Иркабаев, Олег Геннадьевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Олег Геннадьевич Иркабаев
Олег Этайн
Иркабаев-Этайн, Олег Геннадьевич .jpg
Шочмо годсо лӱм Олег Геннадьевич Иркабаев
Шочмо кече 1955 ий 14 ӱярня(1955-03-14) (71 ий)
Шочмо вер РСФСР, Башкир АССР, Мишкан кундем, Тымбай ял
Гражданлык  СССР
 Россий
Паша сомыл артист, режиссёр, туныктышо
Награде да премий

Олег Геннадьевич Иркабаев-Этайн (шоч. 14 ӱярня 1955, Тымбай, Башкир Автоном Совет Социалистик Республик) ― марий совет да российысе театр пашаеҥ, шындыше-режиссёр. Марий самырык театрым (2015 ий гыч ― Йоча да самырык-влаклан Марий республикысе театр-рӱдерым) чоҥаш тӱҥалше-влак кокла гыч иктыже да алмашдыме вуйлатышыже (1991 ий гыч), Марий кугыжаныш университетын профессоржо. Россий Федераций сымыктышын сулло пашаеҥже (2005). Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш кугыжаныш премийын (1999) да ныл гана ― Й. Кырла лӱмеш калыкле театр премийын (2002, 2005, 2011, 2014) лауреатше.

Илыш корныжо

1955 ий 14 мартыште Пошкырт АССР Мишкан вел Тымбай ялеш шочын[1][2][3].

1977 ийыште Моско кугыжаныш тӱвыра институтысо тӱвыра-сотемдарыше факультетын режиссёр-театр пӧлкажым, 1987 ийыште ― ГИТИС-ын драма режиссуро факультетшым визытан дене тунем пытарен[1][2][3].

1979―1983 ийлаште ― М. Шкетан лӱмеш Марий драме театрын артистше, 1987―1989 ийлаште ― режиссёржо[1][2]. Тиде жапыштак Марий кугыжаныш университетыште театр-студийым вуйлатен[3][4].

1989―1990 ийлаште Тула да Ставропольысо драме театрлаште пашам ыштен[1][2][3].

1990―1991 ийлаште ― Марий АССР Республикысе руш драме театрын режиссёржо[1][2][3].

1991 ий гыч Марий самырык театрым (2015 ий гыч ― Йоча да самырык-влаклан Марий республикысе театр-рӱдерым) чоҥаш тӱҥалше да алмашдыме вуйлатышыже улеш[1][2][3][5][6].

1990 ий гыч ― И. С. Палантай лӱмеш сем училищын да 1994 ий гыч — Йошкар-Оласе И. С. Палантай лӱмеш Марий республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжын туныктышыжо. Марий кугыжаныш университетысе тӱвыра да сымыктыш кафедрын профессоржо[4][7].

Кызыт Йошкар-Олаште ила да пашам ышта[8].

Усталык пашаже

ГИТИС-ым тунем пытарыме годым В. Распутинын повестьше почеш «Пытартыш кече» диплом спектакльым шынден[3].

М. Шкетан лӱмеш марий драме театрыште актёрлан пашам ыштыме жапыште 10 утла рольым модын[3].

Марий самырык театрыште марла да рушла 50 наре спектакльым шынден. Тыгак Э. Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театрыште Э. Сапаевын «Акпатыр» (1992) да Э. Архипован «Алдиар» (2001) калыкле опер-влакым шынден[3].

Марий телевиденийыште икымше «Тургым» (1990) телеспектакльым да икымше «Чоныштем илет» (1997) телесериалым, а 2013 ийыште — «Ял ӱмбалне мужыр йӱксӧ» сылнысымыктыш фильмым шынден[3].

1999 ийыште тудо Марий Эл Республикын М. Шкетан лӱмеш кугыжаныш премийжын лауреатше лийын. Ик гана веле огыл Й. Кырла лӱмеш калыкле театр премийын «Эн сай режиссуро» номинацийыште лауреатше лийын, Марий самырык театрын сценыштыже шындалтше: «Каргалтше йӧратымаш» (Л. Петрушевская. 2002), «Пундаште» (М. Горький, 2005), «Кунам кӱдырчӧ кӱдырта» (Г. Гордеев, 2011), «Рошто поран ― Кугече йӱр» (Л. Шемйэр, З. Дёмина, 2014) да М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрыште шындалтше «Кожла кокласе омо» (В. Шекспир. «Кеҥеж йӱд омо», 2007), «Ачийжат-авийжат» (Я. П. Майоров-Шкетан, 2009)[3].

Пӱтынь российысе да кундем-влак кокласе театр фестиваль-влакын еҥже да дипломантше[9]. 2006 ийыште Тюмень олаште тудын шындыме «Пундаште» спектакль V «Шӧртньӧ имне» калык-влак кокласе театр фестивальын (Тюмень, 2006) «Эн сай актёр ансамбльлан» призше дене палемдалтын[3].

Театр сымыктышым вияҥдымашке кугу надырлан Марий Эл Республикысе Тӱвыра министерствын, Виктерын дипломжо-влак дене, тыгак Й. Кырла лӱмеш да «М. А. Шолоховлан 100 ий» шарныктыш медаль-влак дене палемдалтын[3].

