Савино

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тиде терминын вес ыҥжат уло, Савино (ыҥ-влак) онч.
Ял
Савино
мар. Савино
Савино.jpg
56°39′21″ с. ш. 48°00′32″ в. д.GЯO
Эл  Россий
Федерацийын субъектше Марий Эл
Ола округ Йошкар-Ола
Историй да географий
Икымше увертарымаш 1723 ий
Шагат ӱштӧ UTC+3:00
Калык чот
Калык
  • ▼1229 еҥ (2020)[1]
Калыклык руш, марий
Катойконим Савиношто илыше-влак
Официал йылме марий, руш
Цифран идентификатор-влак
Телефон код +7 8362
Почто индекс 424918
ОКТМО код 88701000136
ОКАТО код (2014 ий марте) 88401000036
Савино (Россия)
Точка
Савино
Точка
Савино (Марий Эл)
Orange pog.svg
Йошкар-Ола
Точка
Савино

Савино (руш. Савино) — Российысе Марий Эл Республикын «Йошкар-Ола» ола округысо ял. Семёновко селасе рӱдӧ мланде кумдыкысо виктарымашке пура. Семёновко села деч эрвелне 2 уштыш да республикын рӱдолаж деч, Йошкар-Ола деч, эрвелне 7,5 меҥге тораште верланен. Калык чот — 1453 еҥ (2025 ий 1 июньлан данный почеш).

Географий

Сарбатиха изэҥерын (ончычсо Самара эҥер) серыштыже верланен. Эн лишыл илем-влак — Семёновко села, Знаменский посёлко да Данилово ял.

Историй

Ялын лӱмжӧ илемыш толшо икымше еҥын лӱмжӧ Сави гыч лектын.

1723 ийыште илемыште 12 сурт (10 илыме) лийын, 48 пӧръеҥ илен (руш-влак, мланде пашам ыштыше, вольыкым ончышо, южышт — ир мӱкшын мӱйжым поген илыше дворцовый кресаньык-влак). 1795 ийлан ял калык шукемын: 34 сурт, 86 пӧръеҥ, 104 ӱдырамаш. Ял Озаҥ губернийысе Чарла уездын Дворецысе волостьышкыжо пурен.

1859 ийыште 46 сурт лийын, 115 пӧръеҥ да 131 ӱдырамаш илен[2].

1879 ийыште ялыште 48 сурт, 245 еҥ шотлалтын, нунын кокла гыч 115 пӧръеҥ да 130 ӱдырамаш, тӱҥ шотышто мланде пашам, вольыкым ончен, куымо, чодырам руэн пӱчмӧ, ургымо пашам шуктеныт. Ял Чарла уездын Вараксинсола волостьышкыжо пурен.

XIX курым мучаште — XX курым тӱҥалтыште ялыште чодыра йӧнозанлыкым кучышо Чулковмыт изак-шоляк иленыт, нуно чодырам руэн Изи Какшан, Юл эҥер-влак дене Озаҥ, Царицын, Астрахань марте чодырам волтен иленыт.

Тыгак тиде ийлаште ялыште палыме архимандрит Аверкий Иерапольский илен, тудо вараже Корейыште, Китайыште да Лишыл Эрвелыште апостол семын служиен. Легенде почеш, 1915 ийыште Аверкий пӧртылын да Савино ялыште часамлам чоҥен. Вес увер почеш, тудым протоирей Иоанн Кронштадтскийын оксаж дене чоҥымо. 1918 ийыште, колымекыже, Аверкийым Семёновко селасе Эншнуй Юмынаван Шочмо черкыжын кӧргӧ шӱгарыштыже (склепыштыже) тоеныт.

1911 ийыште йӧре туныктымо земской училище почылтын, варажым тудо I ступенян школыш савырнен. Училище кок пӧлеман пу оралтыште верланен, тушто 1919 ийыште 33 еҥ тунемын (24 рвезе да 9 ӱдыр). Училищын шке книгагудыжо лийын. Икымше тӱнямбал сар  (руш.) (мар. жапыште 1916 ийыште ялыште Холмский губерний гыч (Польшо) толшо 21 еш илен. 1931 ийыште «Смена» колхозым ыштыме. Колхозышто 80 озанлык, 1 шорык ферме, 35 имне лийын.

1934 ийыште ялыште сокыр еҥ-влаклан интернат-школым почыныт. Тӱҥалтышыште тудо ончычсо чодыра оза Иван Васильевич Чулковын кок пачашан пӧртыштыжӧ верланен.

1943 ийыште ялыште Кугу Ачамланде сарын сокырешт эмганыше салтакше-влаклан тунемме, арверым ыштен лукшо мастаргудым почмо. Тиде ийыштак мастаргудо пелен Савино ВОС-ын сатум ыштыше икымше ушемым ыштыме.

1952 ийыште ял деч эрвелне, 400 гектар мланде кумдыкым сарзе вийысе часть-влаклан, Данилово сарзе аэродромым вераҥдаш ойырымо. Сарзе-влакым вераҥдаш тӱҥалмылан, ВОС-ын тунемме-пашам ыштыме мастаргудыжын пого-технике негызшым улаҥдымылан кӧра, 1950-ше ийлаште 3 вич пачашан, 2 кок пачашан илыме пӧрт-влак, кевыт-влак, книгагудо, йоча сад, фельдшер-акушер пункт, сокыр-влакын ушемыштын виктарыме завод цех-влак чоҥалтыныт.

1959 ий 15 январьысе калык перепись почеш, ялыште 493 еҥ илен (нунын кокла гыч 212 пӧръеҥ, 281 ӱдырамаш).

1973 ийыште ялыште уш дене начар кушшо йоча-влаклан Савино интернат-пӧрт почылтын.

