Сысуев, Сергей Григорьевич

Сергей Григорьевич Сысуев
Шочмо кече	3 сӱрем 1915(1915-07-03)
Шочмо вер	Болгар[d], Свияжск уезд[d], Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече	30 шыжа 2009(2009-10-30) (94 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Марий Эл Республик
Войскан родшо	кавалерий[d] да артиллерий[d]
Службо жап	1937—1946
Званий	Кугурак лейтенант[d]
Командоватлен	Закавказье фронтышто 48-ше гвардий посна миномёт дивизионын разведкыже; 1-ше да 2-шо Белорус фронтлаште 43-шо гвардий миномёт полкын миномёт батарейже
Кредалмаш/сар	Совет-финн сар (1939—1940)[d] Одессым аралымаш[d] Кавказ верч кредалмаш[d] Кёнигсберг операций[d] Кугу Ачамланде сар
Награде да премий

Сергéй Григóрьевич Сысýев (3 сӱрем 1915, Болгар^[d], Свияжск уезд^[d], Озаҥ губерний, Россий империй — 30 шыжа 2009, Йошкар-Ола, Марий Эл Республик) — совет сарзе пашаеҥ. Совет-финн сарын участникше (1939—1940): кавалерист, пӧлка командир. Кугу Ачамланде сар жапыште — Закавказье фронтышто 48 гвардий посна миномёт дивизионын разведке начальникше да 1-ше да 2-шо Белорус фронтлаште 43 гвардий миномёт полкын миномёт батарейын командирже, гвардийын старший лейтенантше. Кум гана II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже. 1943 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже. Шаумян селан (Краснодар кундем) чапланыше гражданинже (1967 ий).

Илыш корно

1915 ий 3 июльышто Озаҥ губернийысе Спасск олаште (кызыт — Татарстан Республикысе Болгар ола) икмарда кресаньык ешеш шочын. Ачаже — Григорий Степанович Сысуев, шупшыктымаште тыршен, 1924 ийыште колен; аваже — Мария Никоноровна, Щербеть ялыште шочын (кызыт Татарстанысе Спасский район). I ступенян школым тунем пытарен, столярын тунемшыжлан, столяр-плотниклан тыршен. Вара колхозышто пашам ышташ тӱҥалын, мӱкшызӧ-влакын курсыштым тунем пытарен, мӱкшотар вуйлатышын полышкалышыже лийын. 1933 ийыште Ярославльыш синтетический каучук заводыш изолировщиклан пашам ышташ толын. Ик ий гыч Главкаучукын механике техникумыштыжо организоватлыме токарь-влакын курсышкышт тунемаш пурен, вара тиде техникумышто токарьлан пашам ышташ тӱҥалын.

1937 ий декабрьыште РККА-ш налыныт. Житомир олаште кавалерийыште служитлен, младший командир-влакын полковой школышкышт тунемаш колтеныт, 9 тылзе гыч экзаменым кучен да полковой школышто пӧлка командирлан коденыт. 1938 ийыште дивизийым Славута олашке, чек деке лишкырак, кусареныт, вара нунын кавалерий корпусыштым тревого почеш Польшо дене чекыш кусареныт. Совет-финн сарын участникше. 1940 ий октябрьыште демобилизоватлалтын. Йошкар-Олашке пӧртылын, горбыткомбинатыште висам тӧрлышӧ слесарьлан пашам ыштен.

1941 ий августышто уэш Йошкар Армийыш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: «Катюш» реактивный миномёт-влакын у войскашкышт колтеныт. Икымше бой годым октябрь тылзыште Одессыште лийын, 1941 ий август гыч 1942 ий июнь марте Кечывалвел фронтысо кредалмаште батарейын старшинаже, вара разведке начальник лийын; 1942 ий июнь гыч 1943 ий февраль марте Закавказский фронтышто разведке начальник лийын; Йӱдвел Кавказ фронтышто 1943 ий февраль гыч декабрь марте 48-ше гвардейский посна миномёт дивизионын разведке начальникшылан, 1943 ий декабрь гыч 1945 ий май марте 1-ше да 2-шо Белорус фронтлаште 43-шо гвардейский миномёт полкын разведке начальникшылан да миномёт батарейын командиржылан тыршен. 1943 ийыште ВКП(б)-ыш пурен. Крымыште, Украиныште, Ростов областьыште, Кубаньыште, Кавказыште кредалын, Беларусьым, Польшым, Эрвел Пруссийым, Германийым утарен. Сарым Балтий теҥыз серысе Рибница олаште гвардийын старший лейтенантше званий дене пытарен. Пехотын боевой порядкыжын ончыл линийыштыже лийын, кок гана контузитлалтын, тидлан кӧра пылышыже колмым чарнен да кутырен кертын огыл; сусырген огыл. Сар пытымеке, Москошко командный составым саемдыме курсыш колтеныт, но тазалыкше начареммылан кӧра тунеммым коден. 1946 ий январьыште шапашыш колтеныт. II степенян Ачамланде сар орден (кум гана), Йошкар Шӱдыр орден (кок гана) да медаль-влак дене суапландаралтын.

1949 ийыште Марий АССР-ысе Йошкар-Олаш толын, тушто Кугыжаныш банкын инкассаций пӧлка начальникшылан, вара банкыште кассе вуйлатышылан пашам ыштен. 1951 ий гыч — Марий машина чоҥышо заводын караульный службыжын начальникше. «Коммунист пашан ударникше» лӱм дене палемдалтын да пӧлкан парторгшылан сайлалтын. 1950 ийыште заочный кыдалаш школын 6 классшым тунем пытарен. 1975 ийыште сулен налме канышыш лектын.

1986 ийыште Марий книга издательствыште фронтовой дневникше негызеш «Катюш» дивизионысо гвардеец-влакын «Ракетчики» боевой корнышт нерген шарнымаш книгам луктын.

2009 ий 30 октябрьыште Марий Элысе Йошкар-Олаште колен.

Суаптар-влак

• II степенян Ачамланде сар орден (27.08.1944, 31.03.1945, 06.04.1985));
• Йошкар Шӱдыр орден (23.02.1942, 16.11.1944);
• «Одессым аралымылан» медаль;
• «Кавказым аралымылан» медаль (14.12.1944);
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль;
• «Кёнигсбергым налмылан» медаль;
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль;
• Шаумян селан (Краснодар кундем) чапланыше гражданинже (1967 ий).

Шарнымаш

С. Г. Сысуевын 1941 ий 18 август гыч 1945 ий 12 октябрь марте вӱдымӧ фронтовой дневникше Йошкар-Оласе эртымгорно тоштерыште аралалтеш. 2025 ийыште дневникым москосо Сеҥымаш Тоштерыш Кугу Ачамланде сар жапыште Йошкар армийын салтакше-влакын подвигыштлан пӧлеклалтше «Сеҥымаш дек корно» кугу экспозицийлан пуымо. Дневникыште — посна лаштыклаште возымо фотосӱрет, газет пӱчкыш да фронт илыш гыч заметке-влак. Нуным 1945 ийыште автор трофейный немыч блокнотыш кусарен.

Палемдымаш

Литератур

• Колесников А. Ю. Сысуев Сергей Григорьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 429. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Командир дивизиона «Катюш». Статья на сайте Музея истории города Йошкар-Олы
• Сысуев Сергей Григорьевич на сайте «Память народа»
• Сысуев Сергей Григорьевич на сайте «Бессмертный полк»