Савельев, Сергей Иванович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Савельев.
Сергей Иванович Савельев
Савельев, Сергей Иванович.jpg
Шочмо кече 1911 ий 11 идым(1911-09-11)
Шочмо вер Пычанал, Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 1980 ий 1 ӱярня(1980-03-01) (68 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР
Гражданстве  Россий империй →  СССР
Профессий актёр, режиссёр-постановщик
Усталык жап 1935—1980
Амплуа трагик, комик
Театр М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр
Суаптар

Сергей Иванович Савельев (11 идым 1911, Пычанал — 1 ӱярня 1980, Йошкар-Ола) — марий совет театр актёр, режиссёр, кусарыше, мер пашаеҥ. Марла икымше драма-влакым шындыше режиссёр. М. Шкетан лӱмеш Марий драме театрын художественный вуйлатышыже, режиссёржо, актёржо. Пӱтынт Российысе театр ушемын Марий пӧлкажын председательже. РСФСР-ын сулло артистше (1946), Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1945). ВКП(б) йыжъеҥ.

Ӱмыргорно

1911 ий 11 сентябрьыште тачысе Марий Элын Кырык мары вел Пычанал ялыште кресаньык ешеш шочын[1]. Эр тулыкеш кодын, ачаже колымеке, школышто тунеммым мучашлен огыл, кӱтӱчылан коштын[2].

1931 ий марте Кырык мары педагогике техникумын ямдылалтме курсыштыжо тунемын. 1935 ийыште Марий сымыктыш техникумын (кызыт — И. С. Палантай лӱмеш Марий тӱвыра да сымыктыш колледж) актёр пӧлкажым визытан дене тунем лектын. 1938 ийыште Москошто заочно режиссёр курсым тунем лектын. Икмыняр жап Ленинградыште Театр институтышто  (руш.) (мар. пашам ыштен. Но тудын пӱтынь усталык илыш корныжо М. Шкетан лӱмеш Марий драме театр дене кылдалтын: актёр, 1939 ий гыч — режиссёр, 1946 ий гыч — художественный вуйлатыше[2][3][4].

50-ше ийла тӱҥалтыште Шернурысо колхоз театрым вуйлатен. 1958 ийыште уэш М. Шкетан лӱмеш Марий театрыш пӧртылын, тӱҥ режиссёр-шындыше лийын. Илышыжын пытартыш ийлаштыже Йошкар-Оласе Калык усталык пӧртыштӧ пашам ыштен[1][2].

Мер пашам чолган шуктен. 1947—1951 ийлаште Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥашын II созывысе депутатше лийын. Шуко ий Пӱтынь Российысе театр ушемын  (руш.) (мар. Марий пӧлкажым вуйлатен[2].

1945 ийыште Марий АССР-ын сулло сымыктыш пашаеҥже, а 1946 ийыште — РСФСР-ын сулло артистше лийын. Усталык пашажлан тыгак Йошкар Шӱдыр орден да Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене палемдалтын[2].

1980 ий 1 мартыште Йошкар-Олаште колен[2].

Усталык пашаже

М. Шкетан лӱмеш Марий драме театрын актёржо да шындыше режиссёржо семын палыме лийын. Москошто режиссёр курсышто заочно тунеммыж годым ачамландысе театр режиссурылан негызым пыштыше-влак К. Станиславскийын да В. Немирович-Данченкон МХТ-ыште шындыме спектакльлаштым ужын[2].

1939 ийыште режиссёр А. Маюк-Егоровын 1938 ий апрельыште икымше гана шындыме С. Николаевын «Салика» сем комедийжым да Г. Ефрушын «Тушманын кышаже» драмыжым шынден[2].

Кугу Ачамланде сар жапыште Марий драме театрыште пашам шуктен, режиссёр, режиссёрын ассистентше семын пашам ыштен, спектакльлаште модын[2]. Агитбригаде пелен спектакль-влак дене фронтлашке коштын, гастроль дене уло Марий АССР-ым савырнен[1].

1944 ийыште тудын И. Смирновын «Асан ден Кансыл» пьесыж почеш шындыме пашаже марла почеламут дене возымо драме произведенийым икымше гана шындыме статусым налын. Тыгак тудо икымше гана марий драматургийын классикше Н. Арбанын «Кеҥеж йÿд» сем комедийжым шынден. Сар деч варасе ийлаште тудо К. Симоновын «Мемнан оласе рвезе» (1946) да П. Павленкон «Пиал» (1949) драме-влакым, тыгак Ф. Кравченкон «Шокшо кеҥеж» (1946) комедийжым шынден[2].

