Луппов, Анатолий Борисович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Анатолий Борисович Луппов
Луппов Анатолий Борисович.jpg
Тӱҥ увер
Тичмаш лӱм
Шочмо кече 2 пеледыш 1929(1929-06-02)
Шочмо вер
Колымо кече 8 сорла 2022(2022-08-08) (93 ий)
Колымо вер
Эл
Профессий пианист, композитор, музыкым туныктышо
Семӱзгар фортепиано[d]
Жанр опер
Лейбл Мелодия[d]
Награде

Анато́лий Бори́сович Лу́ппов (2 пеледыш 1929, Пачи[d], Угарман область[d]8 сорла 2022, Озаҥ) — семмастар, туныктышо. СССР композитор-влак ушемын йыжыҥъеҥже (1959), Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1968), Марий АССР Кугыжаныш премийын лауреатше (1973), РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже (1974), Татарстан Республик сымыктышын сулло пашаеҥже (1999), Габдулла Тукай лӱмеш Татарстан Республикысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1999), Н. Жиганов лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш консерваторийын профессоржо (1977), Марий Эл Республикысе композитор-влак ушемын почётан йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

Пачи ялеш (кызыт Киров кундем Тужин вел) шочын. Семым йӧраташ тудым ачаже туныктен, профессийже дене бухгалтер[1] (моло данный почеш — черкызе[2]) лийын, гармонике, гитар, балалайке дене шоктен. Шымияш школым тунем пытарымеке, заводышто пашам ыштен, чодыра-техник техникумышто тунемын. 1946—1951 ийлаште И. С. Палантай лӱмеш Марий музык училищыште (Йошкар-Ола) тунемын; баян, кларнет, виолончель, вара фортепиано дене шокташ тунемын (К. Р. Гейстын классше).

1956 ийыште Озаҥысе консерваторийым фортепиано класс дене (В. Г. Апресовын классше), 1959 ийыште — композиций класс дене (профессор А. С. Леманын классше) тунем лектын.

1954—1956 ийлаште консерваторийыште концертмейстерлан пашам ыштен. 1956 ий гыч Озаҥысе консерваторийыште фортепиано дене шокташ (1956—1959) да композицийым туныктен, 1977 ий гыч — профессор. 1970—1991 ийлаште композиций кафедрым вуйлатен. Тыгодымак (1969—1973) Йошкар-Оласе музык училищыште композитор классым вӱден. Тудын тунемшыже-влак коклаште марий композитор-влак улыт: Юрий Евдокимов, Людмила Новосёлова, Алексей Яшмолкин, Анатолий Незнакин, Сергей Маков, Вениамин Захаров, Станислав Васильев, Элина Архипова. 2015 ий гыч — музык теорий да композиций кафедрын профессоржо.

1965—1977 ийлаште — Марий АССР композитор-влак ушем правленийын председательже. 1984—1994 ийлаште Иваново оласе Усталык пӧртыштӧ ий еда эртыше Самырык композитор-влакын пӱтынь ушемысе семинарыштын консультантше лийын.

2022 ий 8 августышто илыш дене чеверласен[3].

Еш

  • эргыже — Владимир Анатольевич Луппов, «Татнефтепродукт» фирмысе директор-влак каҥашын секретарьже[4].
    • уныкаже — Анастасия Луппова, бильярд дене модшо[5][6].

Усталык пашаже

1950-ше ийла гыч пианист семын выступатлен:

  • 1953, Озаҥ — Николай Бажовын фортепиано концертше (Озаҥысе консерваторийын оркестрже, дирижёр И. Э. Шерман)
  • 1954, Озаҥ — А. Г. Рубинштейнын оркестр ден фортепианылан 4-ше №-ан концертше (Озаҥысе консерваторийын оркестрже, дирижёр И. Э. Шерман)
  • 1956, Озаҥ — П. И. Чайковскийын оркестр ден фортепианылан 1-ше №-ан концертше (Озаҥысе консерваторийын оркестрже, дирижёр П. Григоров)

Тыгак шкенжын возымо сем-влакымат шоктен:

  • 1958, Моско — Оркестр ден фортепианылан концерт (Кугу симфоний оркестр, дирижёр О. Х. Дурян)
  • 1964, Донецк — Концертино (Воронеж филармонийын оркестрже, дирижёр Ю. Николаевский)
  • 1965, Воронеж — Концертино (Воронеж филармонийын оркестрже, дирижёр Ю. Николаевский).
  • тыгак произведений-влакын лӱмерыштышт онч.

А. Б. Луппов — тӱрлӧ жанран произведений-влакын: сценический, симфоний, вокал-симфоний, камер-семӱзгар семын, тыгак оперын, балетын, симфонийын, увертюрын, тӱрлӧ семӱзгарлан концертын, кантатын, вокал произведенийын, спектакльысе семын, муро-влакын авторжо.

Шке произведенийлаштыже А. Б. Луппов чын марий семым кучылтын (фортепианылан токкатыште, скрипкылан рапсодийыште, шкет гобойлан пьесылаште, «Юбилейная» увертюрышто да молыштат). Шуко произведенийыштыже композитор марий калык муро сынан шкешотан сем-влакым возен.

Марий балетлан негызым пыштен[7]. Калыкле сем тӱвыран эртымгорныштыжо икымше гана оркестр дене пырля пуалтарыме семӱзгар-влаклан (флейта, гобой, кларнет, фагот, труба, валторна) концерт циклым возен.

