Охотин, Родион Артемьевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Родион Артемьевич Охотин
OkhotinRA.jpg
Шочмо кече 1907 ий 24 вӱдшор(1907-04-24)
Шочмо вер Олыктӱр, Чебоксар уезд, Озаҥ губерний, Россий империй[1]
Колымо кече 1972 ий 8 сорла(1972-08-08) (65 ий)
Колымо вер Олыктӱр ял, Звенигово район, Марий АССР, СССР[2]
Пурымаш  Россий империй
 СССР
Войскан родшо пехото, партизан-влак
Службо жап Флаг СССР 1929—1931, 1939—1947
Званий
Полковник
Командоватлен  • И. В. Сталин лӱмеш Россон партизан бригаде
 • 1270-ше стрелковый полк
Кредалмаш/сар  • Совет-Финляндий сар (1939—1940)
 • Кугу Ачамланде сар
Награде да премий
Ленин орден Орден Отечественной войны I степени Орден Красной Звезды Медаль «За боевые заслуги»
Юбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина» I степенян «Ачамланде сар партизанлан» медаль Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg
SU Medal For the Capture of Koenigsberg ribbon.svg Медаль «За взятие Берлина» SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svg
Почётная грамота Президиума Верховного Совета РСФСР — 1960
сусыргымаш

Нагрудный знак за два ранения — тяжёлое и лёгкое

Родион Артемьевич Охотин (1907 ий 24 апрель, Олыктӱр, Озаҥ губерний — 1972 ий 8 август, Звенигово район, Марий АССР) — совет сарзе деятель, Совет-Финляндий сарын участникше (1939—1940), Кугу Ачамланде сарын чолга участникше, полковник (1943), 1940 ий гыч КПСС член.

Кугу Ачамланде сар ийлаште Белоруссийыште партизан толкыным вораҥдарыше-влак кокла гыч иктыже — Белоруссийысе Витебск областьын Россон районыштыжо партизан толкыным вораҥдарыме шотышто штабыш пурен, И. В. Сталин лӱмеш Россон партизан бригадын командирже (июль 1942 — ноябрь 1943). 1945 ий январь гыч 85-ше стрелковый дивизийын 1270-ше стрелковый полкын командирже.
Ленин орденын кавалерже (1943). Совет Ушем Герой лӱмлан темлалтын, но суапландарымаш лийын огыл.

Биографий

1907 ий 24 апрельыште Россий империйысе Озаҥ губернийын Чебоксар уездшын Олыктӱр ялыште шочын (кызыт Россий, Марий Эл Республик, Эсмекпляк ялшотан илем, Олыктӱр ял). Пашам 14 ий годсек ышташ тӱҥалын, шочмо ялыштыже улазылан ыштен[3].

Ачаже — Икымше тӱнямбал сарын участникше, сусырген, вашке колен. Родион Юсуповын чодыра пӱчшӧ заводыштыжо кучерлан пашам ыштен, 1929 ийыште — «Пила» завод (Юсуповын ончычшо заводшо) правленийын председательже[3].

1929—1931 ийлаште РККА радамыште действительный службышто лийын. Армийыште 17-ше стрелковый дивизийын Йошкар Тистан 55-ше стрелковый полкын полкысо школышкыжо курсантлан пуртеныт (Горький ола). Полкысо школым тунем пытарымек, 1-ше Пролетар дивизийыш командироватлалтын. Армий деч вара Звенигово ВЛКСМ райкомышто пӧлка вуйлатышылан пашам ыштен, вара Осоавиахим Марий облсоветын вуйыншогышо пашаеҥже лийын. 1938 ийыште Марий коммунист ялозанлык школым (МКСХШ) пытарен. Ик ий гыч пелашыже да икшывыже-влак дене Йошкар-Ола гыч Горькийыш куснен[3].

