Протопопов, Борис Викторович

Борис Викторович Протопопов
Борис Викторович Протопопов
Шочмо кече	4 кылме 1901
Шочмо вер	Рутка (Килемар кундем), Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй;
Колымо кече	9 сорла 1982 (80 ий)
Колымо вер	Угарман, РСФСР[d], СССР;
Эл	Россий империй; СССР;
Паша вер	Юл кундемысе шымлыше медицине университет[d]; Озаҥысе университет[d];
Образований	Озаҥысе университет[d];
Награде ден премий-влак	;

Борис Викторович Протопопов (4 кылме 1901, Рутка (Килемар кундем), Чыкма уезд, Озаҥ губерний, Россий империй — 9 сорла 1982, Угарман) — совет шанчыеҥ-офтальмолог, медицине шанче доктор, профессор. Горькийысе медицине институтын шинча чер кафедржым вуйлатыше (1950—1974). РСФСР наукын сулло пашаеҥже (1966). Кок гана «Чап Пале» орденын кавалерже. Кугу Ачамланде сарын участникше, медицине службо подполковник.

Илыш корно

1901 ий 4 ноябрьыште кызытсе Марий Эл Курыкмарий районысо Рутка ялыште палыме земский эмлызе, Паша Герой В. А. Протопоповын ешыштыже шочын^[1]^[2]^[3].

Озаҥысе гимназийым, 1925 ийыште Озаҥ университетын медицине факультетшым тунем пытарен^[1].

Университетым пытарымеке, 1925 ий ноябрь гыч Йошкар Армий радамыште служитлен, сарзе эмлызе (руш.) (мар.^[4].

Вара 1929 ий апрель марте Озаҥ университет пеленысе шинча клиникын ординаторжылан пашам ыштен^[1].

1931—1941 ийлаште — Горькийысе медицине институтын шинча чер кафедржын туныктышыжо^[1].

1941 ийыште РККА-ш налыныт. Кугу Ачамланде сарын участникше: 1941—1944 ийлаште — эвакогоспитальын шинча пӧлкажын начальникше, медицине службо майор^[1]. Сарзе-медицине службо гыч 1961 ий декабрьыште медицине службо подполковник званий дене колтымо^[4].

1945 ий 1 ноябрь гыч Озаҥ трахоматоз рӱдер вуйлатышылан шогалтыме.

1950—1974 ийлаште — Горькийысе медицине институтын шинча чер кафедржым вуйлатыше, профессор^[5]. Глаукомо дене кучедалме шотышто Всесоюзный координаций комиссийын вуйлатышыже лийын^[1].

Мер да депутат паша дене тыршен, Шанче пашаеҥ секцийын йыжъеҥже лийын^[1].

1982 ий 9 августышто Угарман олаште колен, оласе Бугровский (Йошкар) шӱгарлаште тойымо^[1]^[6].

Шанче-педагогике паша

1949 ийыште докторлык диссертацийым (руш.) (мар. арален, медицине науко доктор шанче степеньым пуымо^[5]^[7].

100 утла пашан авторжо, нунын коклаште икмыняр монографий: «Шинчан биохимийже», «Трахом», «Шинча ӱмбалне ош чора»^[1]^[7].

Марий автономный областьыште калык коклаште трахомым пытарыме шотышто пашаште чолган тыршен^[1]. Трахом дене Кокла Азийыште сай лектыш дене кучедалын да шке паша опытшым Угарман мландыш кусарен. Глауком годым микрохирургиян операцийын (склеренклейзис) авторжо да ямдылышыже семын кумдан палыме^[7].

Тудын вуйлатымыж почеш Горькийысе медицине институтышто 3 докторлык да 9 кандидатлык диссертаций аралалтын^[7].

Наукым вияҥдымашке пыштыме надырлан 1966 ийыште тудлан «РСФСР наукын сулло пашаеҥже» чап лӱмым пуымо. Паша Йошкар Тисте орден, «Чап Пале» орден (кок гана), медаль-влак, икмыняр ойыртемалтше оҥпале, шуко чап да таумут грамот дене суапландарыме^[1]^[7].

