Тимошенко, Яков Ефимович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Яков Ефимович Тимошенко
TimoshenkoYAE.jpg
Шочмо кече 1897 ий 25 кылме(1897-11-25)
Шочмо вер Лапени, Чаус уезд, Могилёв губерний, Россий империй
Колымо кече 1975 ий 9 вӱдшор(1975-04-09) (77 ий)
Колымо вер Угарман, РСФСР, СССР
Пурымаш  Россий империй →  СССР
Войскан родшо лӱйкалыше войска
Службо жап 1918—1955
Званий
Генерал-майор
Командоватлен 1-ше Мӱндыр Эрвел фронтын 231-ше лӱйкалыше дивизийже
Кредалмаш/сар Икымше тӱнямбал сар; Российысе граждан сар; Кугу Ачамланде сар; совет-япон сар: Маньчжурий операций, Харбин-Гирин ончык эртыме операций
Награде да премий

Яков Ефимович Тимошенко (25 кылме 1897, Лапени[d], Могилёв вел — 9 вӱдшор 1975, Угарман) ― совет сарзе вуйлатыше. Икымше тӱнямбал да граждан сар-влакын салтакше. Кугу Ачамланде сар ийлаште ― 1-ше Мӱндыр Эрвел фронтын 231-ше лӱйкалыше дивизийын командирже, генерал-майор (1944). Совет-япон сарын салтакше. Марий АССР-ын сарзе комиссарже (1947―1956). Ленин орденын кавалерже (1945). 1930 ий гыч ВКП(б)-н йыжъеҥже.

Илыш корныжо

1897 ий кылме тылзын 25-ше кечынже кызытсе Белоруссийын Могилёв кундем Чаус районысо Лапени ялыште шочын[1][2][3][4].

1916 ийыште Руш император армийыш  (руш.) (мар. налме: сар службыш мобилизоватлыме да Рыбинск оласе шапаш батальоныш рядовойлан налме. Сорла тылзын тӱҥалтышыштыже фронтыш колтымо. Кылме тылзын 81-ше пехото дивизий  (руш.) (мар. пеленсе тунемме командыш налме. 1917 ий шорыкйол тылзын 15-ше кечынже тудым тунем пытарен да 324-ше пехото Клязьмысе полкыш изирак унтер-офицерлан колтымо. Тудын кышкарыштыже взвод командирлан служитлен, кугу унтер-офицер марте шуын. 1917 ий вӱдшор тылзын, черланымылан кӧра, ик тылзан канышыш колталтын, тудын эртымекыже, служитлаш пӧртылын огыл. Пеледыш тылзын арестоватлыме да уэш служитлаш колтымо, тушто тудым чаманыме да дивизий госпитальыш улазылан колтымо. Госпитальыште 1917 ий теле тылзе марте служиен, вара демобилизоватлыме да шочмо верышкыже пӧртылын[4].

Граждан сар годым, 1918 ийыште, шке кумылын Йошкар гвардийыш  (руш.) (мар. пурен да Могилёв губернийын 1-ше Раснянысе йошкаргвардий отряд начальникын полышкалышыжлан сайлалтын. Майыште отряд пелен 6-шо Кромысе полкыш кусарыме, пӧлка командирлан шогалтыме. 1918 ий теле тылзын 24-ше Симбирск кӱртньыгорно лӱйкалыше дивизийын 212-шо Моско полкышкыжо кусарыме. Полкышто пӧлкан, взводын да ротын командиржын полышкалышыже да командир олмым айлен. Самара, Симбирск, Оренбург да Орск воктене генерал А. И. Дутовын ошказак-влакше, Верхнеуральск, Ӱпӧ да Ош Виче эҥер воктене колчак сарзе-влак ваштареш кредалын. 1921 ий сорла тылзын тиде дивизийынак 70-ше бригадын 209-шо лӱйкалыше полкыш ротын командиржылан кусарыме. 1921 ий шыжа―кылме тылзын дивизийын штаб пеленсе уэш командный курслаште (дивизийысе школ) ямдылалтмашым эртен, тунем пытарымеке, тиде школыш взводын командиржылан коденыт. 1922 ий сӱрем гыч идым тылзе марте Я. Е. Тимошенко 77-ше Сумысо пехото курслаште лийын, дивизийыш пӧртылмеке, 70-ше лӱйкалыше полкын взвод командиржылан шогалтыме. 1923 ий теле тылзе гыч УВО-н 44-ше лӱйкалыше дивизийын 295-ше лӱйкалыше полкыштыжо взвод командир да рото командирын полышкалышыже олмышто служитлен. 1925 ий идым тылзын С. С. Каменев лӱмеш Киевысе командир-влакым ямдылыме ушымо школыш  (руш.) (мар. (пехото пӧлка) тунемаш колтымо, 1927 ий идым тылзын тунем пытарымеке, Белорус сарзе йырвелын  (руш.) (мар. 33-шо лӱйкалыше дивизийын 99-шо лӱйкалыше полкын взвод командиржылан шогалтыме. 1929 ий теле тылзын ОКДВА штабын распоряженийышкыже колтымо, толмеке 40-ше лӱйкалыше дивизийын 119-ше лӱйкалыше полкышкыжо шогалтыме. Полкышто взводын, озанлык ротын, тунемме ротын командиржын олмыштым айлен[4].

