490. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Марийская история в лицах. Шабердин Филипп Павлович.
• Сернурская централизованная библиотечная система имени Кима Васина. Шабердин Филипп Павлович (1914—1979).