2005 ийыште тӱвыра да сымыктыш аланыште надырлан, шуко ияш саскан пашалан тудлан «Россий Федераций сымыктышын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо[3][10].

Шындыме пашаже-влак

О. Г. Иркабаев-Этайнын шындыме тӱҥ спектакль-влак лӱмер[1][2][3][4]:

  • «Пытартыш кече» («Последний срок», В. Распутин)
  • «Шарады Бродвея» (по пьесе «Всё о Еве», М. Орр, Р. Дэнем)
  • «Савик» (Н. Игнатьев)
  • «Цыганское счастье» (И. Митрофанов)
  • «Эргымлан кузык» («Приданое для сына», М. Рыбаков)
  • «Эх, илышет, шеремет!..» («Ах ты, жизнь наша!..», М. Шкетан)
  • «Альмандар из деревни Альдермеш» (Т. Миннуллин)
  • «Окса мешак» («Денежный мешок», М. Рыбаков)
  • «Князь Ортомо», «Болтуш», «Не преклонюсь…» (Г. Гордеев)
  • «Дядя Ваня» (А. Чехов)
  • «Гроза» (А. Островский)
  • «Любовь — книга золотая» (А. Н. Толстой)
  • «Мурлин-Мурло» (Н. Коляда)
  • «Акпатыр» (Э. Сапаев) (1992)
  • «Алдиар» (Э. Архипова) (2001)
  • «Каргалтше йоратымаш» («Уроки музыки», Л. Петрушевская) (2002)
  • «На дне» (М. Горький) (2005)
  • «Кунам кӱдырчӧ кӱдырта» («Когда грянет гром», Г. Гордеев) (2011)
  • «Рошто поран ― Кугече йӱр» («Буран в Рождество — Дождь в Пасху», Л. Шемйэр, З. Дёмина) (2014)

Чаплӱм

  • Россий Федераций сымыктышын сулло пашаеҥже (20.12.2005) — тӱвыра да сымыктыш аланыште надырлан, шуко ияш саскан пашалан[3][4] — за заслуги в области культуры и искусства, многолетнюю плодотворную работу[10];
  • Марий Эл Республик сымыктышын сулло пашаеҥже (1997)[3][4];
  • Марий Эл Республикын М. Шкетан лӱмеш кугыжаныш премийже (1999)[3][4];
  • Й. Кырла лӱмеш калыкле театр премий (2002, 2005, 2011, 2014)[3][4];
  • «Эн сай актёр ансамбльлан» номинацийыште V «Шӧртньӧ имне» калык-влак кокласе театр фестивальын призше (Тюмень ола, 2006)[3][4];
  • «Майатул» финн-угор калыкле театр-влакын тӱнямбал фестивальын дипломжо (Йошкар-Ола, 2010)[3][4];
  • «Йошкар-Ола театральная» фестивальын «Эн сай режиссуро» номинацийыште сеҥышыже (2003, 2005)[3][4];
  • «М. А. Шолоховлан — 100 ий» шарныктыш медаль[3];
  • «Йыван Кырла. Мер калыклан тыршымаш. 1909—2009» шарныктыш медаль (2009)[3].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Мочаев, 2017, с. 179.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 399.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Марийский театр юного зрителя (руш.). Тергыме кече: 24 теле 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Иркабаев Олег Геннадьевич. bashenc.online. Тергыме кече: 24 теле 2023.
  5. ↑ Юнина, Юлия Новый дом для Буратино. В регионах России обновляют детские театры (руш.). AiF (4 теле 2023). Тергыме кече: 24 теле 2023.
  6. ↑ Союз театральных деятелей. Марийское отделение. - Театр юного зрителя. std-mari.ru. Тергыме кече: 24 теле 2023.
  7. ↑ Актёр – царь сцены | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 24 теле 2023.
  8. ↑ «Вот если бы был еще один марийский театр…» | Газета нашего города (руш.) (27 ӱярня 2015). Тергыме кече: 24 теле 2023.
  9. ↑ Олег Иркабаев: «Играть «Обломова» на родине Гончарова - очень важное событие для нас» (руш.). Улправда. Тергыме кече: 24 теле 2023.
  10. ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 20.12.2005 г. № 1490 • Президент России. web.archive.org (6 кылме 2021). Тергыме кече: 24 теле 2023.

Литератур

  • Ефимова И. Продолжение темы // Театральная жизнь. ― 1989. ― № 2.
  • Иркабаев (Этайн) Олег Геннадьевич // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 233. — 2000 экз. — ISBN 5-87898-197-1.
  • Алексеева Р. Лидер // Страстной бульвар, 10. ― 2005. ― № 7 (77).
  • Мочаев В. А. Иркабаев (Этайн) Олег Геннадьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 153. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Иркабаев (Этайн) Олег Геннадьевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 399. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Русанов Ю. П., Мочаев В. А. Иркабаев (Этайн) Олег Геннадьевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 179. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Энциклопедия театров Республики Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание / [Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл и др.; редкол.: К. А. Иванов (пред.) и др.; авт.-сост.: Белецкая Е. С. и др.]. — Йошкар-Ола, 2019. — 259 с.: ил., портр.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Иркабаев,_Олег_Геннадьевич&oldid=1233352" гыч налме