Чавайн бульвар
| Чавайн бульвар | |
|---|---|
| руш. Бульвар Чавайна | |
 | |
| Тӱҥ увер | |
| Эл | Россий |
| Кундем | Марий Эл |
| Ола | Йошкар-Ола |
| Микрорайон | Рӱдӧ, Сомбатхей |
| Кужыт | 2 меҥге утла |
| Почто индекс | 424038 — 8—15 №-ан пӧрт-влак; 424033 — 16—27 №-ан пӧрт-влак; 424000 — 30—45 №-ан пӧрт-влак |
 |
|
Чавáйн бульвáр (руш. Бульвар Чавайна) — Йошкар-Олан йолын коштмо эн кужу уремже. Тӱвыра да каныме рӱдӧ паркын тӱҥ капкаж деч тӱҥалеш да Киров уремысе корнывожышто мучашлалтеш. Комсомольский, Советский, Вознесенский урем-влак, Воскресенский проспект да Петров урем гоч эрта. Эшкинин урем дене ушна. Бульвар олан рӱдӧ ужашыже, Изи Какшан эҥер гоч да «Сомбатхей» кумдык мучко шуйна. Бульварын чумыр кужытшо — 2 меҥге утла.
Урем марий сылнымутлан негызым пыштыше, поэт, драматург Сергей Григорьевич Чавайнын лӱмжым нумалеш.
Эртымгорно
Бульварым 1950-60-шо ийлаште чоҥаш тӱҥалме. Тунам икымше илыме пӧрт-влак нӧлталтыныт, йолын коштмо вер палемдалтын. Бульварын икымше сынжым тӱзатымаште архитектор Юрий Казаринов тыршен.
Эн ончыч бульварыште сталинысе пӧрт-влак гына шогеныт, нуно икте-весышт деч тораштырак верланеныт. Варарак нунын кокласе яра верлаште пачеран пӧрт-влакым нӧлтеныт. Тушко еҥ-влакын илаш пурымышт деч вара уремыште асфальтым шареныт, тидыже бульварым Йошкар-Олаште илыше-влакын канен коштмо йӧратыме верышкышт савырен[1].
1964 ий 15 декабрьыште бульварлан Сергей Григорьевич Чавайнын лӱмжым официально пуэныт, тудын серыме ойпогыжо марий сылнымутын тамгаже лийын, а мер пашаже марий тӱвырам аралаш да вияҥдаш виктаралтын.
Тидын деч ончыч С. Г. Чавайнын лӱмжым илымыж годымак шочшо да тудым арестоватлыме деч вара Институт уремыш савырыме (кызыт Ленин проспект). Тудын лӱмжым пӧртылтымӧ деч вара, серызым порын шарныме лӱмеш уэш Байдуков уремым лӱмденыт. Бульварлан С. Г. Чавайнын лӱмжым пуымо дене да умылыдымаш деч кораҥаш манын, Чавайн уремым уэш вашталтен лӱмденыт, тиде гана тудлан Яков Эшпайын лӱмжым пуэныт[2].
1978 ий 21 июльышто бульварыште С. Г. Чавайнлан чапкӱм почмо. Скульптур чоҥыш ик айдемым ончыкта: гранит постаментыште — писательын тичмаш капше, кидыштыже — книга. Скульптор — Борис Иванович Дюжев, архитектор — Павел Алексеевич Самсонов[3].
1980 ийыште бульвар чоҥымашым Изи Какшан эҥер гоч ончыкылык Киров урем марте шуйымо[2].
1970—1980-ше ийлаште бульвар оласе тӱвыра илышын рӱдӧ верже лийын. Тыште калык вашлиймаш, концерт да пайрем-влак эртаралтыныт[4].
2005 ийыште, Марий Эл Республикын 85 ияш лӱмгечыж годым, бульварым уэштарен чоҥаш тӱҥалме. Бульварым Йошкар-Оласе унам вашлийме верыш (визит карточкыш) савыраш шоненыт. 2005 ий кеҥежым Олан кечыже вашеш тудын рӱдӧ ужашыжым, Советский урем гыч Комсомольский урем марте, почыныт. 2018 ийыште бульварыште велокорно-влак пышталтыныт. 2019 ийыште олан Заречный ужашыштыже, Киров урем гыч Вознесенский проспект марте, бульварым уэштарен чоҥымо[5].