2002 ийыште ялыште тунам шотлымо почеш 73 сурт, 460 озанлык, 1445 илыше шотлалтын, ты шотыштак пӧръеҥ — 625, ӱдырамаш — 820. Перепись почеш — 1566 еҥ (руш-влак — 52 %, марий-влак — 39 %)[3]. 2002 ийыште у Памаш урем чоҥалтын.

2010 ийыште — 1542 еҥ (731 пӧръеҥ, 811 ӱдырамаш)[4], 2025 ий 1 июньлан — 1453 еҥ (637 пӧръеҥ, 816 ӱдырамаш).

Ялыште газ, вӱдпуч, канализаций уло. Фельдшер-акушер пункт, 2 кевыт уло. Ялыште Чекым аралыше да Стратегий кӱлешлыкан ракет войскан чоҥештылше-влак сарзе частьышт верланеныт.

Калык

Калык чот
2002[5]2010[6]2012[7]2016[8]2017[9]2018[10]
1566↘1542↘1497↗1534↘1467↗1553
2020[11]
↘1229
500
1000
1500
2000
2010
2020

Тунеммаш

Йоча-влак Семёновкысо да Йошкар-Оласе школлаште шинчымашым налыт.

  • «Йомак» 3 №-ан йоча сад. 1990 ийыште негызлыме[12].
  • Савиносо III, IV тазалык ойыртеман (сокыр да шагал ужын кертше) икшыве-влаклан лӱмын ыштыме (тӧрлатыше) тӱшка шинчымашым пуышо интернат-школ. 1934 ий 4 ноябрьыште почмо[13].
  • Уш дене начар йоча-влаклан Савиносо интернат-пӧрт. 1973 ийыште чоҥалтын[14].

Транспорт

Ялыште куд урем уло: Школ, Микрорайон, Сад, Памаш, Первомай, Рӱдӧ. Уремысе корно — асфальт.

Ял деч йӱдвелне 1,5 уштыш тораште Йошкар-Ола — Уржум федерал ыҥан автокорно эрта. Ола деч эрвелне 4 меҥге тораште Йошкар-Ола йыр корно эрта.

Тӱшка транспорт

Ялыште «Савино» тӱшка транспорт чарналтыш уло, тудо Йошкар-Олан мер транспорт кылын ужашыже улеш. 16к №-ан маршрут таксин (Савино — Медведево) пытартыш чарналтышыже улеш[15].

Юмыйӱла

  • Шнуй Илия пророкын часамлаже. Легенде почеш, 1915 ийыште Аверкий Иерапольскийын (мер калыкыште Андрей Котомкин) тыршымыж дене чоҥалтын. Вес увер почеш, протоирей Иоанн Кронштадтскийын оксаж дене чоҥалтын. Кугу Ачамланде сар жапыште часамлан икмыняр ужашыже шаланен, оралте йӱлен. 1990-ше ийлаште тудым уэш ачален чоҥымо да 1995 ийыште почмо[16].

Чапланыше еҥ-влак

  • Аверкий Иерапольский (мер калыкыште Андрей Котомкин) — архимандрит, Руш Православий Черкын эрвел миссийыштыже служиен;
  • Александр Ефимович Котомкин-Савинский — российысе поэт, кӱслезе, калык мурызо, драматург.

Палемдымаш

  1. ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya
  2. ↑ Списки населённых мест Российской империи. Вып. 14: Казанская губерния: по сведениям 1859 года. / обраб. А. Артемьевым. — СПб.: Центр. стат. ком. Мин. внутр. дел, 1866. — С. 114. — 237 с.
  3. ↑ Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России». Тергыме кече: 2 сорла 2018. Архивлыме 13 кылме 2016 ий.
  4. ↑ Численность населения городских и сельских населённых пунктов г. Йошкар-Ола. Тергыме кече: 2 сорла 2018. Архивировано из оригинала 2 сорла 2018 ий.
  5. ↑ http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081460.
  6. ↑ https://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm.
  7. ↑ http://www.i-ola.ru/about/administraciya/semupr.php?sphrase_id=245.
  8. ↑ http://www.i-ola.ru/about/administraciya/semupr/.
  9. ↑ https://web.archive.org/web/20171123101422/http://www.i-ola.ru/about/administraciya/semupr/index.php.
  10. ↑ https://web.archive.org/web/20181111020725/http://i-ola.ru/about/administraciya/semupr/index.php.
  11. ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
  12. ↑ МБДОУ «Детский сад № 3 «Сказка» д. Савино». Управление образования города Йошкар-Ола. Тергыме кече: 11 теле 2014. Архивировано из оригинала 4 ӱярня 2016 ий.
  13. ↑ ГБОУ РМЭ "Савинская специальная (коррекционная) общеобразовательная школа-интернат для обучающихся, воспитанников с ограниченными возможностями здоровья III, IV вида". Образовательный портал Республики Марий Эл. Тергыме кече: 11 теле 2014. Архивлыме 25 шыжа 2015 ий.
  14. ↑ ГБУ РМЭ «Савинский детский дом-интернат умственно-отсталых детей». MariMedia.ru. Тергыме кече: 11 теле 2014. Архивлыме 1 ага 2015 ий.
  15. ↑ Общественный транспорт. Общие сведения. Информационный портал города Йошкар-Олы. Тергыме кече: 11 теле 2014. Архивировано из оригинала 21 кылме 2014 ий.
  16. ↑ Часовня св. пророка Илии (д. Савино). Йошкар-Олинская Епархия Московского Патриархата РПЦ. Тергыме кече: 11 теле 2014. Архивировано из оригинала 30 сӱрем 2016 ий.

Литератур

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Савино&oldid=1232509" гыч налме