Катков, Николай Семёнович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Катков.
Николай Семёнович Катков
Катков, Николай Семёнович.jpg
Шочмо кече 1928 ий 18 теле(1928-12-18)
Шочмо вер Мошата, Нолинск уезд, Виче губерний, РСФСР, СССР
Колымо кече 2013 ий 28 шыжа(2013-10-28) (84 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Россий
Эл  СССР →  Россий
Шанче алан ялозанлык экономике
Паша вер Озаҥысе ялозанлык институт
Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт
Образований
Шанче степень экономике шанче доктор
Шанче званий профессор
Награде ден премий-влак
Заслуженный экономист РСФСР.jpg Заслуженный деятель науки Республики Татарстан — 2004
RUS Honorary Worker of Higher Professional Education 2004 ribbon.svg

Николай Семёнович Катков (1928 ий 18 декабрь, Мошата ял, Нолинск уезд, Виче губерний, РСФСР, СССР ― 2013 ий 28 октябрь, Озаҥ, Россий) ― совет шанчызе-экономист, экономике шанче доктор, профессор. Озаҥысе ялозанлык институтын ректоржо (1971―1985). РСФСР-ын сулло экономистше (1982). Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктымашын почётан пашаеҥже (1999). Марий Эл Республикын сулло экономистше (2003). Татарстан Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (2004). КПСС йыжыҥъеҥ.

Илыш корныжо

1928 ий 18 декабрьыште кызытсе Киров кундем Нолинск велысе Мошата ялыште шочын[1][2].

1941 ийыште, Кугу Ачамланде сар жапыште, шочмо районыштыжо «Решающий» колхозын нурысо бригадирже лийын[3].

1948 ийыште ешыж дене пырля Озаҥыш илаш куснен, тушто 2 ий 230 №-ан заводышто слесарь-инструментальщиклан тыршен, тудын ялысе школын вич класс шинчымашыже гына лийын[3].

1950 ий гыч Тихий океан флотышто служилымыж годым шымияш школым пытарыме нерген аттестатым налын[3].

1953 ийыште Татар АССР Тетюши оласе ялозанлык техникумышто мланде йодышым тӧрлышӧ пӧлкаш тунемаш пурен[3].

1962 ийыште К. А. Тимирязев лӱмеш Москосо ялозанлык академийын экономике факультетшым визытан дене тунем пытарен[1][2].

Очный аспирантурышто кодаш темлымашым ончыде, Озаҥыш каен, тушто 1962 ий гыч Татар ялозанлык опыт станцийын кугурак шанче пашаеҥжылан тыршен. Но ик ий гыч тудым КПСС-ын Татар обкомын ялозанлык пӧлкашкыже инструкторлан ӱжыныт, тушто тудо аспирантурышто заочно тунемын, 1968 ийыште кандидатлык диссертацийым арален[3].

1969 ий гыч — кугурак туныктышо, экономикысе кибернетика кафедрын вуйлатышыже, 1971–1985 ийлаште — Озаҥ ялозанлык институтын ректоржо[4]. 1983 ий гыч – экономике шанче доктор[1][2]. Тыште мер пашамат шуктен: Озаҥ оласе калык депутат-влак Каҥашын вич созывыштыже депутатлан сайлалтын.

1985―1987 ийлаште ― Кубысо Сантьяго-де-Куба провинцийын Баямо оласе Кӱшыл ялозанлык школ ректорын ойпуышыжо лийын[3].

1990 ий гыч ― Марий кугыжаныш университетыште: профессор, экономике кибернетике кафедрым ыштыше да тудын икымше вуйлатышыже[1][2][5]. 2003 ий гыч ― Марий университетын почётан профессоржо.

Ешан, 2 эргыже уло.

2013 ий 28 октябрьыште Йошкар-Олаште колен[5].

Шанче-педагогике пашаже

1968 ийыште кандидатлык диссертацийым арален. Экономике шанче кандидат (1968). 1981 ийыште «Вольыкым интенсифицироватлыме йӧн дене ашныме годым кочкыш базын экономике проблемыже» теме дене докторлык диссертацийым арален[6]. Экономике шанче доктор (1983)[3].

130 утла шанче пашан авторжо, нунын коклаште 10 монографий[3].

Озаҥысе ялозанлык институтышто ректорлан ыштыме жапыште институтым вияҥдымашке, у корпуслам чоҥымашке, у специальность-влакым почмашке, шанче базым кумдаҥдымашке да туныктымым саемдымашке шуко вийым пыштен.