Театр постановко-влак нерген икмыняр статья ден рецензийын авторжо улеш, нуно ту жапысе марий печатьыште савыкталтыныт[2].

Тыгак кусарыме пашам шуктен: шочмо йылмыш А. Фадеевын «Самырык гвардий» романжын инсценировкыжым, С. Антоновын «Тумер ялын мурыжо» (1955), М. Кильчичаковын «Маска вынем» (1957) комедийжым да молымат кусарен[2].

Шындыме спектакльже-влак

Умбакыже М. Шкетан лӱмеш Марий драме театрыште С. И. Савельевын шындыме спектакльже-влакын лӱмерышт[2]:

  • Г. Ефруш «Тушманын кышаже» / Вражий след, 1939;
  • С. Николаев «Салика», 1939;
  • В. Гусев «Москвичка», 1943;
  • И. Смирнов «Асан ден Кансыл» / Асан и Кансыл, 1944;
  • К. Симонов «Мемнан оласе рвезе» / Парень из нашего города, 1946;
  • Ф. Кравченко «Шокшо кеҥеж» / Жаркое лето, 1946;
  • Н. Арбан «Кеҥеж йӱд» / Летняя ночь, 1948;
  • П. Павленко «Пиал» / Счастье, 1949;
  • С. Николаев «Салика», 1954.

Статья да рецензий-влак

С. И. Савельевын статья да рецензийже-влакын лӱмерышт[2]:

  • Марий калыкын артистше (Народный артист: И. Якаев) //Марий коммуна. 1954. 27 ноябрь.
  • Марий театрлан — 25 ий (Марийскому театру — 25 лет) // Ончыко. 1954. № 6. С.92.
  • Театральный сезонын итогшо (Итоги театрального сезона) // Марий коммуна. 1955. 14 июль.
  • Большой путь: Г. Пушкин // Марийская правда. 1956. 2 декабрь.
  • «Кай, кай Йыванлан» («Выйди, выйди за Ивана») // Марий коммуна. 1957. 13 апрель.
  • Тыршымаш да талант (Трудолюбие и талант: А. Кудрявцев) // Рвезе коммунист. 1958. 23 август.
  • Жизнь в искусстве: А. Кудрявцев // Молодой коммунист. 1958. 23 август.
  • Марий театрлан — 40 ий (1919—1959) (Марийскому театру — 40 лет) // Ончыко. 1959. № 5. С. 96—103.
  • Жизнь, отданная служению искусству: К 50-летию народной артистки МАССР П. А. Смирновой // Марийская правда. 1960. 4 январь.
  • Владимир Зернов // Молодой коммунист. 1960. 27 август; Рвезе коммунист. 1960. 27 август.

Аклымаш

  • Йошкар Шӱдыр орден (1946)[2];
  • «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чолга пашалан» медаль[2];
  • Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1949)[2];
  • РСФСР-ын сулло артистше (1946)[2];
  • Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1945)[2].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 Алешкино (Ольошкансола, Пычанал) | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2022. Архивлыме 15 кылме 2021 ий.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Савельев Сергей Иванович • М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр (неопр.). М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр (25 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 27 вӱдшор 2022. Архивлыме 27 вӱдшор 2022 ий.
  3. ↑ Труппа Маргостеатра после войны - Йошкар-Ола 20 века, фото Йошкар-Олы и история города. olacity.ru. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2022. Архивлыме 20 вӱдшор 2021 ий.
  4. ↑ Зарождение театрального творчества на марийской земле. www.myunivercity.ru. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2022. Архивлыме 14 сорла 2019 ий.

Литератур

  • Сергей Иванович Савельев Марий АССР Верховный Совет депутатыш Ронгинский избирательный округ деч кандидат (Кандидат в депутаты Верховного Совета Марийской АССР по Ронгинскому избирательному округу С. И. Савельев) // Марий коммуна. 1947. 22 январь.
  • Потапов Н. Театральный искусствын мастар еҥже (Человек искусства) // Марий коммуна. 1947. 1 май.
  • Георгина М. Марийский драматический театр: Страницы истории (1919—1978). — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1979.
  • Георгина М. Марийский театр // История советского драматического театра в шести томах. — М., 1969. Т. 5. — С. 568—584.
  • Савельев Сергей Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 313. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Савельев Сергей Иванович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 690. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Зайниев Г. З., Кульбаева Н. И. Савельев Сергей Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 377. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Энциклопедия театров Республики Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание / [Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл и др.; редкол.: К. А. Иванов (пред.) и др.; авт.-сост.: Белецкая Е. С. и др.]. — Йошкар-Ола, 2019. — 259 с.: ил., портр.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Савельев,_Сергей_Иванович&oldid=1232419" гыч налме