Архипова, Элина Анатольевна
| Элина Анатольевна Архипова | |
|---|---|
| | |
| Тӱҥ увер | |
| Тичмаш лӱм | |
| Шочмо кече | 5 ӱярня 1960 (66 ий) |
| Шочмо вер | |
| Эл | |
| Профессий | композитор, пианистке, музыкым туныктышо |
| Семӱзгар | фортепиано[d] |
| Жанр | опер |
Элли́на Анато́льевна Архи́пова (шоч. 5 ӱярня 1960, Кугу Шаплак, Медведево район, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР[d], СССР) — марий композитор, Россий композитор ушемын йыжыҥъеҥже (1989), Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийжын лауреатше (2001), Йыван Кырла лӱмеш театр премийын лауреатше (2001), Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (2008), Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2023)[1].
Илыш корныжо
1968 ий гыч сем да сӱрет школ-интернатыште (Йошкар-Ола) фортепиано классыште тунемын. Ондак композицийым И. Н. Молотовын вуйлатымыж почеш тунемын. 4 классыште тунеммыж годым Марий АССР композитор Ушемын VI пленумыштыжо «Медведево калык темылан вариацийжым» шоктен.
1975—1979 ийлаште Озаҥысе кугыжаныш консерваторий пеленысе кыдалаш сем школын фортепиано пӧлкаштыже тунемын. 1985 ийыште фортепиан факультетым (профессор И. С. Дубининын классшым), 1987 ийыште — композитор факультетым (профессор А. Б. Лупповын классшым) тунем лектын.
1989 ий гыч уста йоча-влаклан 1-ше номеран Калыкле президент сымыктыш школышто фортепианым туныкта да концертмейстерлан ышта[2].
Усталык пашаже
Э. А. Архипован усталык пашаже жанр дене тӱрлӧ улеш: опера, балет, увертюра, фортепиано дене оркестрлан концерт, фортепианолан камерно-семӱзгар сем-влак, кыл да духовный семӱзгарлан вокал сем аршаш-влак.
Пианистка семын шке произведенийже-влакым калык ончылно йоҥгалтара[3].
Ойырен налме произведений-влак
- Йӱклан
- Рубаят : Омар Хаямын мутшо дене соправно йӱклан цикл. (1981)
- Йӱдвел муро-влак : Э. Седергранын мутшылан вокал цикл (1981)
- Марий муро-влак : меццо-сопрано ден тенорлан (1982)
- «Оръеҥын шортмыжо» : йӱк ден фортепианолан вокал поэме (1983)
- В. Изилянован мутшылан романс-влак: 1-ше тетрадь (1988)
- Кок вокал миниатюр В. Невалын мутшылан (1988)
- И. Караевын мутшылан романс-влак: 1-ше тетрадь (1989)
- Романс ден муро-влак : йӱклан да фортепианылан (1989)
- Лотос элыште: йоча хорлан изи кантате (1989)
- 1925 — 4-5 октябрь : С. Есенинын почеламутшо-влаклан вокал цикл, В. Колумб кусарен. (1989)
- Аза малтыме муро. Тулык йоча : О. Ипайын почеламутшылан кок муро (2003)
- Тӱнямбал поэт-влакын йӧратымаш лирикышт : Вокал цикл (2003)
- Вокал цикл : марий поэт-влакын почеламутыштлан (2004)
- Ныл монолог : Герман Пироговын почеламутшылан (2004)
- Марий калык муро аршаш: 1-ше тетрадь (2004), 2-шо тетрадь (2005)
- Ломбо лышташын мурыжо : йӱк да кларнетлан вокал цикл (2005)
- «Марий мландылан моктеммуро» ораторий, М. Казаков, В. Колумба, А. Александров, А. Спиридоновын, Н. Поповын, М. Каноата мутыштлан, кус. З. Дудина (2011), икымше йоҥгымаш — 30.4.2011
- опер
- «Алдиар» (2000), икымше йоҥгымаш — 4.02.2001[4]
- балет
- «Мотор Пампалче» (2002)
- симфоний сем
- «Пайрем» увертюр (Пайрем; 1988)
- фортепианолан
- Сонатина (1979)
- Полифон сюит (1986)
- Оркестр ден фортепианолан концерт (1987)
- Фантазий (1988)
- 4 пьесе: «Шеме да ошо» этюд. Юмореске. Барток семын. Ия иге ден азырен-влак (1989)
- кылан семӱзгарлан