Ойырен налме произведенийже-влак

спектакль-влаклан сем
  • 1960—1964, Озаҥ, В. И. Качалов лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш академический руш Кугу драме театр — «Коллеги», «Гроза», «В день свадьбы», «Поднятая целина»

Дискографий

ий произведений выступатлыше Пластинкын лӱмжӧ лейбл
1971 Оркестр ден гобойлан концерт Е. Фёдоров, дирижёр И. Гуляев Новосибирск радион руш калык семӱзгар-влак оркестр «Мелодия», СМ 02475-6
1972 Акпарсын эргыже-влак, героический поэме оркестр; дирижёр М. Капланский «Марий Эл» куштышо да мурышо кугыжаныш ансамбль «Мелодия», Д 31575-6
1979 Симфоний мажор марте; Пайремле увертюр; Струнный оркестрлан йоча сюите; Оркестр ден фортепианолан концертино-токката Татар АССР-ысе кугыжаныш симфонический оркестр; М. Джалиль лӱмеш Татар опер да балет театр оркестрын струнный группыжо; дирижёр-влак Н. Рахлин, И. Шерман А. Луппов «Мелодия», М10 41435-6
1979 Танец охотников, Лесные девушки, Керемет, Адажио, Интродукция и юмореска, Дуэт жениха и невесты, Общий танец, Печаль Эрики, Заключительная сцена; Марийское каприччио Татар АССР-ын кугыжаныш симфонический оркестрже; дирижёр Н. Рахлин А. Луппов. «Лесная легенда», балет гыч фрагмент-влак «Мелодия», С10 11679-80
1979 Оркестр ден флейтылан концерт; Оркестр ден гобойлан концерт; Оркестр ден кларнетлан концерт; Оркестр ден фаготлан концерт А. Корнеев, флейта; А. Любимов, гобой; В. Тупикин, кларнет; В. Власенко, фагот; ЦТ да ВР симфонический оркестр-влак. Дирижёр-влак: А. Корнеев; В. Дударова А. Луппов. Концерт-влак «Мелодия», С10 13033-4

Суаптар-влак да пагалымаш

  • Самырык композитор-влакын пӱтынь ушемысе усталык смотрыштышт II степенян диплом (1959 ий) — Кугу Ачамланде сарыште вуйым пыштыше салтак-композитор-влаклан пӧлеклалтше фортепиано квинтетлан[8];
  • Самырык композитор-влакын пӱтынь ушемысе усталык конкурсыштышт I степенян диплом (1963 ий);
  • Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1968 ий);
  • Марий АССР-ын Кугыжаныш премийже  (руш.) (1973 ий);
  • РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже (1974 ий);
  • Татарстан Республик сымыктышын сулло пашаеҥже (1994 ий);
  • Калмыкий Республикын Чаптаныкше (2003 ий);
  • Габдулла Тукай лӱмеш Татарстан Республикын кугыжаныш премийже (1999 ий) — симфоний произведений-влак цикллан[8];
  • Татарстан Республикын калык артистше (2009 ий)[9];
  • Татарстан Республикын «Чолга пашалан» медальже (2014 ий) — сем сымыктышым вияҥдымашке кугу надырым пыштымылан да шуко ий тыршен пашам ыштымылан;
  • «Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже  (руш.) (2019 ий) — сем сымыктышым вияҥдымашке кугу надырым пыштымылан[10].

Палемдымаш

  1. Кузнецова В. Г. и соавт., 2006, с. 77.
  2. Мочаев, 2007, с. 219.
  3. Скончался профессор Казанской консерватории Анатолий Луппов (руш.) (8 сорла 2022). Тергыме кече: 29 сорла 2025.
  4. Как заработать миллиард: раскрыта тайна самого богатого депутата Татарстана. Комсомольская правда (19 вӱдшор 2016).
  5. Самарские бильярдистки стали обладательницами Кубка России. Комсомольская правда (10 идым 2007).
  6. Анастасия Луппова. Женский взгляд на русский бильярд. Татцентр (7 ӱярня 2007). Тергыме кече: 29 сорла 2025. Архивлыме 3 шыжа 2019 ий.
  7. Макарова Н. А. Первый марийский национальный балет А. Луппова «Лесная легенда» // Молодой учёный. — 2011. — Т. 2, № 8. — С. 160—162.
  8. 1 2 Композиторы Татарстана, 2009.
  9. Список юбилейных и памятных дат в области культуры и искусства на 2014 год. Министерство культуры Республики Татарстан (12 теле 2013). Тергыме кече: 29 сорла 2025. Архивлыме 2 вӱдшор 2015 ий.
  10. Композитор Анатолий Луппов награжден медалью ордена «За заслуги перед Марий Эл», <http://kidsher.ru/ru/archives/19459>. 

Литератур

  • Артищева Р. В. Анатолий Луппов и марийская музыка. — Йошкар-Ола : Марийское кн. изд-во, 1986. — 62 с.
  • Композиторы Российской Федерации : Сб. статей. — М., 1982. — Вып. 2. — 288 с.
  • Кузнецова В. Г., Кульшетова Л. И., Чеснокова В. И. Композиторы и музыковеды Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: Тип. Правительства Республики Марий Эл, 2006. — С. 77—84. — 266 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87898-318-4.
  • Луппов Анатолий Борисович — композитор // Композиторы Татарстана. — М.: Композитор, 2009. — 260 с.
  • Шамсутдинова Ф. Весомый итог: «Диалог культур» в творчестве А.Луппова. — Казань, 2000.
  • Луппов Анатолий Борисович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 492. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Луппов Анатолий Борисович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 219. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.

Кылвер-влак