1939 ий майыште угыч РККА-ш налалтын. Совет-Финляндий сарыште 17-ше стрелковый дивизийын 50-ше стрелковый полкшын 9-ше стрелковый ротыжо дене командоватлен. Сарысе подвиглан 1939 ийыште Йошкар Шӱдыр орден дене суапландаралтын. 1940 ий февральыште сусырген да Ленинград оласе госпитальыш эвакуироватлыме[3].

Кугу Ачамланде сар водын Р. Охотин Белоруссийысе Ветрино изирак сарзе олаште Полоцк деч мӱндырнӧ огыл верланыше полкышто служитлен. Вашке Белоруссий мланде оккупацийыш логалын, кадрысе офицерлан тушман тылыште кучедалмаш тӱҥалын. Ончыч — шылмаште, вара — Сталин лӱмеш партизан отряд. Штабше ер серыште лесник Павел Глазкинын пӧртешыже верланен (кызыт тиде вереш Межно ялын тоштер-пӧртшым чоҥымо). Отрядым вуйлаташ старший лейтенант Р. А. Охотинлан ӱшанен пуымо, комиссарлан политрук П. Рубисым шогалтыме. Чыла вере моло отряд-влакат ышталташ тӱҥалыныт. 1942 ий 29 майыште Сталин лӱмеш отрядын штабше верланыме пӧртыштӧ Россон районысо коммунист-влакын икымше погынымашыштым эртарыме. Погынымаште партий райкомын да партизан отряд-влакын пашаштым виктарен кертше рӱдӧ штабым ыштыме нерген йодышым каҥашыме. Тылеч вара Охотин Россонщиныште партизан толкыным виктарыме штабым вуйлаташ тӱҥалын, тидын годымак отряд командирлан кодын[4].

Р. Охотиным Москосо М. В. Фрунзе лӱмеш Академийыш пуртымо. Но тазалыкшылан кӧра тудын кандидатурыжым кораҥдыме, вет тудо кум гана сусырген. Вара Солнечногорск оласе полк командир-влакын «Выстрел» манме тӱшкашкыже курсыш командироватлалтын[5].

1945 ий январьыште фронтыш шке кумылын 2-шо Белорус фронт пелен каен. 385-ше стрелковый дивизийын 1270-ше стрелковый полкшо дене да армийын Одер эҥер системым форсироватлаш йӧным ыштыше оперативный тӱшкаж дене командоватлен. Сарым Германийыште мучашлен, действующий армийын полкшо дене командоватлен. Германийыште Саксоний федерал мландысе Совет администрацийын комендантлык службо пӧлка пеленысе Совет сарзе администрацийын штабшын сарзе пӧлкажын уполномоченныйже, Дрезден округысо комендантлык службын сарзе йодышла дене управлений начальникын алмаштышыже лийын[6].

ВКП(б)-н Витебскыште шолып ыштыше ОК-же тудым Совет Ушем Герой лӱмлан темлен да тидын нерген тудлан телеграмме дене увертарен, но мучашыште суапландаралтмаш лийын огыл[7].

1947 ийыште полковник званий дене демобилизоватлалтын да шкенжын шочмо кундемышкыже пӧртылын. Звенигово РИК председательын алмаштышыже, ВКП(б) РК-н секретарьже, МТС-ысе парторганизаций секретарь, 1955—1969 ийлаште В. И. Ленин лӱмеш колхоз председатель лийын[7].

1972 ий 8 августышто шочмо ялешыже колен, шочмо кундемыште тоеныт[8].