Сылне вер-влак
1982 ий — икымше марий семмастар, марий профессионал семым негызлыше Иван Степанович Ключников-Палантайлан чапкӱм шогалтыме.
1984 ий — Театр кӱварым чоҥымо.
2007 ий — Благовещений башньым нӧлтымӧ, тудо Республик да Шнуй Мария ӱдыр лӱмеш площадьыште верланен. Тиде ийынак ноябрьыште Благовещений собор ончылно, кидыште изи Христосым кучышо, Юмынавам ончыктышо скульптурым вераҥдыме. Скульптор: А. Н. Ковальчук.
2011 ий — Вуйсуксо (Архангел) Гаврииллан чапкӱ-фонтаным почмо. Скульптур чоҥыш той гыч велыме куд метр кӱкшытан Вуйсуксо Гавриилын сынжым ончыкта. Пурла кидыштыже вуйсуксо умдым (йыпшым) куча, а шола кидыштыже — Мессийын символжо дене сӧрастарыме мланде шар. Скульптор: А. Н. Ковальчук.
2011 ий — Архангел слободам чоҥымо. Шнуй Ӱдырлан вашке эрге шочшаш нерген уверым кондышо Вуйсуксо Гавриилым шарныме лӱмеш лӱмдымӧ.
2012 ий — совет да российысе серызе Аркадий Крупняковлан чапкӱм почмо. Скульптур композицийым верысе скульптор-влак С. В. Яндубаев ден А. А. Ширнин ыштеныт.
2013 ий — Георгий Константинов лӱмеш руш академ драме театр воктенысе садыште Савино ялын шочшыжо, поэт, сар пашаеҥ Александр Ефимович Котомкинлан (Савинскийлан) чапкӱм почмо. Скульптор-влак: С. В. Яндубаев ден А. А. Ширнин[6].
Оҥай факт-влак
С. Г. Чавайнын йошкар-оласе чапкӱж гай сынан йыгыр шольыжым Морко посёлкышто вераҥдыме. Кокымшо чапкӱн кугытшо рӱдоласе деч изирак[3].
Чавайн бульвар Йошкар-Оласе тӱрлӧ тӱвыра вашлиймаш-влакым эртарыме ик площадкылан шотлалтеш, мутлан, нунын кокла гыч иктыже — кажне ийын 1 июнь гыч 31 август марте эртыше «Марий кеҥеж» уремысе фестиваль[7].
Индекс-влак
- 424038 — 8—15 №-ан пӧрт-влак
- 424033 — 16—27 №-ан пӧрт-влак
- 424000 — 30—45 №-ан пӧрт-влак[8]
Палемдымаш
- ↑ Агаев, Рафаил (2021-07-12), Когда и как был построен бульвар Чавайна в Йошкар-Оле, <https://potokmedia.ru/330552/kogda-i-kak-byl-postroen-bulvar-chavajna-v-joshkar-ole/>. Тергыме: 5 идым 2025.
- ↑ 1 2 История города Йошкар-Ола в фотографиях. Фото Йошкар-Олы. Йошкар-Ола в Советское время. olacity.ru. Тергыме кече: 5 идым 2025.
- ↑ 1 2 ВКонтакте | ВКонтакте (руш.). vk.com. Тергыме кече: 5 идым 2025.
- ↑ Бульвар Чавайна в Йошкар-Оле (руш.). marshruting.com. Тергыме кече: 5 идым 2025.
- ↑ Бульвар имени основоположника марийской литературы - Официальный сайт администрации городского округа "Город Йошкар-Ола" (руш.). i-ola.ru. Тергыме кече: 5 идым 2025.
- ↑ egor (2023-11-08), Бульвар Чавайна, <https://www.mariel.ru/chavajna/>. Тергыме: 5 идым 2025.
- ↑ В рамках фестиваля «Марийское лето» пройдёт около 500 мероприятий | Новости Йошкар-Олы и РМЭ от портала ВМарийЭл (руш.). newsmariel.ru. Тергыме кече: 5 идым 2025.
- ↑ Почтовые индексы бульвар Чавайна (руш.). Тергыме кече: 5 идым 2025.