Марий Элын экономике шанчым негызлымашке ятыр вийым пыштен: 1990 ийыште Марий кугыжаныш университетыште у кафедрым ― экономике кибернетикым, у специальностьым ― экономикыште математике йӧн-влак, аспирантурым, докторантурым почын, экономикым шымлыме лабораторийым ыштен, тудым жаплан келшыше компьютер дене улаҥден, шанче шымлымашлан икмыняр келшыкым пеҥгыдемден[3].

2 диссертаций каҥашын йыжыҥъеҥже. Марий Элыште тудын вуйлатымыж почеш 2 экономике шанче доктор да 20 шанче кандидат диссертацийым араленыт[3].

РАЕН-ын, Илышкыл шанче академийын (1994) да медико-технике шанче академийын чынле йыжыҥъеҥже, Уверым пуымо шотышто тӱнямбал академийын йыжыҥъеҥ-корреспондентше[3].

Шанче пашаште да мер пашаште чолган тыршымыжлан 1982 ийыште тудлан «РСФСР-ын сулло экономистше», а 1999 ийыште ― «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктымашын почёта пашаеҥже» чаплӱм-влакым пуэныт. 2003 ийыште тудо Марий Эл Республикын сулло экономистше, а 2004 ийыште ― Татарстан Республикысе шанчын сулло пашаеҥже лийын. Пашан Йошкар Тисте орденже, медаль да чапкагаз-влак дене суапландаралтын[3].

Чаплӱм ден суаптар-влак

  • РСФСР-ын сулло экономистше (1982)[3]
  • Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктымашын почётан пашаеҥже (1999)[3]
  • Марий Эл Республикын сулло экономистше (2003)[3]
  • Татарстан Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (2004)[3]
  • Паша Йошкар Тисте орден (1976)[3]
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чапле пашалан» медаль (1947)[3]
  • «Пашаште чолгалыклан» медаль (1967)
  • «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль (1970)
  • «Пашаште кугу сеҥымашлан» тамга (1971)
  • «Паша ветеран» медаль (1984)
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан кумло ий» лӱмгече медаль (1975)
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан нылле ий» лӱмгече медаль (1985)
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 50 ий» лӱмгече медаль (1995)
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 60 ий» лӱмгече медаль (2005)
  • А. В. Чаянов лӱмеш Шӧртньӧ медаль (2003)
  • «Аграрный шанчыште да туныктымаште суаплан» медаль (2007)
  • ВЛКСМ ЦК-н Чапкагазше (1958, 1968)
  • СССР ялозанлык министерствын Чапкагазше (1978)
  • Татар АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1966, 1978)
  • Марий Эл Республикысе Кугыжаныш Погынын Чапкагазше (2003, 2006)

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 Мочаев, 2017, с. 195.
  2. ↑ 1 2 3 4 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 422.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Трудом славен Человек. newspaper.marsu.ru. Тергыме кече: 2 ага 2024. Архивлыме 22 пургыж 2020 ий.
  4. ↑ История Казанского государственного аграрного университета, история КГАУ. www.kazanhighschools.ru. Тергыме кече: 2 ага 2024. Архивлыме 26 кылме 2020 ий.
  5. ↑ 1 2 Катков Николай Семенович | Персоны | Вольное сетевое сообщество «Диссернет». www.dissernet.org. Тергыме кече: 2 ага 2024. Архивлыме 2 ага 2024 ий.
  6. ↑ Катков, Николай Семенович - Экономические проблемы кормовой базы в условиях интенсификации животноводства : автореферат дис. ... доктора экономических наук : 08.00.05 (15.) - Search RSL (неопр.). search.rsl.ru. Тергыме кече: 2 ага 2024. Архивлыме 2 ага 2024 ий.

Литератур

  • Айплатов Г. Н., Иванов А. Г. Катков Николай Семёнович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 165. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Катков Николай Семёнович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 422. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Айплатов Г. Н., Иванов А. Г. Катков Николай Семёнович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 195. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Зиганшин Б. Г. Николай Семёнович Катков ― ректор КСХИ // Развитие АПК и сельских территорий в условиях модернизации экономики. ― Казань: Изд-во КГАУ, 2020. ― С. 3― 5.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Катков,_Николай_Семёнович&oldid=1205979" гыч налме