Шарныш

  • Кугу Сеҥымашлан 30 ий теммым пайремлыме кечылаште Белоруссийысе Россон райрӱдын посёлкысо Каҥаш исполкомжо комбриг Охотинын лӱмжым ик уремлан пуэн[9].
  • Йошкар-Оласе ола округ администрацийын 2009 ий 4 сентябрьысе 2542 №-ан пунчалже негызеш «Звёздный» микрорайонышто 15 «а» №-ан условный манме уремлан комбриг Охотинын лӱмжым пуымо[10][11].
  • Комбриг Охотин лӱмеш Марий Эл Республикысе Звенигово олаште уремым лӱмдымӧ[12].
  • 1976 ий 22 июньышто геройын шочмо верыштыже, Марий Эл Республик Звенигово районысо Олыктӱр ялыште, Р. Охотинын бюстшым (авторжо — скульптор В. М. Козьмин) почмылан пӧлеклыме пайремле митинг лийын[13].
  • Марий Элысе Звенигово район Олыктӱр ялыште Р. А. Охотинын илыме пӧртыштӧ шарныктыш оҥам пижыктыме[7].
  • Марий Элысе Звенигово район Олыктӱр ялыште ий еда Р. А. Охотинлан пӧлеклыме пайрем эрта[14].
  • 1972 ийыште марий писатель-фронтовик, Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже А. Мичурин-Азмекей «Россий чодыраште» документальный повестьым возен. Тушто сар жапыште Белоруссий мландыште тыршыше Р. А. Охотинын вуйлатыме И. В. Сталин лӱмеш партизан бригаде нерген ойлалтеш[15].

Награде-влак

  • Ленин орден (07.03.1943)
  • I степенян Ачамланде сар орден (30.12.1948)
  • Йошкар Шӱдыр орден (1940)
  • медаль-влак, тидын шотыштак:
    • «Сӧйлык суаплан» (06.11.1947)
    • 1-ше степенян «Ачамланде сарын партизанжылан» (21.04.1943)
    • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» (08.05.1945)
    • «Кёнигсбергым налмылан» (09.06.1945)
    • «Берлиным налмылан» (09.06.1945)
  • РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотшо (1960)
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотшо (1957, 1965)

Палемдымаш

  1. ↑ Ныне д. Мари-Луговая, Исменецкое сельское поселение,Звенигово район, Республика Марий Эл, Россия
  2. ↑ Ныне Республика Марий Эл, Россия
  3. ↑ 1 2 3 4 История Марийского края в лицах, 2015, с. 175.
  4. ↑ История Марийского края в лицах, 2015, с. 177—178.
  5. ↑ История Марийского края в лицах, 2015, с. 178.
  6. ↑ История Марийского края в лицах, 2015, с. 178—179.
  7. ↑ 1 2 3 Мочаев, 2017, с. 323.
  8. ↑ История Марийского края в лицах, 2015, с. 179.
  9. ↑ Улица Родиона Охотина в Россонах (руш.). Карта Беларуси. Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 22 шорыкйол 2022 ий.
  10. ↑ Улицы нашего города. Улица Комбрига Охотина (руш.). Информационный портал «Город Йошкар-Ола» (23 сорла 2018). Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 23 шорыкйол 2022 ий.
  11. ↑ Улица комбрига Охотина в Йошкар-Оле (руш.). 2GIS.RU. Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 23 шорыкйол 2022 ий.
  12. ↑ Улица Охотина в Звенигово (руш.). MAPDATA.RU. Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 9 пургыж 2018 ий.
  13. ↑ Бюст командира партизанской бригады Р. А. Охотина (руш.). Яндекс Карты. Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 23 шорыкйол 2022 ий.
  14. ↑ 6 мая в д. Мари Луговая состоялся ежегодный праздник, посвященный Родиону Охотину (руш.). Официальный сайт Звениговского муниципального района Республики Марий Эл (10 ага 2017). Тергыме кече: 23 шорыкйол 2022. Архивлыме 17 ага 2017 ий.
  15. ↑ Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 414. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.

Литератур

  • Краснов П. В., Мочаев В. А. Охотин Родион Артемьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 268. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Охотин Родион Артемьевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 605. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Охотин Родион Артемьевич // История Марийского края в лицах. 1941—1945 гг. Великая Отечественная война. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2015. — С. 175—179. — 374 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-94950-070-5.
  • Краснов П. В., Мочаев В. А. Охотин Родион Артемьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 323. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Охотин,_Родион_Артемьевич&oldid=1192004" гыч налме