Тӱҥ шанче пашаже-влак

Умбакыже профессор Б. В. Протопоповын тӱҥ шанче паша спискыжым пуымо^[7]^[8]^[9]:

Трахома / Проф. Б. В. Протопопов; Горьк. обл. трахоматоз. диспансер. — Горький: Кн. изд-во, 1956. — 26 с.: ил.; 20 см.
Профилактика и оказание первой помощи при сельскохозяйственном травматизме глаз / Проф. Б. В. Протопопов, канд. мед. наук Н. Л. Маланова. —Горький: Горьк. обл. дом сан. просвещения и глазная клиника ГМИ, 1957. — 15 с.; 20 см. — (В помощь сельскому участковому медработнику).
Бельмо на глазу. — М.: Профиздат, 1960. — 96 с.
Клиника глазных болезней (Горький). Сборник работ Клиники глазных болезней / Под ред. проф. Б. В. Протопопова; Горьк. гос. мед. ин-т им. С. М. Кирова. — Горький: Б. и., 1960. — 188 с., 1 л. схем.; 21 см.

Пагален аклымаш

РСФСР шанчын сулло пашаеҥже (руш.) (мар. (1966)^[1]^[7]
Паша Йошкар Тисте орден (1954)^[1]^[7]
«Чап Пале» орден (1945, 1951)^[1]^[7]
«1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чолга пашалан» медаль (1946)^[1]^[7]
«Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий теммым палемдыме лӱмеш» медаль (1970)^[7]

Шарнымаш

Медицине науко доктор, профессор Б. В. Протоповын шкенжын архивше гыч фотодокументан материал-влак кызыт Угарман областьын Рӱдӧ архивыштыже аралалтыт.

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Мочаев, 2017, с. 356.
↑ Рутка (Вольная Рутка, Русская Рутка) | Родная Вятка (неопр.). rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ Информационный ресурс Республики Марий Эл "12rus.ru" :: Горномарийский район (неопр.). www.12rus.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ ¹ ² Протопопов Борис Викторович :: Память народа (неопр.). pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ ¹ ² Глазных болезней (неопр.). pimunn.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ Бугровское (Красное) кладбище Нижний Новгород, Советский район, улица Пушкина, 34. - Мое Семейное Древо (руш.). pomnirod.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ Борис Протопопов (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
↑ Борис Викторович Протопопов. Трахома. — Горький: Кн. изд-во, 1956. — 26 с.
↑ Борис Викторович Протопопов, Нина Леонидовна Маланова. Профилактика и оказание первой помощи при сельскохозяйственном травматизме глаз. — Горький: Горьк. обл. дом сан. просвещения и глазная клиника ГМИ, 1957. — 15 с. — (В помощь сельскому участковому медработнику).

Литератур

Колесников А. Ю. Протопопов Борис Викторович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 293. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
История офтальмологии в лицах событиях, очерках / Московское науч. о-во офтальмологов; [сост.: Н. С. Ярцева, Е. Э. Луцевич]. — Москва: Апрель, 2014. — 423 с.: портр.; 25 см; ISBN 978-5-905212-41-3.
Колесников А. Ю. Протопопов Борис Викторович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 356. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

Борис Протопопов (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[_d8b2c0506f1573d6-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Мочаев, 2017, с. 356.

[2] Рутка (Вольная Рутка, Русская Рутка) | Родная Вятка (неопр.). rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[3] Информационный ресурс Республики Марий Эл "12rus.ru" :: Горномарийский район (неопр.). www.12rus.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[:0-4] ¹ ² Протопопов Борис Викторович :: Память народа (неопр.). pamyat-naroda.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[:1-5] ¹ ² Глазных болезней (неопр.). pimunn.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[6] Бугровское (Красное) кладбище Нижний Новгород, Советский район, улица Пушкина, 34. - Мое Семейное Древо (руш.). pomnirod.ru. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[:2-7] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ Борис Протопопов (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

[8] Борис Викторович Протопопов. Трахома. — Горький: Кн. изд-во, 1956. — 26 с.

[9] Борис Викторович Протопопов, Нина Леонидовна Маланова. Профилактика и оказание первой помощи при сельскохозяйственном травматизме глаз. — Горький: Горьк. обл. дом сан. просвещения и глазная клиника ГМИ, 1957. — 15 с. — (В помощь сельскому участковому медработнику).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]