1930 ийыште ВКП(б)-ш пурен. 1934 ий вӱдшор тылзе гыч ― 40-ше лӱйкалыше дивизийын  (руш.) (мар. 120-шо лӱйкалыше полкын тунемме батальонын штаб начальникын пашажым шуктен. 1935 ий вӱдшор гыч кылме тылзе марте тунемме семын танк батальон штабын начальникше лийын, полкыш пӧртылмеке, лӱйкалыше батальонын командиржылан шогалтыме, капитан. 1936 ий теле тылзе гыч 1937 ий сорла тылзе марте «Выстрел» курсышто шинчымашым нӧлтен, вара ончычсо олмышкыжо пӧртылын. 1937 ий шыжа тылзын ОКДВА-н Де-Кастринский УР-ын виктемын 1-ше ужашын начальникшылан шогалтыме.

Кугу Ачамланде сарын салтакше: 1940―1941 ийлаште ― 12-шо лӱйкалыше дивизийын  (руш.) (мар. 214-ше лӱйкалыше полкын командирже, полковник. Дивизий Благовещенскыште вераҥдалтын, Мӱндыр Эрвел фронтын 2-шо Йошкар Тистан армийын кышкарышкыже пурен да сарыште кредалын огыл. Вара ― 1-ше Мӱндыр Эрвел фронтын  (руш.) (мар. 231-ше лӱйкалыше дивизийын командирже, генерал-майор (1944). Совет-япон сарын салтакше: Маньчжурий, Харбин-Гирин ончык эртыме операцийын  (руш.) (мар. салтакше. Кредалмаш-влакым иктешлыме почеш тудын дивизийже Йошкар Тисте орден дене суапландаралтын, а тудын командирже Я. Е. Тимошенкон лӱмжӧ Кӱшыл Тӱҥкомандоватлыше И. В. Сталинын 1945 ий сорла тылзын 23-шо кечысе 372 №-ан кӱштыкыштыже палемдалтын[4][5].

1947―1956 ийлаште ― Марий АССР-ын сарзе комиссарже. 1955 ий теле тылзын, ийготыш шумо амаллан кӧра, армий гыч колтымо[1][4]. Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Вуйверын Чаптаныкше дене суапландарыме.

1951―1954 ийлаште Марий АССР Кӱшыл Каҥашын депутатшылан сайлалтын[1].

Ленин, Йошкар Тисте (кум гана), Йошкар Шӱдыр орден да медаль-влак дене суапландарыме[1][4][5].

1975 ий вӱдшор тылзын 9-ше кечынже Угарман олаште колен, «Марьина Роща» оласе шӱгарлаште тоеныт[4].

Суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Тимошенко Яков Ефимович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 5 шорыкйол 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Тимошенко Яков Ефимович. www.names52.ru. Тергыме кече: 5 шорыкйол 2026.
  3. ↑ Тимошенко Яков Ефимович (15.11.1897 - 08.04.1975 гг.) (руш.). chausy.by. Тергыме кече: 5 шорыкйол 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 3/4 Командиры дивизий Красной Армии 1941-1945 гг. Том 66 | Ридли. readli.net. Тергыме кече: 5 шорыкйол 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Тимошенко Яков Ефимович :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 5 шорыкйол 2026.
  6. ↑ Мочаев, 2007, с. 359.

Литератур

  • Тимошенко Яков Ефимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 359. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь. Том V. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий. (Пивоваров ― Яцун) / Д. А. Цапаев, Б. А. Введенский, О. В. Коцур [и др.]; под общей редакцией генерал-полковника В. П. Горемыкина. ― М.: Кучково поле, 2014. ― 1168 с.: ил.
  • Колесников А. Ю., Кутюков В. Г. Тимошенко Яков Ефимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 438. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Соловьёв Д. Ю. Командиры дивизий Красной Армии 1941―1945 гг. Военный биографический справочник. Т. 66. ― М., 2020. ― 120 с.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тимошенко,_Яков_Ефимович&oldid=1231624" гыч налме