- Марий сем: скрипке ден фортепиано сюите (1986)
- Романс. Сем: скрипке ден фортепианылан (1989)
- Пӧлеклымаш. Рerer meeumille : скрипказе-влак ансамбльлан кок пьесе (1989)
- Ноктюн ден куштымаш : скрипке ден фортепиано (1989)
- Сонате-фантазий : скрипке ден фортепиано (1989)
- Куштылго пьесе : виолончель ансамбльлан (1989)
- пуалтарыме семӱзгарлан
- Серенаде : гобой ден фортепианылан (1989)
- Марий рапсодий : флейтылан да фортепианолан (1989)
- Сонате : флейте да фортепианылан (1988)
- Кас сем. Турня-влак чоҥештат : кларнет ден фортепианолан кок пьесе (2003)
- Кок пьесе : флейте ден фортепиано (2005)
Суапландарымаш
- Самырык композитор-влаклан Пӱтынь ушемысе конкурсын I степенян дипломжо (1985) — «Ӱдырын шортмыжо» вокал поэмлан;
- Марий Эл Республикын кугыжаныш премийже?! (2001);
- Йыван Кырла лӱмеш театр премий (2001);
- Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (2008);
- Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2023);
- «Тӱвыраште сеҥымашлан» Почёт пале (2025) — калыкле тӱвырам вияҥдымаште надырлан да тудым аралымылан[5].
Палемдымаш
- ↑ АРХИПОВА Эллина Анатольевна, <https://marihistory.ru/2011-01-01-19-53-52/4545-arkhipova-ellina-anatolevna.html>. Тергыме: 23 идым 2025.
- ↑ Архипова Эллина Анатольевна (руш.). www.unioncomposers.ru. Тергыме кече: 23 идым 2025.
- ↑ Современная Марийская музыка | Образовательная социальная сеть (руш.). r.minsk.by. Тергыме кече: 23 идым 2025.
- ↑ Марийский государственный академический театр оперы и балета им. Эрика Сапаева (руш.). operaballet.net. Тергыме кече: 23 идым 2025.
- ↑ Композитор Эллина Архипова награждена почётным знаком «За достижения в культуре» (руш.). www.unioncomposers.ru. Тергыме кече: 23 идым 2025.
Литератур
- Васинкин А. Верность нравственным и духовным ценностям народа : Размышления по поводу оперы Элины Архиповой «Алдиар» // Kudo Kudo. — 2001. — № 3 (27).
- Кузнецова В. Г., Кульшетова Л. И., Чеснокова В. И. Э. Архипова // Композиторы и музыковеды Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: Типография Правительства Республики Марий Эл, 2006. — С. 24—28. — 266 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87898-318-4.
- Москвина И. Эллина Архипова: «Бог дал мне одну жизнь и одну оперу» // Марийская правда : газета. — 2012. — № от 2 октября.
- Артищева Р. В. Архипова Элина Анатольевна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 35—36. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Кылвер-влак
- Композитор Э. Архипова (руш.). MarielMusic. Тергыме кече: 28 ӱярня 2015. Архивировано из оригинала 2 вӱдшор 2015 ий.
- «Кугарня» газет (мар.)
- «Марий Эл» газет (мар.)
- Ӱярня тылзын 5 кечынже шочшо-влак
- 1960 ийыште шочшо-влак
- Медведево районышто шочшо-влак
- Алфавит почеш персоналий-влак
- Алфавит почеш музыкант-влак
- Алфавит почеш композитор-влак
- СССР-ысе композитор-влак
- Российысе композитор-влак
- XX курымысо композитор-влак
- XXI курымысо композитор-влак
- Алфавит почеш пианист-влак
- Алфавит почеш пианистке-влак
- СССР-ысе пианистке-влак
- Российысе пианистке-влак
- XX курымысо пианистке-влак
- XXI курымысо пианистке-влак
- Алфавит почеш педагог-влак
- СССР-ын музыкым туныктышыжо-влак
- Российын музыкым туныктышыжо-влак
- XX курымын музыкым туныктышыжо-влак
- XXI курымын музыкым туныктышыжо-влак