Смирнов, Архип Дмитриевич

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Смирнов.

Архип Дмитриевич Смирнов
Шочмо кече	1 шорыкйол 1891(1891-01-01)
Шочмо вер	Маркушки[d], Яраҥ уезд, Виче губерний, Россий империй
Колымо кече	27 идым 1964(1964-09-27) (73 ий)
Колымо вер	Тумньымучаш, Кужэҥер кундем, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР, СССР
Эл	Россий империй →  СССР
Паша вер	Марий АССР-ын Куженер районысо Тумньымучаш эмлымвер; Марий республикысе трахом ваштареш диспансер
Образований	Саратовысо кугыжаныш медицине университет[d]
Званий
Награде да премий	Марий АССР-ын сулло врачше Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1959)

Архи́п Дми́триевич Смирно́в (1 шорыкйол 1891, Маркушки^[d], Яраҥ уезд, Виче губерний, Россий империй — 27 идым 1964, Тумньымучаш, Кужэҥер кундем, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР, СССР) ― марий совет врач. Марий республикысе трахом ваштареш диспансерын тӱҥ врачше (1953—1964). Марий Элыште ик эн ончыч РСФСР-ын сулло врачше лӱмым налын (1941). Ленин орденын кавалерже (1951). Кугу Ачамланде да Япон сар-влакын салтакше. ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1891 ий 1 январьыште кызытсе Киров область Яраҥ район Маркушки ялысе земстве управе оролын нужна, шуко шочшан ешыштыже шочын. 1909 ийыште Виче фельдшер школым тунем пытарен. Кызытсе Марий Элын У Торъял, Марий Турек районла да Киров областьысе Пыжанью районышто ялысе врачлан тыршен.

1930 ийыште Саратовысо медицине институтым тунем пытарен. 1930 гыч 1941 ий марте Куженер районысо Тумньымучаш селаште шукерте огыл гына почылтшо эмлымверым вуйлатен. Тыште тудын тыршымыж дене эмлымвер да диспансер оралте-влакым чоҥымо, саска пакчам шындыме, вольык озанлыкым почмо. 1933 ийыште Озаҥыште офтальмологий дене специализацийым эртен, врач-окулист профессийым налын да шинчалан операцийым ышташ тӱҥалын. Тудын деке эмлалташ Марий АССР ден Киров областьысе тӱрлӧ район гыч толыныт.

1941 ий 26 июльышто РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде да Япон сарлаште кредалын: Мӱндыр Эрвел фронтышто лӱйкалыше полкын врачше, медицине службын капитанже. 1945 ийыште Йошкар Шӱдыр орден дене палемдалтын. 1946 ийыште демобилизоватлалтын.

1953—1964 ийлаште Марий республикысе трахом ваштареш диспансерын тӱҥ врачше лийын. 1961 ийыште тудын тыршымыж дене Марий АССР-ыште трахомым лӱдыкшӧ чер семын эрелан пытарыме.

Шуко ий тыршен пашам ыштымыжлан 1941 ийыште «РСФСР-ын сулло врачше» лӱм дене палемдалтын. 1951 ийыште Ленин орден дене суапландаралтын.

1964 ий 27 сентябрьыште Марий АССР Кужэҥер район Тумньымучаш селасе «Кече» санаторийыште илыш дене чеверласен, верысе эмлымверын паркыштыже тойымо.

Чаплӱм ден суаптар-влак

• Ленин орден (14.06.1951);
• Йошкар Шӱдыр орден (29.09.1945);
• «1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945);
• «Японийым сеҥымылан» медаль (30.09.1945);
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1959);
• РСФСР-ын сулло врачше (1941);
• Марий АССР-ын сулло врачше.

Шарнымаш

Марий Элысе Куженер район Тумньымучаш эмлымверын паркысе шӱгар ӱмбалныже чапкӱм шогалтыме. Тушто тыге возымо: «РСФСР-ын да Марий АССР-ын сулло врачше, Тумньымучаш эмлымверым негызлыше да тӱҥ врачше А. Д. Смирновлан (1891—1964)».

Палемдымаш

Литератур

• Смирнов Архип Дмитриевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 332. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Смирнов Архип Дмитриевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 715. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Краснов П. В., Яналова Н. А. Смирнов Архип Дмитриевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 403. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Человека, победившего в марийском крае трахому, похоронили рядом с больницей, которую он сам и создал.
• Память народа. Смирнов Архип Дмитриевич.